ฟุโดจิชินเมียวโรคุ ฉบับสำนักพระราชวัง (9) โอกาสแห่งหินเหล็กไฟ

วิชายุทธ วิถีเซน by Lordofwar Nick
ฟุโดจิชินเมียวโรคุ ฉบับสำนักพระราชวัง (9) โอกาสแห่งหินเหล็กไฟ

บทความโดย : Lordofwar Nick www.marumura.com

อืม วันนี้ก็มาอ่านกันต่อนะครับ

ข้อความต้นฉบับ

一石火の機と云事有。是もはやき心持也。そつとも心をとめず其侭取合候事をいふ也。石をはたとうてば打といなやぴつかりと火の出るにたとへ候也。心をとめて思案分別して取合せふとせばなるまひぞ。石の火のごとくするを石火の機と云也。

๑ มีสิ่งที่เรียกว่า โอกาสแห่งหินเหล็กไฟ นี่ก็เป็นการถือจิดเร็วไว เป็นสิ่งที่เรียกว่า ไม่หยุดจิตแม้แต่น้อย ต่อสู้แย่งชิงทั้งๆ อย่างนั้น เปรียบดังว่า ถ้าตีหินเป๊ง จะเกิดไฟแลบ หากหยุดจิตนึกคิดแยกแยะแล้วต่อสู้แย่งชิงแล้วจะมิอาจทำได้ เรียกการที่ทำเป็นดั่งหินเหล็กไฟว่า โอกาสแห่งหินเหล็กไฟ

西行集の歌に、世をいとふ（厭う）人としきけばかり（仮）の宿に心とむなと思ふ計ぞこころ（心）とむなと思ふ計ぞと云下の句を引合ば、兵法の極意にあたり候也。心をとめぬが肝要也。禪宗にて如何是佛と問へば、問声の未だ絶へぬさきに手をはたと可（ㇾ）打。又如何是禪と問へば、爪はじきもすべし。

ในบทกวีหนึ่งของไซเกียว (西行 พระและกวีชาวญี่ปุ่นในช่วงปลายยุคเฮอันถึงต้นยุคคามาคุระ) หากดึงวรรคข้างล่างที่ว่า หากได้ยินว่า (ได้ชื่อว่า?) เป็นผู้หน่ายโลกแล้วไซร้ เพียงนึกว่า อย่าหยุดจิต ที่ที่ค้างแรมชั่วคราวเลย มาเปรียบละก็ ย่อมตรงกับเคล็ดของพิชัยสงคราม การไม่หยุดจิตนั้นเป็นเรื่องใหญ่ใจสำคัญ ในนิกายเซนนั้น หากถามว่า อย่างไรจึงเป็นพุทธ ล่ะก็ จะตีมือเพียะเสียก่อนอย่างไม่ทันสิ้นเสียงพูดคำถาม อนึ่ง หากถามว่า อย่างไรจึงเป็นเซน ล่ะก็ อาจจะดีดนิ้วใส่ (เป็นการแสดงความกีดกันรังเกียจ) เข้าให้ด้วย

思案し何事を云をとしたらば煩悩也。思案分別に不渡、血氣情識のはなれたる、そつとも留らぬ心を貴ぶ也。とまらぬ心は色も香も移らぬ也。此移らぬ心の躰を神とも云、佛とも云、禪心とも云、佛心とも云、本来の面目とも、祖師再（西）来意とも、至極の意ともいふ也。

หากนึกคิดแล้วจึงพูดสิ่งใดล่ะก็ จะเกิดกิเลส (คือจิตเศร้าหมอง) อย่าข้ามไปยังการนึกคิดแบ่งแยก ออกห่างจากเลือดลมอารมณ์รับรู้ ยกย่องจิตที่ไม่ค้างแม้แต่น้อย จิตที่ไม่หยุดนั้น แม้สีแม้กลิ่นก็ไม่เคลื่อนไป กายแห่งจิตที่ไม่เคลื่อนไปนี้แหละ จะเรียกว่าเทพยดาก็ได้ เรียกว่าพุทธะก็ได้ เรียกว่าจิตเป็นฌาน (เซ็นชิน 禪心) ก็ได้ เรียกว่าจิตพุทธะก็ได้ เรียกว่าเป็นหน้าตาแต่เดิมมาก็ได้ หรือคำสอนของบูรพาอาจารย์ที่มาจากตะวันตก (หมายถึงปรมาจารย์ตั๊กม้อ) หรือคำสอนอันเป็นที่สุดก็ได้

思案して後に云候へば、金言妙句にても住地の傾脳也。何れの道にもとまらぬ心を専とする也。たとへ人を喚び候時、應と答へたる心は不動知と云也。其人が何の用にて可ㇾ有ぞと思案して後に用ゆふかと云たは住地の煩脳也。我を喚れたる声に心が留りて心を動したる故也。何事にも心の動点せぬ様に着のなきを好とする事也。如此の禪機を兵法に取用てはたらき候はば、そつとも留る所有まじき也。

