ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 6 : ความเสื่อมถอยของตระกูลมินาโมโตะ – เมื่ออำนาจเปลี่ยนมือ
เสียงก้องแห่งดาบที่ครั้งหนึ่งเคยประกาศชัยชนะของตระกูลมินาโมโตะในสงครามเก็มเปย์ ได้เงียบหายไปในสายลมแห่งยุคสมัยใหม่ หลังจากการเสียชีวิตของ มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ (源頼朝, Minamoto no Yoritomo) ในปี ค.ศ. 1199 ญี่ปุ่นเข้าสู่ยุคแห่งความเปลี่ยนแปลงอีกครั้ง… แต่คราวนี้มิใช่การต่อสู้ระหว่างสองตระกูลใหญ่ หากเป็นการต่อสู้ระหว่าง “อำนาจ” และ “สายเลือด” ภายในระบบที่โยริโตโมะเองสร้างขึ้น
เมื่อผู้ก่อตั้งลาลับ
ว่ากันว่าในปีที่โยริโตโมะสิ้นชีวิต เขาตกจากม้าระหว่างเดินทางกลับจากศาลเจ้าอิเซะ (伊勢神宮, Ise Jingu) และเสียชีวิตด้วยอาการบาดเจ็บ หรือบางตำนานก็ว่าถูกลอบสังหาร ไม่ว่าความจริงจะเป็นเช่นไร การตายของเขาได้ทิ้งสุญญากาศทางอำนาจครั้งใหญ่ในคามาคุระ
ผู้ที่ขึ้นสืบตำแหน่งโชกุนคือบุตรชายของเขา มินาโมโตะ โนะ โยริเอะ (源頼家, Minamoto no Yoriie) ซึ่งขณะนั้นยังเยาว์วัยและขาดประสบการณ์ในการปกครอง แม้จะได้รับตำแหน่งโชกุนโดยชอบธรรม แต่โยริเอะกลับต้องเผชิญกับเงาของผู้ทรงอิทธิพลที่สุดในคามาคุระ มารดาของเขาเอง โฮโจ มะซะโกะ (北条政子, Hōjō Masako) และบิดาของนาง โฮโจ โทะคิมะสะ (北条時政, Hōjō Tokimasa)
มินาโมโตะ โนะ โยริเอะ (源頼家, Minamoto no Yoriie)
ตระกูลโฮโจ – ผู้ปกครองเงาแห่งคามาคุระ
โฮโจ มะซะโกะเป็นสตรีที่เปี่ยมด้วยปัญญาและจิตใจเด็ดเดี่ยว หลังการตายของโยริโตโมะ นางได้รับฉายาว่า “แม่แห่งโชกุน” (尼将軍, Ama-Shōgun) เพราะยังคงมีอิทธิพลเหนือเหล่าซามูไรและขุนนางในรัฐบาลคามาคุระ
โฮโจ โทะคิมะสะ ผู้เป็นบิดา เห็นโอกาสที่จะรวบอำนาจไว้ในมือ เขาจึงแต่งตั้งตนเองเป็น ชิกเคน (執権, Shikken) หรือ “ผู้สำเร็จราชการแทนโชกุน” ซึ่งตำแหน่งนี้จะกลายเป็นอำนาจสูงสุดในรัฐบาลบาคุฟุจากนั้นเป็นต้นมา
โยริเอะไม่พอใจที่อำนาจถูกจำกัดโดยครอบครัวฝ่ายมารดา จึงพยายามรวมกลุ่มซามูไรฝ่ายตนเพื่อทวงอำนาจคืน ผลลัพธ์คือการปะทะทางการเมืองที่จบลงด้วยโศกนาฏกรรม โยริเอะถูกปลดจากตำแหน่งและถูกสังหารในปี ค.ศ. 1204 ตระกูลโฮโจจึงกลายเป็นผู้ควบคุมรัฐบาลคามาคุระอย่างแท้จริง
โชกุนหุ่นเชิดและอำนาจเบื้องหลัง
หลังโยริเอะสิ้นชีวิต น้องชายของเขา มินาโมโตะ โนะ ซะเนะโทะโมะ (源実朝, Minamoto no Sanetomo) ได้รับแต่งตั้งให้เป็นโชกุนคนที่สาม ซะเนะโทะโมะเป็นชายหนุ่มผู้รักการประพันธ์และศิลปะมากกว่าสงคราม เขาเขียนบทกวีไว้มากมาย และบางชิ้นได้รับเลือกให้อยู่ใน Hyakunin Isshu (百人一首) บทกวีร้อยคนร้อยบทที่มีชื่อเสียงในวรรณคดีญี่ปุ่น
