สยองผีญี่ปุ่น : ปริศนาเสียงล้างถั่วแดง

สยองผีญี่ปุ่น : ปริศนาเสียงล้างถั่วแดง (Azuki Arai Yokai)

อาซึกิอาราอิ (小豆洗い / あずきあらい) หรือที่เรียกอีกหลายชื่อ เช่น อาซึกิโทกิ (小豆とぎ) และ ซุนะอาราอิ (砂洗い) เป็นโยไคของญี่ปุ่นที่มีลักษณะโดดเด่นอย่างหนึ่งคือ ผู้คนแทบไม่ได้เห็นตัวมัน แต่ได้ยินเสียงของมัน ตามตำนาน เมื่อยามค่ำคืนมาถึง บริเวณริมแม่น้ำ ลำธาร หุบเขา หรือสถานที่เปลี่ยวในภูเขา จะมีเสียงคล้ายคนกำลังล้างหรือขัดถั่วแดงดังขึ้นเป็นจังหวะ “โชกิ โชกิ” (ショキショキ) “ชาริ ชาริ” หรือ “ซาคุ ซาคุ” ผู้ที่ได้ยินมักไม่สามารถระบุได้ว่าเสียงมาจากไหน และเมื่อพยายามเดินเข้าไปใกล้ เสียงอาจเงียบลงหรือเหมือนเคลื่อนห่างออกไป จนสุดท้ายไม่พบใครอยู่ตรงนั้นเลย การที่อาซึกิอาราอิเป็น “โยไคที่มีเสียงเป็นตัวตน” ทำให้มันแตกต่างจากโยไคจำนวนมากที่มีรูปร่างหรือใบหน้าชัดเจน งานศึกษาด้านวัฒนธรรมญี่ปุ่นของพิพิธภัณฑ์แห่งชาติพันธุ์วิทยาญี่ปุ่นยังยกอาซึกิอาราอิเป็นตัวอย่างของปรากฏการณ์ประหลาดที่เริ่มต้นจาก เสียงลึกลับในภูเขาและธรรมชาติ ก่อนที่เรื่องเล่าจะถูกบันทึกและวาดภาพ จนภายหลังจึงค่อย ๆ กลายเป็น “ตัวโยไค” ในจินตนาการของผู้คน

ตำนานของอาซึกิอาราอิไม่ได้จำกัดอยู่ในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง แต่พบเรื่องเล่าหลากหลายรูปแบบตั้งแต่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือไปจนถึงภูมิภาคชูโงกุ และมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น เช่น อาซึกิโทกิ อาซึกิซาราซาระ อาซึกิโกชะโกชะ หรือซุนะอาราอิ ข้อมูลจากฐานข้อมูล 怪異・妖怪伝承データベース ของศูนย์วิจัยนานาชาติด้านวัฒนธรรมญี่ปุ่น บันทึกเรื่องอาซึกิอาราอิไว้จากหลายพื้นที่และหลายช่วงเวลา ตัวอย่างเช่น ในจังหวัดยามานาชิมีบันทึกเมื่อปี 1943 ว่าในเวลากลางคืนบริเวณแม่น้ำจะได้ยินเสียง “ซาระซาระ” คล้ายการล้างถั่วแดง ขณะที่ข้อมูลจากจังหวัดเอฮิเมะบันทึกเสียงในลักษณะ “ชะ ชะ” “จะโกะ จะโกะ” หรือ “ชาริ ชาริ” โดยมักเกิดขึ้นในคืนฝนตกพรำ ๆ ซึ่งทำให้บรรยากาศน่าขนลุกยิ่งขึ้น  บางท้องถิ่นกลับจินตนาการให้อาซึกิอาราอิมีรูปร่าง เช่น คนชรา เด็ก หรือพระตัวเล็ก ๆ และมีเรื่องเล่าบางแห่งที่เชื่อมโยคไคชนิดนี้เข้ากับทานุกิหรือสัตว์ประหลาดพื้นบ้านอื่น ๆ ด้วย  ความหลากหลายนี้สะท้อนว่า “อาซึกิอาราอิ” ในความเชื่อพื้นบ้านอาจไม่ได้หมายถึงสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวที่มีรูปร่างตายตัว แต่เป็นชื่อที่ใช้เรียก ปรากฏการณ์เสียงประหลาดบริเวณแหล่งน้ำ ซึ่งแต่ละชุมชนตีความแตกต่างกันไป