หากนึกคิดแล้วค่อยพูดทีหลังล่ะก็ ต่อให้เป็นถ้อยคำดีวลีทอง ก็เป็นกิเลสของการอาศัย แม้ในวิถีใดๆ จิตที่ไม่หยุดนั้นเป็นเรื่องใหญ่สำคัญ อุปมาว่ายามเรียกคน จิตทีขานตอบ (ทันใด) เรียกว่า ปัญญาที่ไม่หวั่นไหว ถ้านึกคิดว่าคนๆ นั้น มีกิจอันใดแล้วค่อยพูดว่าธุระอันใดรึ (นั่น) เป็นกิเลสของการอาศัย ใจไปค้างที่เสียงที่เรียกตัวเรา จิตก็จะหวั่นไหว ไม่ว่าในเรื่องใด ย่อมชมชอบการที่ไม่ไปแตะให้จิตหวั่นไหวเลยสักน้อย หากเอาโอกาสแห่งฌาน (เซ็นคิ 禪機) เช่นนี้หยิบมาใช้ในพิชัยสงคราม ย่อมไม่มีการค้างเลยแม้แต่น้อย

การตีความและอภิปราย

ก่อนอื่นขออธิบายเสริมนิดนึงเรื่องของ พระอาจารย์ไซเกียว ที่อยู่ในบทกวีนะครับ

พระอาจารย์ไซเกียว (ไซเกียวโฮชิ 西行法師）(ที่มา wikipedia)

เรื่องราวของพระอาจารย์ไซเกียวกับหญิงงามเมืองนั้น มีเรื่องเล่าประมาณว่าที่ เอกุจิ (江口) นั้น เป็นย่านคมนาคมที่คนมักต้องแวะเวลาจะเดินทางจากเฮอันเกียว (คือนครหลวงเกียวโต) ไปที่คุมาโนะ (และด้วยความเป็นย่านสัญจร ก็เลยนะ ต้องมี “ขายบริการ” 555) วันหนึ่งท่านไซเกียวจะไปไหว้พระที่เทนโนจิ (อ่า ผม Lordofwar Nick ก็เคยไปไหว้พระธาตุที่วัดชิเทนโนจิ เหมือนกันครับ) เจอฝนจะมาอาศัยชายคาหลบฝนที่เอกุจินี่แหละ แต่นางทาเอะไม่ยอมให้อาศัย จึงเกิดคำโต้ตอบกันระหว่างท่านไซเกียวกับนางทาเอะดังนี้

ท่านไซเกียวว่า

世の中を厭ふまでこそ難からめ
かりのやどり（仮の宿り）を惜しむ君かな
เพราะข้าหน่ายโลก (หมายถึงออกบวช) ถึงได้มาคลุกเคล้าความลำบาก
ท่านจะยังเสียดายที่ค้างแรมชั่วคราวอีกหรือ

นางทาเอะก็เลยตอบกลับไปว่า
世を厭ふ人とし聞けば
かりの宿に心とむなと思ふばかりぞ
หากได้ยินว่า (ได้ชื่อว่า?) เป็นผู้หน่ายโลกแล้วไซร้
เพียงนึกว่า อย่าหยุดจิต ที่ที่ค้างแรมชั่วคราวเลย

เป็นไงล่ะครับ ธรรมะจากนางคณิกา

เรื่องราวตรงนี้ได้ถูกสร้างขึ้นเป็นอนุสรณ์ คือ หอคุณหญิงแห่งเอกุจิ (เอกุจิโนะคิมิโด 江口の君堂) ที่เรียกว่า คุณหญิงแห่งเอกุจิ (เอกุจิโนะคิมิ) ก็เพราะว่า ว่ากันว่า นางทาเอะนั้น เดิมทีเป็นคนตระกูลสูง เป็นลูกสาวของไทระ โนะ สุเกะโมริ (平資盛) แต่เพราะตระกูลล่มสลายเลยต้องมาเป็นหญิงงามเมือง ปัจจุบันอยู่ในเขตวัดจัคโคจิ (寂光寺) ซึ่งอยู่บนพื้นที่ที่คุณหญิงแห่งเอกุจิได้ตั้งสำนักนางชีขึ้น (ว่ากันว่าอีกละ นางทาเอะหลังจากที่ได้โต้ตอบกับท่านไซเกียวก็ไปบวชเป็นภิกษุณี) อยู่ที่โอซาก้านี่เองครับ

ฟุโดจิชินเมียวโรคุ ฉบับสำนักพระราชวัง (9) โอกาสแห่งหินเหล็กไฟ