ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 4 : การก่อตั้งรัฐบาลคามาคุระบาคุฟุ – กำเนิดระบอบโชกุน
หลังจากชัยชนะในสงครามเก็มเปย์เมื่อปี ค.ศ. 1185 เสียงดาบและเกราะเหล็กเริ่มเงียบลง แต่สิ่งที่เกิดขึ้นต่อจากนั้นกลับเป็นการสถาปนาระเบียบใหม่ในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น… ระเบียบที่ไม่ได้เกิดจากขุนนางในเกียวโต หากแต่มาจากชายผู้ถือดาบในคามาคุระทางตะวันออก นามว่า มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ (源頼朝, Minamoto no Yoritomo)
สงครามได้ทำให้ญี่ปุ่นตระหนักว่าความมั่นคงของประเทศไม่ได้ขึ้นอยู่กับพิธีการในราชสำนักอีกต่อไป แต่ขึ้นอยู่กับผู้ที่มีพลังในการปกครอง “นักรบ” ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นเพียงผู้รับใช้ของขุนนาง บัดนี้ได้ก้าวขึ้นมาเป็นผู้กำหนดชะตาของแผ่นดิน
จากนักรบสู่ผู้นำ
หลังสงครามสิ้นสุด โยริโตโมะไม่ได้เร่งกลับไปสู่เกียวโต หากแต่สร้างฐานอำนาจของตนในคามาคุระ (鎌倉, Kamakura) เมืองชายฝั่งที่อยู่ห่างไกลจากราชสำนัก การเลือกที่นั่นไม่ใช่เรื่องบังเอิญ… คามาคุระอยู่กลางภูเขา มีอ่าวป้องกันด้านหน้า เป็นทั้งป้อมปราการธรรมชาติและสัญลักษณ์แห่งอำนาจใหม่ของภูมิภาคตะวันออก
โยริโตโมะเริ่มจัดระบบปกครองที่ต่างไปจากรูปแบบเดิมอย่างสิ้นเชิง เขาจัดตั้งหน่วยงานเพื่อควบคุมแว่นแคว้นที่อยู่ภายใต้การดูแลของนักรบที่เขาไว้วางใจ มีการแต่งตั้ง โชเง็น (守護, Shugo) เพื่อควบคุมหัวเมือง และ จิโต (地頭, Jitō) เพื่อเก็บภาษีและดูแลที่ดิน ทั้งหมดนี้อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของคามาคุระโดยตรง
นี่คือการเริ่มต้นของสิ่งที่เรียกว่า “บาคุฟุ” (幕府, Bakufu) หรือ “รัฐบาลทหาร” ซึ่งต่างจากระบบขุนนางของเกียวโตโดยสิ้นเชิง
ความสัมพันธ์ระหว่างโชกุนกับจักรพรรดิ
แม้โยริโตโมะจะมีอำนาจในทางปฏิบัติ แต่เขายังคงแสดงความเคารพต่อราชสำนักเกียวโตอย่างระมัดระวัง เพื่อไม่ให้ถูกมองว่าเป็นการแย่งอำนาจ เขาส่งสาส์นแสดงความภักดีต่อจักรพรรดิ โกะ-ชิราคาวะ (後白河天皇, Emperor Go-Shirakawa) และขอให้ราชสำนักแต่งตั้งให้เขาเป็น “ผู้นำสูงสุดของนักรบทั่วประเทศ”
ในที่สุด ในปี ค.ศ. 1192 ราชสำนักได้แต่งตั้งโยริโตโมะเป็น “เซอิ ไทโชกุน” (征夷大将軍, Seii Taishōgun) หรือที่รู้จักกันทั่วไปว่า “โชกุน” … ตำแหน่งที่เคยมีอยู่ในประวัติศาสตร์แต่ไม่เคยมีใครใช้เพื่อปกครองประเทศจริง ๆ จนกระทั่งโยริโตโมะได้ฟื้นฟูให้กลับมามีความหมายอีกครั้ง
นับแต่นั้นเป็นต้นมา “โชกุน” จึงกลายเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดในญี่ปุ่นในทางปกครอง ขณะที่จักรพรรดิยังคงดำรงอยู่ในฐานะสัญลักษณ์แห่งความศักดิ์สิทธิ์
โครงสร้างของรัฐบาลคามาคุระ
รัฐบาลคามาคุระบาคุฟุของโยริโตโมะมีการบริหารอย่างเป็นระบบ มีสามหน่วยหลักคือ
- มังโดโคโระ (政所, Mandokoro) หน่วยงานบริหารกิจการทั่วไป
- ซามุไรโดโคโระ (侍所, Samurai-dokoro) หน่วยควบคุมซามูไรและความสงบภายใน
- มงโจโช (問注所, Monchūjo) หน่วยพิจารณาคดีความและข้อพิพาทเกี่ยวกับที่ดิน
โครงสร้างเหล่านี้ทำให้ระบบการปกครองของโยริโตโมะมีความมั่นคง และสามารถควบคุมเหล่านักรบในแว่นแคว้นต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ความแตกแยกในเงาแห่งอำนาจ
