หมึกแดงสะเทือนใจไทย-ญี่ปุ่น: สีต้องห้ามบนชื่อคน
ในหลายวัฒนธรรม สีแดงมักหมายถึงพลัง ความโชคดี หรือชีวิตชีวา แต่ในบางแง่มุมของบางวัฒนธรรม รวมทั้งของไทยและญี่ปุ่น กลับมองตรงกันข้ามโดยสิ้นเชิง โดยเฉพาะเมื่อพูดถึง “การเขียนชื่อด้วยปากกาแดง” ที่ไม่เพียงแค่ไม่เหมาะสม แต่ยังถือเป็นลางร้ายอย่างแรงอีกด้วย
ในญี่ปุ่น: หมึกแดงคือสีแห่งความตาย
ในญี่ปุ่น การเขียนชื่อด้วยปากกาแดงถือเป็นความ “อัปมงคล” เพราะเกี่ยวพันกับพิธีกรรมความตายมาตั้งแต่อดีต ชื่อของผู้เสียชีวิตมักถูกจารึกด้วยหมึกแดงบนหินหลุมศพ เอกสารการมรณะ หรือแม้แต่ในบัญชีครอบครัวแบบดั้งเดิม (koseki) ที่ชื่อของผู้ล่วงลับก็เคยถูกทำเครื่องหมายด้วยสีแดงเพื่อแยกออกจากคนเป็น
นอกจากนี้ สีแดงยังสื่อถึง “การตัดขาด” (断絶, danzetsu) และ “การสิ้นสุด” ซึ่งทางจิตวิทยาสังคมญี่ปุ่นมองว่าสีนี้ควรใช้กับการขีดฆ่า หรือยกเลิก ไม่ใช่สำหรับการเขียนสิ่งมีชีวิต เช่น ชื่อของคนที่ยังมีชีวิตอยู่
ในไทย: หมึกแดงคือการตัดขาดและการสาปแช่ง
ในวัฒนธรรมไทย ความเชื่อเรื่องปากกาแดงก็มีกลิ่นอายคล้ายกัน โดยกล่าวกันว่าการเขียนชื่อด้วยหมึกแดงหมายถึงการสาปแช่งให้ตาย หรือเป็นการตัดขาด ไม่ว่าจะเป็นจาก “ความสัมพันธ์” หรือจาก “การดำรงอยู่” ชาวไทยในอดีตยังเชื่อว่าสีแดงเป็นสีแห่งเลือดและความรุนแรง ดังนั้นการใช้หมึกแดงเขียนชื่อจึงเปรียบเสมือนการอัญเชิญสิ่งไม่ดีให้เข้ามาหา
นอกจากนี้ ในอดีตหมึกแดงในไทยยังมีการใช้กับเอกสารราชการบางประเภท เช่น การบันทึกโทษ หรือคำสั่งลงโทษ ซึ่งตอกย้ำภาพลักษณ์ด้านลบของสีแดงมากยิ่งขึ้นไปอีก
ทำไมทั้งไทยและญี่ปุ่นจึงมีความเชื่อคล้ายกัน
หนึ่งในคำอธิบายทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ คืออิทธิพลของ “พุทธศาสนา” และ “วัฒนธรรมจีน” ซึ่งทั้งไทยและญี่ปุ่นต่างรับอิทธิพลมาในลักษณะต่าง ๆ
- ในความเชื่อทางพุทธศาสนาและลัทธิเต๋า สีแดงสัมพันธ์กับ “โลกหลังความตาย” และการปกป้องจากภูตผี ในบางพิธีกรรมสีแดงก็ยังเป็นสัญลักษณ์ของการแยกทางจากโลกมนุษย์อีกด้วย
- จีนโบราณเองก็มีการใช้สีแดงจารึกรายชื่อของผู้ต้องโทษ หรือผู้ที่ถูกลบชื่อออกจากบันทึกอยู่ด้วย (คล้ายการ “ลบชื่อออกจากโลก”)
วัฒนธรรมเหล่านี้เดินทางผ่านเส้นทางการค้า การแลกเปลี่ยนทางศาสนาและการทูตมาหลายร้อยปี ทำให้ไทยและญี่ปุ่นแม้จะอยู่ไกลกัน แต่กลับมีความเชื่อในเรื่องหมึกแดงที่ใกล้เคียงกันอย่างน่าแปลกใจ
ประโยชน์ของปากกาแดงในแง่มุมอื่น
แม้จะห้ามเขียนชื่อด้วยปากกาแดง แต่ในชีวิตประจำวัน ทั้งในไทยและญี่ปุ่นก็ยังใช้หมึกแดงในงานบางอย่าง เช่น
- ครูใช้ปากกาแดงตรวจการบ้าน หรือวงข้อผิดพลาด
- การขีดเน้นข้อความสำคัญในเอกสาร
- การแก้ไขข้อผิดพลาดในงานเขียน
- การทำเครื่องหมายว่าขั้นตอนไหนเสร็จแล้วในแผนงาน
ปากกาสีแดงจึงเหมาะกับการแก้ไข หรือทำเครื่องหมาย แต่ไม่ควรเกี่ยวข้องกับการระบุชื่อคน หรือการอวยพร
แม้โลกจะเปลี่ยนไปมาก แต่บางธรรมเนียม เช่น การไม่เขียนชื่อด้วยปากกาแดง ยังคงได้รับการรักษาเอาไว้ เพราะมันไม่ใช่แค่เรื่องของโชคลาง แต่ยังถูกตีความเป็นการให้เกียรติชีวิตและความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ด้วยกันเองได้อีกด้วย
คราวหน้า… ถ้าอยากเขียนการ์ดหรือส่งจดหมายถึงใครในไทยหรือญี่ปุ่น หยิบปากกาน้ำเงินหรือดำไว้ก่อน ปลอดภัยกว่าแน่นอน!
เรื่องแนะนำ :
– เปิดตำนานอาหารญี่ปุ่นในนิทรรศการ Washoku
– YOSAKOI Soran แห่งซัปโปโร: เทศกาลแห่งพลังชีวิตและสีสันฤดูร้อน
– Nakizumo Crying Baby เทศกาลซูโม่เรียกน้ำตาเด็กน้อย
– Naki Sumo – – เมื่อหนุ่มตัวโตๆ ต้องมาแข่งกันทำให้เด็กร้องไห้!
– พฤษภาคมนี้ไปสนุกกันที่ญี่ปุ่นกับ 5 เทศกาลสุดปังที่สายเที่ยวต้องไปเช็กอิน
ขอบคุณข้อมูล:
https://uk.muji.eu/stationery/pens-and-pencils
https://www.ebay.com/itm/163610725192
#หมึกแดงสะเทือนใจไทย-ญี่ปุ่น: สีต้องห้ามบนชื่อคน