แต่ในโลกแห่งอำนาจ ความอ่อนโยนไม่ใช่สิ่งที่คามาคุระยอมรับได้ ซะเนะโทะโมะถูกลอบสังหารในปี ค.ศ. 1219 โดยหลานชายของตนเอง คุเฮะโยะชิ (公暁, Kugyō) ขณะเดินออกจากศาลเจ้าสึรุงะโอกะ ฮะจิมังงู (鶴岡八幡宮, Tsurugaoka Hachimangū) การลอบสังหารครั้งนั้นไม่เพียงสังหารโชกุนเท่านั้น แต่ยังเป็นการสิ้นสุดสายตรงของตระกูลมินาโมโตะอย่างสมบูรณ์
เมื่ออำนาจไร้สายเลือด
หลังการตายของซะเนะโทะโมะ รัฐบาลคามาคุระบาคุฟุต้องหาผู้สืบตำแหน่งโชกุนใหม่ แต่เมื่อไม่มีเชื้อสายมินาโมโตะเหลืออยู่ ตระกูลโฮโจจึงเลือกเชิญเชื้อพระวงศ์จากราชสำนักเกียวโตมารับตำแหน่งแทน แต่ในความเป็นจริง โชกุนเหล่านี้เป็นเพียง “หุ่นเชิด” ในมือของโฮโจ
อำนาจสูงสุดในญี่ปุ่นจึงเปลี่ยนจาก “ตระกูลมินาโมโตะ” มาอยู่ในมือของ “ตระกูลโฮโจ” อย่างเต็มรูปแบบ ระบบ “โชกุน” ยังคงดำรงอยู่ แต่ความหมายแท้จริงของมันได้แปรเปลี่ยนจากผู้นำกองทัพผู้มีสายเลือดนักรบ กลายเป็นเพียงสัญลักษณ์แห่งอำนาจที่ผู้อื่นใช้ครอบงำ
มรดกของมินาโมโตะ
แม้ตระกูลมินาโมโตะจะสิ้นสายไปจากเวทีอำนาจ แต่สิ่งที่พวกเขาสร้างไว้ยังคงดำรงอยู่ระบบการปกครองโดยนักรบที่เรียกว่า “บาคุฟุ” จะสืบต่อยาวนานไปอีกหลายศตวรรษ ทั้งในยุคมุโรมะจิภายใต้ตระกูลอาชิคางะ และในยุคเอโดะภายใต้ตระกูลโตกุกาวะ
กล่าวได้ว่า มินาโมโตะอาจหายไปจากหน้าประวัติศาสตร์ในฐานะ “ผู้ปกครอง” แต่พวกเขาไม่เคยหายไปจากความทรงจำของญี่ปุ่นในฐานะ “ผู้ให้กำเนิดยุคนักรบ”
เกร็ดความรู้ท้ายบทความ
- ชิกเคน (Shikken): ตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนโชกุน ตั้งขึ้นโดยตระกูลโฮโจ และกลายเป็นศูนย์กลางอำนาจแท้จริงของรัฐบาลคามาคุระ
- โฮโจ มะซะโกะ (Hōjō Masako): ได้รับฉายาว่า “แม่แห่งโชกุน” เป็นสตรีผู้ทรงอิทธิพลที่สุดในยุคคามาคุระ
- ซะเนะโทะโมะ (Sanetomo): โชกุนกวีแห่งยุคคามาคุระ ผลงานบทกวีของเขายังคงได้รับการยกย่องในวงวรรณกรรมญี่ปุ่นมาจนถึงปัจจุบัน
เรื่องแนะนำ :
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 4 : การก่อตั้งรัฐบาลคามาคุระบาคุฟุ – กำเนิดระบอบโชกุน
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 3 : สงครามเก็มเปย์ – ศึกชี้ชะตาแห่งญี่ปุ่น
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 2 : มินาโมโตะกับการต่อสู้กับตระกูลไทระ
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 1 : กำเนิดตระกูลมินาโมโตะ
– “ฟูจิวาระ : ตระกูลผู้ครองเงาราชสำนักญี่ปุ่น” ตอนที่ 8 มรดกแห่งฟูจิวาระ ผู้ครองเงาตลอดกาล
ขอบคุณรูปภาพ :
https://jref.com/articles/minamoto-no-yoriie-1182-1204.820/
ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 6 : ความเสื่อมถอยของตระกูลมินาโมโตะ – เมื่ออำนาจเปลี่ยนมือ #minamoto
