ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดิน ตอนที่ 6 ไทระในโลกของวรรณกรรม และตำนานที่ไม่มีวันเลือน
หลังจากที่เราได้เห็นการล่มสลายของตระกูลไทระ และการเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคของโชกุนกันไปแล้ว หากมองเผินๆ เรื่องราวของตระกูลนี้ก็ดูเหมือนจะสิ้นสุดลงพร้อมกับศึกดันโนะอุระ แต่หากมองให้ลึกลงไปกว่านั้น จะพบว่าแท้จริงแล้วเรื่องของไทระไม่ได้หายไปจากประวัติศาสตร์ หากแต่ได้เปลี่ยนรูปแบบของการดำรงอยู่ จาก “ผู้มีอำนาจ” กลายเป็น “เรื่องเล่า” ที่ถูกถ่ายทอดสืบต่อกันมาอย่างยาวนาน และในหลายกรณี เรื่องเล่านี้กลับทรงพลังยิ่งกว่าความเป็นจริงเสียอีก
Tale of Heike “เฮอิเกะโมโนกาตาริ” (平家物語)
ในบรรดาวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับตระกูลไทระนั้น ผลงานที่มีชื่อเสียงและมีอิทธิพลมากที่สุดก็คือ “เฮอิเกะโมโนกาตาริ” (平家物語) ซึ่งเป็นวรรณกรรมที่บอกเล่าเรื่องราวของความรุ่งเรืองและความล่มสลายของตระกูลไทระอย่างละเอียด แต่สิ่งที่ทำให้ผลงานชิ้นนี้แตกต่างจากบันทึกประวัติศาสตร์ทั่วไปก็คือ มันไม่ได้มุ่งเน้นเพียงข้อเท็จจริง หากแต่เน้น “อารมณ์” และ “ความรู้สึก” ของผู้คนที่อยู่ในเหตุการณ์เหล่านั้นด้วย
เปิดเรื่องด้วยถ้อยคำที่กลายเป็นประโยคอมตะว่า “เสียงระฆังแห่งวัดกิออน สะท้อนถึงความไม่เที่ยงของสรรพสิ่ง” ซึ่งเพียงประโยคเดียวก็สามารถสรุปแก่นของเรื่องราวทั้งหมดได้อย่างชัดเจน เพราะสิ่งที่เฮอิเกะโมโนกาตาริพยายามจะสื่อ ไม่ใช่เพียงเรื่องของสงครามหรือการเมือง หากแต่เป็นเรื่องของ “ความไม่เที่ยง” ของชีวิตและอำนาจ จากจุดสูงสุดที่ดูเหมือนจะมั่นคง กลับสามารถพังทลายลงได้ในเวลาอันสั้น และชะตากรรมของตระกูลไทระก็คือตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของแนวคิดนี้
สิ่งที่น่าสนใจอีกประการหนึ่งก็คือ แม้ตระกูลไทระจะเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ แต่ในวรรณกรรมกลับไม่ได้ถูกนำเสนอในฐานะผู้แพ้ที่น่าดูถูก ตรงกันข้าม พวกเขากลับถูกถ่ายทอดออกมาในฐานะ “ผู้พ่ายแพ้ที่สง่างาม” เต็มไปด้วยศักดิ์ศรี ความจงรักภักดี และความกล้าหาญ ไม่ว่าจะเป็นภาพของนักรบที่เลือกตายในสนามรบ สตรีที่ยอมจบชีวิตตนเองมากกว่าตกเป็นเชลย หรือแม้แต่จักรพรรดิอันโตกุผู้เยาว์วัยที่จมหายไปกับท้องทะเล ภาพเหล่านี้ล้วนสร้างความสะเทือนใจให้กับผู้ฟังและผู้อ่าน จนทำให้เรื่องของไทระกลายเป็นสัญลักษณ์ของ “ความงดงามในความพ่ายแพ้” ไปโดยปริยาย
ในยุคแรกเริ่ม เฮอิเกะโมโนกาตาริไม่ได้ถูกบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรในทันที หากแต่ถูกถ่ายทอดในรูปแบบมุขปาฐะ โดยกลุ่มบุคคลที่เรียกว่า “บิวะโฮชิ” ซึ่งเป็นนักบวชตาบอดที่เดินทางไปตามพื้นที่ต่างๆ พร้อมกับเครื่องดนตรีที่เรียกว่า “บิวะ” พวกเขาจะขับร้องเรื่องราวของไทระผ่านท่วงทำนองที่เศร้าสร้อยและกินใจ ทำให้เรื่องเล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อความบนหน้ากระดาษ แต่กลายเป็นประสบการณ์ที่ผู้คนสามารถ “รับรู้” ได้ผ่านเสียงและความรู้สึก การเล่าเรื่องในลักษณะนี้เองที่ทำให้เรื่องของไทระฝังรากลึกอยู่ในจิตใจของผู้คนอย่างยาวนาน
