Menko (面子): เมื่อกระดาษแผ่นเดียวคือศักดิ์ศรี! ตำนานเกมตบการ์ดปู่โสม ผู้มาก่อน Yu-Gi-Oh!
ก่อนที่โลกจะรู้จักกับ Yu-Gi-Oh!, Pokémon TCG หรือแม้แต่ Pogs (ฝาตบยุค 90s) ที่เด็กผู้ชายญี่ปุ่นในยุคโชวะเขาดวลกันอย่างเมามันส์ในระดับยอดฝีมือด้วยแผ่นกระดาษแข็งหนาเตอะที่เรียกว่า “เมนโกะ” (Menko – 面子) กันมาก่อน
ภาพของเด็กหัวเกรียน กางเกงขาสั้น ล้อมวงกันบนพื้นดินที่ฝุ่นคละคลุ้ง ง้างแขนสุดแรงแล้วฟาดการ์ดลงพื้นจนเสียงดัง “ปัง!” เพื่อชิงการ์ดของคู่ต่อสู้ คือภาพจำสุดคลาสสิกของญี่ปุ่นยุคหลังสงคราม
วันนี้เราจะพาไปเปิดตำนาน “เมนโกะ” บอร์ดเกมสายพันธุ์อึด ที่ไม่ได้มีดีแค่การตบตี แต่คือบันทึกประวัติศาสตร์ Pop Culture ของญี่ปุ่นที่น่าสนใจที่สุดอย่างหนึ่งเลยทีเดียว
วิวัฒนาการความเก๋า จากก้อนดินปั้น สู่กระดาษพิมพ์ลายฮีโร่
ประวัติศาสตร์ของเมนโกะ ยาวนานกว่าที่คิด มันผ่านการ “กลายร่าง” มาหลายยุคสมัย…
1. ยุคเอโดะ: กำเนิดจากดินโคลน (Doro-Menko) เชื่อหรือไม่ว่า ต้นตระกูลเมนโกะไม่ได้ทำจากกระดาษ ในสมัยเอโดะ (ศตวรรษที่ 17-19) เด็กๆ จะนำดินเหนียวหรือดินโคลนมาปั้นเป็นแผ่นกลมๆ ตากแห้ง แล้วเอามาปาใส่กันให้แตก หรือปาให้พลิกคว่ำกันไปเลย เรียกว่า “โดโรเมนโกะ” (泥面子) ต่อมาก็มีการหล่อด้วยตะกั่ว ซึ่งหนักและอันตรายจนต้องถูกแบนในภายหลัง
จากดินเหนียว
จากโลหะ
2. ยุคโชวะ: ยุคทองของ “กระดาษ” (The Golden Age) จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นอยู่ในภาวะขาดแคลน แต่เด็กๆ ยังต้องการของเล่น “กระดาษแข็ง” จึงกลายเป็นวัสดุที่ตอบโจทย์ที่สุด เพราะหาง่ายและราคาถูก
จากกระดาษ
ความพีคคือ “ลวดลาย” บนหน้าการ์ด ที่ทำให้เมนโกะกลายเป็นสื่อบันทึกที่อินเทรนด์ในยุคนั้นอย่างดีเยี่ยม ตั้งแต่ภาพซามูไร, นักเบสบอลอาชีพ (เช่น Sadaharu Oh), นักมวยปล้ำ ไปจนถึงการมาถึงของมังงะและอนิเมะยุคบุกเบิกอย่าง Astro Boy (เจ้าหนูปรมาณู), Tetsujin 28-go (หุ่นเหล็กหมายเลข 28) และ Godzilla
ใครมีการ์ดลายฮีโร่ตัวท็อปในมือ คือเท่ที่สุดในซอย! (ไม่น่าแปลกที่ menko ในปัจจุบัน คือของสะสมสไตล์วินเทจที่ถ้าใครมีตัวแรร์ ถือว่าเป็นเทพในวงการ!!)
ทำไมถึงเกมนี้ถึงหายไป? แล้วทำไมยัง “น่าสนใจ”?
