“แม่” ในมุมมองของชาวญี่ปุ่น
เนื่องในเดือนแห่งวันแม่ ซึ่งมีวันที่ 12 สิงหาคม เป็น “วันแม่แห่งชาติ” ของประเทศไทย เรามักจะคุ้นเคยกับภาพบรรยากาศของการบอกรัก การกราบเท้า และพวงมาลัยดอกมะลิที่เป็นสัญลักษณ์ของความผูกพันอันลึกซึ้ง แต่หากเราลองข้ามน้ำข้ามทะเลไปมองในมุมของ “คนญี่ปุ่น” …
คำว่า “แม่” (Haha – 母 หรือ Okaasan – お母さん) มีมิติ ความหมาย และน้ำหนักทางสังคมที่แตกต่างออกไปอย่างน่าสนใจ
นี่คือเรื่องราวของ “แม่” ในบริบทของชาวอาทิตย์อุทัยที่ชาวต่างชาติอาจไม่เคยเห็นหรือได้ยินมาก่อน
1. “Haha no Aji” (母の味): ภาษาบอกรักที่ไร้เสียง
ในวัฒนธรรมที่ผู้คนมักจะเขินอายที่จะพูดคำว่า “รัก” หรือแสดงความรักด้วยการสวมกอด แม่ชาวญี่ปุ่นมักจะส่งผ่านความรู้สึกทั้งหมดผ่าน “การกระทำ” สิ่งที่ผูกพันจิตวิญญาณของคนญี่ปุ่นกับแม่มากที่สุดคือ “รสชาติของแม่” (Haha no Aji) มันไม่ใช่อาหารหรูหรา แต่เป็นอาหารทำเองที่บ้านอย่าง ซุปมิโซะ หรือ นิคุจากะ (เนื้อต้มมันฝรั่ง)
นอกจากนี้ การตื่นตั้งแต่ตี 5 เพื่อมาทำ “โอเบนโตะ” (ข้าวกล่อง) ที่จัดวางองค์ประกอบทางโภชนาการและสีสันอย่างพิถีพิถันให้ลูกไปโรงเรียนทุกวัน คือความเสียสละเงียบๆ ที่ทำหน้าที่แทนประโยคบอกรักในทุกๆ เช้า
2. เงาของ “Ryousai Kenbo” (良妻賢母): ภาระอันหนักอึ้ง
คำนี้แปลว่า “ภรรยาที่ดีและแม่ที่ฉลาด” แม้จะเป็นแนวคิดที่ถูกปลูกฝังมาตั้งแต่ยุคเมจิ แต่ความคาดหวังนี้ยังคงฝังรากลึกในสังคมญี่ปุ่นปัจจุบัน สังคมคาดหวังให้แม่เป็น “ผู้รับผิดชอบหลัก” ในการดูแลบ้านและลูกอย่างสมบูรณ์แบบ
หากลูกทำตัวไม่ดี มีพฤติกรรมก้าวร้าว หรือมีปัญหาที่โรงเรียน สายตาของสังคมและครูมักจะพุ่งเป้าไปที่ “การเลี้ยงดูของแม่” ก่อนสิ่งอื่นใด นี่คือแรงกดดันมหาศาลที่ทำให้แม่ชาวญี่ปุ่นจำนวนมากต้องแบกรับความเครียด เพื่อประคับประคองให้ลูกเติบโตมาเป็นที่ยอมรับในสังคมที่มีกฎเกณฑ์เข้มงวด
3. “Kyoiku Mama” (教育ママ): ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จ
เราอาจเคยได้ยินเรื่องความเครียดในการสอบเข้าของเด็กญี่ปุ่น แต่อีกด้านหนึ่งคือความทุ่มเทของแม่ที่ถูกเรียกว่า “เคียวอิคุ มาม่า” (แม่ผู้บ้าการศึกษา) แม่ชาวญี่ปุ่นหลายคนยอมสละความก้าวหน้าในอาชีพการงานของตนเอง เพื่อมาเป็นผู้จัดการส่วนตัวให้ลูก ดูแลตารางเรียนพิเศษ (Juku) เตรียมอาหารบำรุงสมอง และนั่งเฝ้าลูกทำการบ้านจนดึกดื่น เพราะในสังคมที่การแข่งขันสูง ความสำเร็จทางการศึกษาของลูกมักถูกมองว่าเป็น “ผลงานชิ้นเอก” ของคนเป็นแม่
4. ผู้บัญชาการสูงสุด (แบบเงียบๆ) ในบ้าน
ชาวต่างชาติมักมีภาพจำว่าสังคมญี่ปุ่นเป็นสังคม “ชายเป็นใหญ่” แต่ในความเป็นจริง เมื่อก้าวเข้าสู่ประตูบ้าน “แม่” คือผู้กุมอำนาจบริหารที่แท้จริง แม่ชาวญี่ปุ่นคือ ผู้ถือกระเป๋าเงินของครอบครัว สามีที่เป็นมนุษย์เงินเดือนมักจะต้องมอบเงินเดือนทั้งหมดให้ภรรยาเป็นคนจัดสรร และสามีจะได้รับเงินทอนที่เรียกว่า “โอโคซุไค” (เงินปันส่วนรายเดือน) ไปใช้จ่ายส่วนตัว การเป็นแม่และภรรยาในญี่ปุ่นจึงเปรียบเสมือนการเป็น CEO ขององค์กรที่ชื่อว่า “ครอบครัว”
สำหรับคนญี่ปุ่น…
“แม่” จึงไม่ใช่เพียงแค่มารดาผู้ให้กำเนิด แต่คือสัญลักษณ์ของความอดทน (Gaman) ความเสียสละที่มองไม่เห็น และเป็นเสาหลักที่ค้ำจุนโครงสร้างทางสังคมเอาไว้จากหลังบ้าน แม้จะไม่ได้มีการฉลองที่เอิกเกริกในทุกๆ วัน แต่ในทุกความก้าวหน้าของคนญี่ปุ่น ล้วนมี “มือที่คอยปั้นข้าวปั้น” ของแม่อยู่เบื้องหลังเสมอ
เรื่องแนะนำ :
– อีก 30 วันสู่มหกรรมกีฬา “เอเชียนเกมส์ 2026” และ “เอเชียนพาราเกมส์ 2026” ณ เมืองนาโกย่า (Nagoya)
– เตรียมตัววาร์ปไปยุค 80s! นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกในไทยของ “Hiroshi Nagai” ศิลปินผู้สร้างภาพจำแห่งยุค City Pop
– [มารุวิเคราะห์] วิเคราะห์หมากกระดานใหม่: เมื่อ Honda ขยับตัวส่งสัญญาณถึงรัฐบาลไทย
– แด่ขบถนักเดินทางผู้รักธรรมชาติ: รำลึกและชื่นชมวิถีแห่ง ‘เรย์ แมคโดนัลด์’
– [มารุวิเคราะห์] ทำอย่างไรให้โตโยต้า SAY YES Thailand
#“แม่” ในมุมมองของชาวญี่ปุ่น
