Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 3 เมื่อญี่ปุ่นเปลี่ยนโลกตัวเอง… Sumitomo ในกระแสปฏิรูปเมจิ
มีช่วงเวลาหนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นที่ทุกอย่าง “ไม่สามารถเหมือนเดิมได้อีกต่อไป”
ไม่ใช่เพราะเศรษฐกิจตกต่ำ
ไม่ใช่เพราะธุรกิจล้มละลาย
แต่เพราะ “กติกาทั้งประเทศถูกเขียนใหม่”
ช่วงเวลานั้นคือปลายศตวรรษที่ 19 หลังเหตุการณ์ การปฏิรูปเมจิ (明治維新, 1868)
และสำหรับ Sumitomo นี่ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนยุค แต่มันคือการถูกบังคับให้ “เลือกว่าจะอยู่แบบเดิม หรือจะกลายเป็นองค์กรสมัยใหม่”
ประเทศที่ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
ก่อนยุคเมจิ ญี่ปุ่นอยู่ภายใต้ระบบศักดินามายาวนานกว่า 250 ปี โครงสร้างสังคมถูกกำหนดชัดเจน – ซามูไร ชาวนา ช่างฝีมือ และพ่อค้า
Sumitomo เติบโตขึ้นมาในโลกแบบนั้น โลกที่ “ความมั่นคงสำคัญกว่าการเติบโต”
แต่หลังปี 1868 รัฐบาลใหม่เริ่มรื้อระบบเดิมแทบทั้งหมด
- ยกเลิกระบบศักดินา
- เปิดประเทศ
- ส่งคนไปเรียนตะวันตก
- นำเทคโนโลยีและระบบเศรษฐกิจใหม่เข้ามา
พูดง่าย ๆ คือ ญี่ปุ่นกำลัง “เร่งเครื่องเข้าสู่ความเป็นอุตสาหกรรม” ในเวลาไม่กี่สิบปี
ธุรกิจเก่ากับโลกใหม่
สำหรับหลายกิจการ การเปลี่ยนแปลงนี้คือจุดจบ พ่อค้าจำนวนมากที่เคยรุ่งเรืองในยุคเอโดะ ไม่สามารถปรับตัวเข้ากับระบบใหม่ได้
เพราะโลกใหม่ต้องการ:
- การจัดการแบบองค์กร
- ระบบบัญชีที่โปร่งใส
- การเข้าถึงทุนขนาดใหญ่
- และการเชื่อมโยงกับตลาดโลก
ซึ่งทั้งหมดนี้ “ไม่ใช่สิ่งที่ธุรกิจแบบครอบครัวเคยทำ”
สิ่งที่ Sumitomo ทำ “ต่าง”
ตรงนี้แหละที่ทำให้ Sumitomo น่าสนใจ แทนที่จะพยายามรักษารูปแบบเดิม Sumitomo “เลือกเปลี่ยนตัวเอง ไม่ใช่แค่ปรับเล็กน้อย แต่เป็นการเปลี่ยน “วิธีคิดในการทำธุรกิจ”
จากกิจการตระกูล → องค์กร
หนึ่งในความเปลี่ยนแปลงสำคัญคือ การเปลี่ยนจากการบริหารแบบครอบครัว ไปสู่ “ระบบองค์กร” มีการ:
- แยกหน้าที่ชัดเจน
- ใช้ผู้บริหารมืออาชีพ
- นำระบบบัญชีแบบตะวันตกมาใช้
สิ่งนี้อาจดูธรรมดาในวันนี้ แต่ในยุคนั้น มันคือ “การปฏิวัติภายในองค์กร”
เงิน: อาวุธใหม่ของธุรกิจ
อีกก้าวที่สำคัญมากคือการเข้าสู่ธุรกิจการเงิน การก่อตั้ง Sumitomo Bank (1895) ไม่ใช่แค่การขยายธุรกิจ แต่มันคือการ “สร้างเครื่องมือควบคุมอนาคต” เพราะในโลกใหม่ ใครควบคุมเงินได้ คนนั้นกำหนดเกมได้
Sumitomo เริ่มใช้ธนาคารเป็นศูนย์กลาง ในการสนับสนุนธุรกิจอื่น ๆ ของตัวเอง
นี่คือรากฐานของสิ่งที่ต่อมาจะถูกเรียกว่า Zaibatsu
จากเหมือง → เครือข่ายธุรกิจ
ถ้ามองย้อนกลับไป Besshi คือแหล่งรายได้ แต่ในยุคเมจิ Sumitomo เริ่ม “ไม่พึ่งแค่เหมือง” พวกเขาขยายไปสู่
- การเงิน
- การค้า
- อุตสาหกรรมอื่น ๆ
และที่สำคัญ ทุกอย่างเริ่ม “เชื่อมกัน” นี่คือจุดที่ Sumitomo ไม่ใช่บริษัทเดียวอีกต่อไป แต่กลายเป็น “ระบบธุรกิจ”
ความเก่า ที่ไม่ถูกทิ้ง
สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จะเปลี่ยนแปลงขนาดนี้ Sumitomo ไม่ได้ทิ้ง “หลักเดิม” แนวคิดจาก Monjuin Shiigaki ยังคงถูกใช้เป็นกรอบ
- ไม่แสวงหากำไรระยะสั้นแบบไร้จริยธรรม
- ไม่เสี่ยงเกินตัว
- ให้ความสำคัญกับความน่าเชื่อถือ
นี่คือสิ่งที่ทำให้การเติบโต “ไม่หลุดกรอบ”
จุดที่ Sumitomo เริ่ม “ต่างจากคนอื่น”
ในยุคเดียวกันหลายบริษัทก็พยายาม modernize แต่สิ่งที่ Sumitomo ทำได้ดีกว่าคือ “การบาลานซ์” ระหว่าง
- ความทันสมัย
- กับวินัยแบบดั้งเดิม
และนี่คือสิ่งที่ทำให้พวกเขาไม่เพียง “รอด” แต่ “โต”
จุดตั้งต้นของกลุ่มทุน
ปลายศตวรรษที่ 19 โครงสร้างของ Sumitomo เริ่มชัดเจนขึ้น
- มีธุรกิจหลักหลายแขนง
- มีธนาคารเป็นแกน
- มีการบริหารแบบรวมศูนย์มากขึ้น
ทั้งหมดนี้คือ “ภาพแรก” ของ Zaibatsu แม้คำนี้จะยังไม่ถูกใช้ชัดในตอนนั้น แต่โครงสร้างได้เริ่มก่อตัวแล้ว
สิ่งที่เกิดขึ้นในตอนนี้ สำคัญกว่าที่คิด
ถ้ามองเผิน ๆ ตอนนี้อาจดูเหมือนแค่ “ช่วงปรับตัว” แต่จริง ๆ แล้ว นี่คือช่วงที่กำหนดอนาคตอีก 100 ปีของ Sumitomo เพราะสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นในยุคเมจิ คือ “โครงสร้าง” และโครงสร้างนี้เอง ที่จะพา Sumitomo เข้าสู่ยุคของอำนาจเต็มรูปแบบ
ทางเข้าสู่ยุค Zaibatsu
เมื่อเข้าสู่ต้นศตวรรษที่ 20 สิ่งที่เริ่มต้นในยุคเมจิจะขยายตัวอย่างรวดเร็ว Sumitomo จะไม่ได้เป็นแค่ “ผู้เล่น” แต่จะกลายเป็น “หนึ่งในผู้กำหนดเกม” และนี่คือจุดที่คำว่า Zaibatsu จะกลายเป็นความจริงอย่างเต็มตัว
เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน
- การปฏิรูปเมจิทำให้ญี่ปุ่นเปลี่ยนจากประเทศศักดินาเป็นรัฐอุตสาหกรรมภายในเวลาไม่กี่ทศวรรษ
- Sumitomo Bank ก่อตั้งในปี 1895 และเป็นหนึ่งในเสาหลักของกลุ่ม
- แนวคิด “ใช้ธนาคารเป็นศูนย์กลาง” เป็นหัวใจของ Zaibatsu
- หลายบริษัทในยุคเอโดะล่มสลายในช่วงนี้ แต่ Sumitomo เป็นหนึ่งในไม่กี่รายที่เติบโตต่อ
เรื่องแนะนำ :
– Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 2 การค้นพบ “ทองแดง” ที่เปลี่ยนชะตา
– Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 1 จุดกำเนิดจากร้านหนังสือสู่รากฐานพ่อค้า
– Mitsui Group ตอนที่ 8 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 7 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 6 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 5 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
https://www.smfg.co.jp/english/chronicle20/company/smbc.html
https://www.facebook.com/photo/?fbid=10237642424257905&set=pcb.24976956511907151
– Sumitomo Group Public Affairs Committee. The History of Sumitomo
– Andrew Gordon. A Modern History of Japan
– Sumitomo Mitsui Financial Group – Historical Overview
– Penelope Francks. Japanese Economic Development
Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 3 เมื่อญี่ปุ่นเปลี่ยนโลกตัวเอง… Sumitomo ในกระแสปฏิรูปเมจิ
