Mitsui Group ตอนที่ 4 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
เมื่อธุรกิจเดินคู่สงคราม – Mitsui ในเงาของรัฐทหาร (1937 – 1945)
หากช่วงต้นศตวรรษที่ 20 คือยุคที่ Mitsui กลายเป็นไซบัตสึอย่างสมบูรณ์ ปลายทศวรรษ 1930 คือช่วงเวลาที่ไซบัตสึทุกกลุ่มต้องเผชิญคำถามเดียวกัน
เมื่อรัฐต้องการทุกอย่างเพื่อสงคราม ธุรกิจควรยืนอยู่ตรงไหน
คำถามนี้ไม่ใช่เชิงศีลธรรมในเวลานั้น มันคือคำถามเชิงความอยู่รอด
เมื่อเศรษฐกิจกลายเป็นเครื่องมือของรัฐ
หลังเหตุการณ์ Manchurian Incident และการขยายอิทธิพลของญี่ปุ่นในจีน เศรษฐกิจญี่ปุ่นเริ่มเปลี่ยนจากระบบตลาด ไปสู่ระบบที่รัฐเข้าควบคุมทรัพยากรอย่างเข้มข้น
- อุตสาหกรรมหนัก
- พลังงาน
- เหล็ก
- ถ่านหิน
- การขนส่ง
- และการเงิน
ทั้งหมดถูกนิยามใหม่ว่าเป็น “ทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์”
ในบริบทนี้ ไซบัตสึอย่าง Mitsui ไม่ได้เป็นเพียงผู้ประกอบการอีกต่อไป แต่กลายเป็น โครงสร้างพื้นฐานของรัฐ โดยปริยาย
บทบาทของ Mitsui ในเศรษฐกิจสงคราม
ธุรกิจหลักของ Mitsui ในช่วงนี้ ไม่ได้เปลี่ยนไปอย่างฉับพลัน แต่ “น้ำหนัก” ของมันเปลี่ยน
Eiichi Shibusawa ผู้เข้าร่วมกลุ่มมิตซุย และก่อตั้ง Mitsui Bank ในปี 1876
- เหมืองถ่านหินของ Mitsui Mining กลายเป็นแหล่งพลังงานสำคัญ
- การเงินของ Mitsui Bank ถูกผูกกับการจัดสรรทุนของรัฐ
- เครือข่ายการค้าของ Mitsui Bussan ถูกใช้ในการจัดหาวัตถุดิบจากต่างประเทศ
ในระบบเศรษฐกิจสงคราม ธุรกิจไม่ได้เลือก “ทำหรือไม่ทำ” แต่ถูกถามว่า “จะทำมากแค่ไหน”
และสำหรับ Mitsui ซึ่งมีโครงสร้างพร้อมอยู่แล้ว การถูกดึงเข้าไปจึงเกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ
เส้นแบ่งที่เริ่มเลือนราง
สิ่งที่ทำให้ยุคนี้ซับซ้อน ไม่ใช่แค่บทบาทของธุรกิจ แต่คือความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับไซบัตสึที่แนบแน่นขึ้นเรื่อย ๆ
- รัฐต้องการประสิทธิภาพ
- ไซบัตสึมีระบบ
- ทั้งสองฝ่ายจึงพึ่งพากัน
แต่ความพึ่งพานี้ทำให้เส้นแบ่งระหว่าง “การสนับสนุนรัฐ” กับ “การเป็นส่วนหนึ่งของรัฐ” เริ่มเลือนราง
ในทางปฏิบัติ ผู้บริหารไซบัตสึจำนวนมากไม่ได้เป็นนักการเมือง แต่การตัดสินใจของพวกเขากลับมีผลในระดับนโยบายโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้
ภาพลักษณ์ที่เปลี่ยนไปของ Mitsui
ก่อนหน้านี้ Mitsui มักถูกมองว่าเป็นไซบัตสึที่ “เงียบ” ไม่แสดงบทบาททางการเมืองอย่างเปิดเผย ไม่ขับเคลื่อนนโยบายด้วยตัวเอง
แต่ในยุคสงคราม ความเงียบไม่ได้แปลว่าความเป็นกลาง สำหรับสังคมญี่ปุ่นบางส่วน ไซบัตสึเริ่มถูกมองว่าเป็นผู้ได้ประโยชน์จากสงคราม ในขณะที่แรงงานและประชาชนต้องแบกรับภาระ
มุมมองนี้ไม่ได้เกิดขึ้นทันที แต่มันสะสมอย่างช้า ๆ พร้อมกับความยากลำบากที่เพิ่มขึ้นในชีวิตประจำวันของผู้คน
เมื่อสงครามเข้าถึงแผ่นดิน
ช่วงปลายสงคราม โรงงานและสิ่งปลูกสร้างจำนวนมากของ Mitsui ในเมืองใหญ่ได้รับความเสียหายจากการโจมตีทางอากาศ โดยเฉพาะในโตเกียวและโอซาก้า
- ทรัพย์สิน
- โครงสร้างพื้นฐาน
- และเครือข่ายโลจิสติกส์
ได้รับผลกระทบอย่างหนัก…
แต่ความเสียหายที่สำคัญกว่านั้น คือ ความเสียหายต่อภาพลักษณ์
เมื่อญี่ปุ่นพ่ายแพ้ในปี 1945 คำถามที่ถูกตั้งขึ้นทันทีคือ “ใครต้องรับผิดชอบต่อโครงสร้างที่พาประเทศมาถึงจุดนี้” และไซบัตสึ คือหนึ่งในคำตอบที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
จุดจบของยุคหนึ่ง
การสิ้นสุดของสงคราม ไม่ได้หมายถึงการกลับไปทำธุรกิจตามปกติ สำหรับ Mitsui และไซบัตสึอื่น ๆ มันคือจุดเริ่มต้นของการรื้อระบบครั้งใหญ่
อำนาจที่เคยเป็นจุดแข็ง กำลังจะกลายเป็นภาระ และความสัมพันธ์กับรัฐ ที่เคยเป็นข้อได้เปรียบ กำลังถูกตั้งคำถามอย่างจริงจัง
ยุคของไซบัตสึในรูปแบบเดิม กำลังเดินมาถึงจุดสิ้นสุด โดยที่ยังไม่มีใครรู้ว่า สิ่งที่จะมาแทนที่มันคืออะไร
เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน
- ในช่วงสงคราม ไซบัตสึถูกจัดอยู่ในกลุ่ม “อุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์” ของรัฐญี่ปุ่น
- Mitsui ไม่ใช่ไซบัตสึที่แสดงบทบาทการเมืองเด่นชัดที่สุด แต่มีโครงสร้างที่รัฐพึ่งพาสูง
- ภาพลักษณ์เชิงลบของไซบัตสึในสังคมญี่ปุ่น เริ่มชัดเจนขึ้นหลังความพ่ายแพ้ในปี 1945
เรื่องแนะนำ :
– Mitsui Group ตอนที่ 3 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 2 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 1 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 8 : สามเพชรแห่งอนาคต
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 7 : ฟองสบู่และการเปลี่ยนผ่าน
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 6 : ยุคทองแห่งสามเพชร
ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
https://www.mitsui.com/jp/en/roots/1209873_7253.html
#Mitsui Group ตอนที่ 4 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก #มิตซุย