เมื่อเวลาผ่านไป เรื่องราวของตระกูลไทระก็ไม่ได้หยุดอยู่แค่ในวรรณกรรม หากแต่ถูกนำไปดัดแปลงและถ่ายทอดในรูปแบบศิลปะต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นละครโนห์ ละครคาบุกิ หรือภาพวาดแบบม้วน (เอมะกิ) ซึ่งในแต่ละรูปแบบก็มีการตีความและขยายความแตกต่างกันออกไป แต่สิ่งหนึ่งที่ยังคงอยู่เหมือนเดิมก็คือ “อารมณ์” ของเรื่อง ที่ยังคงเน้นไปที่ความไม่เที่ยง ความสูญเสีย และความงดงามของการล่มสลาย
นอกจากนี้ เรื่องราวของไทระยังสะท้อนแนวคิดทางศาสนาอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะแนวคิดในพุทธศาสนาเรื่อง “อนิจจัง” หรือความไม่เที่ยงของสรรพสิ่ง ซึ่งเป็นแนวคิดที่มีอิทธิพลอย่างมากต่อวัฒนธรรมญี่ปุ่นในยุคนั้น การที่ตระกูลไทระซึ่งเคยยิ่งใหญ่กลับต้องล่มสลายลงอย่างรวดเร็ว จึงถูกนำมาใช้เป็นตัวอย่างเพื่อเตือนใจผู้คนว่า ไม่มีสิ่งใดในโลกนี้ที่จะคงอยู่ตลอดไป ไม่ว่าจะเป็นอำนาจ ชื่อเสียง หรือแม้แต่ชีวิต
แม้กระทั่งในยุคปัจจุบัน เรื่องราวของตระกูลไทระก็ยังคงถูกนำกลับมาเล่าใหม่ในรูปแบบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นนวนิยาย ภาพยนตร์ หรือสื่อร่วมสมัยอื่นๆ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเรื่องนี้ไม่ได้เป็นเพียงประวัติศาสตร์ของญี่ปุ่นเท่านั้น หากแต่เป็นเรื่องราวสากลที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์ทุกคน เพราะไม่ว่าจะยุคสมัยใด มนุษย์ก็ยังคงเผชิญกับความรุ่งเรืองและความเสื่อมถอยไม่ต่างกัน
ดังนั้น หากจะกล่าวโดยสรุปแล้ว ตระกูลไทระอาจจะพ่ายแพ้ในสนามรบ และสูญเสียอำนาจไปจากโลกแห่งความเป็นจริง แต่ในโลกของเรื่องเล่าและความทรงจำ พวกเขากลับได้รับ “ชีวิตใหม่” ที่ยืนยาวกว่าหลายร้อยปี และอาจกล่าวได้ว่า ในบางแง่มุมแล้ว การมีอยู่ในความทรงจำของผู้คนเช่นนี้ อาจเป็นรูปแบบหนึ่งของความเป็นอมตะที่อำนาจใดๆ ก็ไม่อาจเทียบได้
เกร็ดน่ารู้ท้ายบทความ
- “เฮอิเกะโมโนกาตาริ” เป็นวรรณกรรมที่เริ่มจากการเล่าแบบมุขปาฐะ ก่อนจะถูกบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรในภายหลัง
- บิวะโฮชิเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่เรื่องราวของตระกูลไทระไปทั่วญี่ปุ่น
- แนวคิดเรื่อง “อนิจจัง” เป็นแก่นสำคัญที่ปรากฏอยู่ตลอดทั้งเรื่อง
- เรื่องราวของไทระมีอิทธิพลต่อศิลปะการแสดงและวรรณกรรมญี่ปุ่นมาจนถึงปัจจุบัน
เรื่องแนะนำ :
– ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดินตอนที่ 5 โลกหลังไทระ และการถือกำเนิดของยุคโชกุน
– ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดิน ตอนที่ 4 ศึกดันโนะอุระ และจุดจบของตระกูลไทระ
– ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดิน ตอนที่ 3 เปลวเพลิงแห่งสงครามเก็นเปย์
– ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดิน ตอนที่ 2 ไทระ โนะ คิโยโมริ และการก้าวขึ้นสู่จุดสูงสุดของอำนาจ
– ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดิน ตอนที่ 1 จุดกำเนิดของตระกูลนักรบที่ไม่ธรรมดา
ขอบคุณรูปภาพ :
https://www.umam.jp/en/exhibition/
#ไทระ: จากสายเลือดจักรพรรดิ สู่ผู้ครองแผ่นดิน ตอนที่ 6 ไทระในโลกของวรรณกรรม และตำนานที่ไม่มีวันเลือน #taira