แต่ในขณะที่โยริโตโมะสถาปนาอำนาจของตน ความขัดแยกภายในตระกูลก็เริ่มก่อตัวขึ้นอย่างเงียบ ๆ โดยเฉพาะกับน้องชายของเขา มินาโมโตะ โนะ โยชิซึเนะ (源義経, Minamoto no Yoshitsune) ผู้ซึ่งสร้างชื่อจากชัยชนะในสงครามเก็มเปย์ โยริโตโมะกลับเริ่มหวาดระแวงว่าน้องชายจะกลายเป็นภัยต่ออำนาจของตน
เมื่อโยชิซึเนะกลับจากการศึก เขาไม่ได้รับการต้อนรับอย่างที่ควรจะเป็น แต่กลับถูกตั้งข้อกล่าวหาเรื่องการทรยศและถูกตามล่า ในที่สุด วีรบุรุษแห่งสงครามผู้ยิ่งใหญ่ต้องจบชีวิตลงด้วยการคว้านท้องตายที่โอชู (奥州, Ōshū) ในปี ค.ศ. 1189 เป็นจุดเริ่มต้นของความมืดที่แผ่คลุมตระกูลมินาโมโตะในเวลาต่อมา
แม้โยริโตโมะจะกลายเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดในญี่ปุ่น แต่ความโดดเดี่ยวและความระแวงก็เริ่มกัดกินหัวใจของ “ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก” อย่างช้า ๆ
ปฐมโชกุนและมรดกที่เหลืออยู่
มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ ปกครองญี่ปุ่นในฐานะโชกุนจนถึงปี ค.ศ. 1199 เมื่อเขาเสียชีวิต รัฐบาลคามาคุระบาคุฟุยังคงดำรงอยู่ต่อภายใต้การบริหารของตระกูลโฮโจ (北条氏, Hōjō) ซึ่งเป็นญาติฝ่ายภรรยา โฮโจ มะซะโกะ (北条政子, Hōjō Masako) ภรรยาของโยริโตโมะ ได้รับการขนานนามว่า “แม่แห่งโชกุน” และกลายเป็นสตรีผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น
มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ (源頼朝, Minamoto no Yoritomo)
ถึงแม้ตระกูลมินาโมโตะจะสิ้นสายโชกุนไปอย่างรวดเร็วหลังโยริโตโมะ แต่ระบบที่เขาสร้างไว้ — ระบบของนักรบผู้ปกครอง — ได้กลายเป็นรากฐานของญี่ปุ่นนานกว่า 600 ปี จนกระทั่งสิ้นสุดลงในยุคเมจิ
เกร็ดความรู้ท้ายบทความ
- บาคุฟุ (Bakufu) หมายถึง “ค่ายทหาร” เดิมเป็นคำเรียกกองบัญชาการชั่วคราวของกองทัพ แต่โยริโตโมะนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ของรัฐบาลถาวรที่ปกครองโดยนักรบ
- คามาคุระ (Kamakura) ถูกเลือกเป็นเมืองหลวงใหม่ของรัฐบาลทหารเพราะอยู่ไกลจากอิทธิพลของราชสำนักและมีภูมิประเทศป้องกันศัตรูได้ดี
- โชกุน (Shōgun) เดิมหมายถึง “แม่ทัพใหญ่ผู้ปราบป่าเถื่อน” แต่ในยุคของโยริโตโมะ คำนี้กลายเป็นตำแหน่งทางการเมืองที่ทรงอำนาจสูงสุดในญี่ปุ่น
เรื่องแนะนำ :
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 3 : สงครามเก็มเปย์ – ศึกชี้ชะตาแห่งญี่ปุ่น
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 2 : มินาโมโตะกับการต่อสู้กับตระกูลไทระ
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 1 : กำเนิดตระกูลมินาโมโตะ
– “ฟูจิวาระ : ตระกูลผู้ครองเงาราชสำนักญี่ปุ่น” ตอนที่ 8 มรดกแห่งฟูจิวาระ ผู้ครองเงาตลอดกาล
– “ฟูจิวาระ : ตระกูลผู้ครองเงาราชสำนักญี่ปุ่น” ตอนที่ 7 จากผู้ครองเงา สู่บทบาทใหม่หลังเวที
ขอบคุณรูปภาพ :
https://www.swordsofnorthshire.com/blogs/theblade/the-story-of-minamoto-yoritomo?
ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 4 : การก่อตั้งรัฐบาลคามาคุระบาคุฟุ – กำเนิดระบอบโชกุน #minamoto