การล่มสลายของเมนโกะอย่างแท้จริง น่าจะเป็นเพราะการมาถึงของ Nintendo Famicom ในยุค 80s และการ์ดเกมยุคใหม่อย่าง Carddass (การ์ดหยอดเหรียญ) ทำให้ความนิยมของเมนโกะที่ต้องใช้แรงกายและเล่นบนพื้นดินค่อยๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา
ความ Cool ในมุมมองปัจจุบัน ที่แม้เด็กยุคนี้จะไม่เล่นแล้ว แต่เมนโกะกลับมีเสน่ห์ในมุมใหม่:
- ลายเส้นการ์ตูนยุคเก่า สีสันที่ฉูดฉาด (บางทีก็พิมพ์เบี้ยวๆ) กลายเป็นงานศิลปะที่สะท้อนยุคสมัยแบบ Retro Art เป็นของสะสมที่สายวินเทจตามหามาใส่กรอบแต่งบ้าน
- มันคือเกม Analog ที่ใช้หลักฟิสิกส์ล้วนๆ ไม่มีการสุ่มดวงจากคอมพิวเตอร์ ชัยชนะขึ้นอยู่กับแรงแขน องศาการปา และการคำนวณแรงลม มันคือความสะใจที่หาไม่ได้จากการจิ้มหน้าจอ+
วิชาตบเมนโกะการ์ดขั้นพื้นฐาน:
กติกาของเมนโกะคือความดิบเถื่อนที่เรียบง่ายคือ “ทำให้การ์ดคู่ต่อสู้พลิกคว่ำให้ได้” โดยเมนโกะมักจะทำจากกระดาษแข็งที่หนาและหนักกว่าการ์ดทั่วไป แถมบางทีก็ทาน้ำมันเคลือบเพื่อให้ลื่นและทนทาน เพื่อบรรลุประสงค์ของกติกานี้ ต้องใช้กำลังภายในมาโชว์เทพกันน่าดู
วิธีเล่น (แบบดั้งเดิม):
1. เตรียมสนาม – เล่นบนพื้นเรียบๆ (พื้นดิน พื้นปูน หรือพื้นไม้)
2. วางเป้าหมาย – ผู้เล่นคนหนึ่งวางการ์ดของตัวเองลงบนพื้น (เรียกว่าการ์ดเป้าหมาย)
3. ง้างแล้วฟาด! – ผู้เล่นอีกคนใช้การ์ดของตัวเอง ฟาดลงไปที่พื้นข้างๆ หรือฟาดลงไปที่ตัวการ์ดเป้าหมายโดยตรง
4. เป้าหมาย – แรงกระแทกและแรงดันอากาศที่เกิดจากการฟาด จะต้องทำให้การ์ดเป้าหมายพลิกกลับด้านให้ได้
5. รางวัล – ถ้าทำสำเร็จ ผู้ฟาดจะได้กินการ์ดใบนั้นไปเลย! ซึ่งสมัยก่อนเล่นกันแบบกินเปล่าจริงจังมาก
ทริคคือ… ไม่ใช่แค่ฟาดแรงๆ แต่ต้องเล็งมุมให้ลมเข้าไปช้อนใต้การ์ดเป้าหมายพอดี มันคือศิลปะแห่งการใช้แรงลม!
เมนโกะ คือหลักฐานที่บอกเราว่า ความสนุกในวัยเด็กบางครั้งไม่ต้องซับซ้อน แค่มีกระดาษแข็ง เพื่อนรู้ใจ และลานดินกว้างๆ ก็สามารถสร้างตำนานการดวลที่อยู่ในความทรงจำไปตลอดชีวิตได้แล้ว
เรื่องแนะนำ :
– Fukuwarai เกมแปะหน้าท้าดวง “ยิ่งฮา ยิ่งเฮง” การละเล่นปีใหม่ที่ขอแค่ได้หัวเราะก็พอ!
– Koma (こま): ลูกข่างญี่ปุ่น จิตวิญญาณแห่งการหมุน จากของเล่นจักรพรรดิ สู่ต้นตระกูล Beyblade
– Otedama: ความสุขในกำมือ จากของเล่นยุคเอโดะ สู่ไอเทมฝึกสมองสุดคลาสสิก
– Daruma Otoshi: เกมทุบไม้ฝึกจิต จากของเล่นยุคเอโดะสู่ของแต่งบ้านสุดคูล
ที่มา
- https://menko-toy.jimdofree.com/
- https://www.ghislainmirat.com/
- https://fudawiki.org/en/menko
- https://web-japan.org/
- https://oldjapantoys.com/
#Menko (面子): เมื่อกระดาษแผ่นเดียวคือศักดิ์ศรี! ตำนานเกมตบการ์ดปู่โสม ผู้มาก่อน Yu-Gi-Oh!