หนึ่งในเรื่องเล่าที่มีชื่อเสียงที่สุดปรากฏในหนังสือ เอฮงเฮียกุโมโนงาตาริ (絵本百物語) หรือ 桃山人夜話 ซึ่งตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1841 สมัยเอโดะ หนังสือเล่มนี้เล่าว่า ณ วัดบนภูเขาแห่งหนึ่ง มีสามเณรผู้เชี่ยวชาญในการล้างและนับถั่วแดง แต่กลับถูกพระรูปอื่นอิจฉาและผลักตกลงไปในหุบเขาหรือบ่อน้ำจนเสียชีวิต หลังจากนั้น ในยามค่ำคืนจึงมีเสียงล้างถั่วดังขึ้นอีกครั้ง ราวกับวิญญาณของสามเณรยังคงทำสิ่งที่เคยทำในขณะมีชีวิตอยู่ นอกจากนี้ยังมีเรื่องเกี่ยวกับความสามารถในการนับจำนวนถั่วได้อย่างแม่นยำ ตั้งแต่ปริมาณเล็กน้อยไปจนถึงหนึ่งโช หรือประมาณสิบแปดลิตร ซึ่งทำให้อาซึกิอาราอิไม่ได้เป็นเพียง “ผีล้างถั่ว” แต่ยังมีภาพลักษณ์ของสิ่งที่หมกมุ่นอยู่กับการนับและความเป็นระเบียบเรียบร้อยอีกด้วย เรื่องใน เอฮงเฮียกุโมโนงาตาริ จึงเป็นตัวอย่างสำคัญของการนำเสียงประหลาดที่เดิมไม่มีรูปร่าง มาสร้างเป็นเรื่องเล่าที่มีตัวละคร มีสาเหตุของการปรากฏตัว และมีภูมิหลังแบบวิญญาณผู้ตาย

สิ่งที่ทำให้อาซึกิอาราอิมีความน่ากลัวเป็นพิเศษคือ เสียงธรรมดาที่กลายเป็นเสียงของสิ่งเหนือธรรมชาติ การล้างถั่วเป็นกิจกรรมในชีวิตประจำวันของผู้คนในอดีต แต่เมื่อเสียงเดียวกันดังขึ้นจากริมลำธารในความมืด โดยไม่สามารถมองเห็นผู้ที่กำลังทำได้ เสียงธรรมดานั้นก็กลายเป็นสิ่งที่สร้างความหวาดระแวงขึ้นทันที ในบางเรื่องเล่า อาซึกิอาราอิจะร้องเพลงไปพร้อมกับเสียงล้างถั่วว่า “จะล้างถั่วแดงดีไหม หรือจะจับคนมากินดี?” แล้วตามด้วยเสียง “โชกิ โชกิ” เพลงสั้น ๆ นี้นำเอาความธรรมดากับความน่าสะพรึงมาวางไว้ด้วยกันอย่างจงใจ ด้านหนึ่งคือภาพของคนกำลังนั่งล้างถั่วอย่างใจเย็น แต่อีกด้านกลับพูดถึงการจับมนุษย์กิน ความขัดแย้งนี้ทำให้เสียงที่ได้ยินยิ่งน่าขนลุกกว่าเสียงคำรามของสัตว์ประหลาดเสียอีก  ในบางพื้นที่ ผู้ที่ได้ยินเสียงอาจเผลอเดินเข้าไปหาเพื่อดูว่าใครกำลังล้างถั่ว ก่อนจะลื่นตกแม่น้ำหรือหุบเขา เรื่องเล่าลักษณะนี้จึงอาจทำหน้าที่เป็นคำเตือนทางสังคมอย่างหนึ่งว่า ไม่ควรเข้าใกล้แหล่งน้ำหรือหน้าผาในเวลากลางคืน โดยเฉพาะในชุมชนชนบทที่แม่น้ำ ลำธาร และพื้นที่ลาดชันเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน

อย่างไรก็ตาม อาซึกิอาราอิไม่ได้จำเป็นต้องถูกมองว่าเป็น “สัตว์ประหลาด” ในความหมายแบบตะวันตกเสมอไป เพราะแก่นแท้ของตำนานอาจอยู่ที่ การตีความเสียงธรรมชาติ มากกว่าการพบสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติ ชาวบ้านในหลายพื้นที่มีคำอธิบายทางธรรมชาติควบคู่ไปกับเรื่องโยไค เช่น เสียงของน้ำไหล เสียงกิ่งไผ่เสียดสีกัน เสียงคางคก หรือเสียงสัตว์อย่างพังพอน จิ้งจอก ทานุกิ และนาก ซึ่งในความมืดสามารถทำให้ผู้ฟังเข้าใจผิดว่าเป็นเสียงคนกำลังล้างถั่วได้ แนวคิดนี้สอดคล้องกับมุมมองทางมานุษยวิทยาที่เห็นว่าโยไคจำนวนหนึ่งเกิดขึ้นจากการที่มนุษย์พยายาม ตั้งชื่อและสร้างความหมายให้กับสิ่งที่ไม่สามารถอธิบายได้ในทันที อาซึกิอาราอิจึงน่าสนใจตรงที่เส้นแบ่งระหว่าง “ธรรมชาติ” กับ “สิ่งเหนือธรรมชาติ” ไม่เคยชัดเจนอย่างสมบูรณ์  ยิ่งไปกว่านั้น ภาพอาซึกิอาราอิในฐานะชายชราหรือพระตัวเล็ก ๆ ที่คนยุคปัจจุบันคุ้นเคยนั้นเป็นภาพที่ถูกทำให้ชัดเจนขึ้นในยุคสมัยใหม่ โดยเฉพาะจากผลงานของ มิซึกิ ชิเงรุ ผู้สร้างภาพโยไคให้ปรากฏเป็นรูปร่างแก่สายตาผู้ชม ขณะที่รากของตำนานดั้งเดิมนั้นแทบไม่มี “ตัว” ให้เห็นเลย ดังนั้น หากจะเข้าใจอาซึกิอาราอิอย่างแท้จริง สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่การถามว่า “มันหน้าตาเป็นอย่างไร” แต่คือการถามว่า “เสียงนั้นมาจากไหน?” และเหตุใดเสียงเล็ก ๆ จากริมธารในยามค่ำคืนจึงสามารถกลายเป็นเรื่องเล่าที่สืบทอดข้ามภูมิภาคของญี่ปุ่นมาได้ยาวนานหลายร้อยปี

เรื่องที่เกี่ยวข้อง >>
– สยองผีญี่ปุ่น : คางคกยักษ์
– สยองผีญี่ปุ่น : แมวโกโตคุ
– สยองผีญี่ปุ่น : หมาป่าพันตัว
– สยองผีญี่ปุ่น : หญิงชราผู้เฝ้าเนินงู
– สยองผีญี่ปุ่น : เมื่อจิ้งจอกเข้าสิงมนุษย์

ที่มา: yokai.com

#สยองผีญี่ปุ่น : ปริศนาเสียงล้างถั่วแดง (Azuki Arai Yokai) #ผีญี่ปุ่น #โยไก #ปีศาจญี่ปุ่น #เรื่องเล่าผีญี่ปุ่น #Yokai