Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 6 : สงครามโอนิน
หากจะกล่าวถึงเหตุการณ์หนึ่งที่ทำให้ความเปราะบางของรัฐบาลโชกุนตระกูล Ashikaga ปรากฏชัดอย่างไม่อาจปฏิเสธได้ เหตุการณ์นั้นย่อมหนีไม่พ้น “สงครามโอนิน” สงครามที่มิได้เริ่มต้นจากการรุกรานของศัตรูภายนอก หากแต่ปะทุขึ้นจากความขัดแย้งภายใน และได้กลายเป็นจุดแตกหักที่ฉีกญี่ปุ่นออกเป็นเสี่ยง ๆ อย่างถาวร
สงครามโอนินเริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 1467 ในสมัยของโชกุน อะชิคางะ โยชิมาสะ (足利義政, Ashikaga Yoshimasa) โชกุนลำดับที่ 8 แห่งตระกูล Ashikaga แม้โยชิมาสะจะเป็นผู้มีรสนิยมทางวัฒนธรรมสูง และเป็นผู้อุปถัมภ์ศิลปะอย่างจริงจัง แต่ในทางการเมือง เขากลับไม่สามารถควบคุมความขัดแย้งที่สะสมอยู่ภายในรัฐบาลและในหมู่ไดเมียวได้
อะชิคางะ โยชิมาสะ (足利義政, Ashikaga Yoshimasa)
ต้นเหตุของสงครามโอนินมักถูกอธิบายว่าเกิดจากปัญหาการสืบตำแหน่งโชกุน โยชิมาสะไม่มีทายาทในช่วงหนึ่ง จึงวางแผนมอบตำแหน่งให้กับน้องชายคือ อะชิคางะ โยชิมิ (足利義視, Ashikaga Yoshimi) แต่ต่อมาเมื่อโยชิมาสะมีบุตรชายของตนเอง แผนการสืบตำแหน่งก็กลายเป็นปัญหาทางการเมืองในทันที ความขัดแย้งในราชสำนักและรัฐบาลโชกุนจึงเริ่มก่อตัวอย่างเงียบ ๆ
อย่างไรก็ตาม หากมองลึกลงไป สงครามโอนินมิได้เป็นเพียงเรื่องการแย่งตำแหน่งโชกุน หากแต่เป็นผลสะสมจากโครงสร้างการเมืองแบบประนีประนอมของรัฐบาล Ashikaga ที่เปิดช่องให้ไดเมียวในหัวเมืองสะสมอำนาจของตนเองมาเป็นเวลานาน เมื่อศูนย์กลางอ่อนแรง ความขัดแย้งส่วนตัวของผู้นำจึงกลายเป็นชนวนให้ความตึงเครียดที่สะสมอยู่แล้วปะทุขึ้นพร้อมกัน
ความขัดแย้งในราชสำนักลุกลามไปสู่การเผชิญหน้าระหว่างสองตระกูลไดเมียวใหญ่ คือ ตระกูลโฮโซกาวะ (細川氏) และตระกูลยามานะ (山名氏) ซึ่งต่างฝ่ายต่างอ้าง ความชอบธรรม ในการสนับสนุนฝ่ายตน การแบ่งขั้วนี้ทำให้ไดเมียวจากหัวเมืองต่าง ๆ ถูกดึงเข้าสู่ความขัดแย้งโดยหลีกเลี่ยงไม่ได้
การสู้รบเริ่มต้นขึ้นกลางกรุงเกียวโต เมืองหลวงซึ่งควรเป็นศูนย์กลางทางวัฒนธรรมและการเมือง กลับกลายเป็นสนามรบ บ้านเรือน วัดวา และพระราชวังถูกเผาทำลายอย่างต่อเนื่อง สงครามยืดเยื้ออยู่ถึงสิบปี โดยแทบไม่มีฝ่ายใดสามารถเอาชนะได้อย่างเด็ดขาด ความเสียหายที่เกิดขึ้นกับเกียวโตนั้นรุนแรงจนเมืองแทบไม่เหลือสภาพของเมืองหลวงอีกต่อไป
สิ่งที่น่าสังเกตคือ ในระหว่างสงครามโอนิน บทบาทของโชกุน Ashikaga แทบไม่ปรากฏในฐานะผู้ควบคุมสถานการณ์ โยชิมาสะไม่สามารถสั่งยุติสงคราม หรือบังคับให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยอมถอยได้ อำนาจของรัฐบาลโชกุนในช่วงนี้จึงถูกเปิดโปงอย่างชัดเจนว่าเป็นอำนาจเชิงสัญลักษณ์ มากกว่าอำนาจที่สามารถควบคุมความเป็นจริงในสนามการเมืองและการทหาร
เมื่อสงครามโอนินสิ้นสุดลงในปี ค.ศ. 1477 มิได้มีผู้ชนะอย่างแท้จริง ไดเมียวจำนวนมากสูญเสียกำลังและทรัพยากร แต่ในขณะเดียวกัน ระเบียบอำนาจเดิมก็พังทลายลงอย่างไม่อาจฟื้นคืน รัฐบาลโชกุน Ashikaga สูญเสียบทบาทในการเป็นศูนย์กลางควบคุมประเทศอย่างแท้จริง และญี่ปุ่นก็ก้าวเข้าสู่ยุคที่ไดเมียวท้องถิ่นต้องพึ่งพากำลังของตนเองเพื่อความอยู่รอด
ผลพวงที่สำคัญที่สุดของสงครามโอนิน คือการเปิดฉาก “ยุคเซ็งโงคุ” หรือยุคแห่งรัฐสงคราม ไดเมียวแต่ละแคว้นเริ่มสร้างกองกำลังของตนเอง ปรับโครงสร้างการปกครอง และทำสงครามเพื่อแย่งชิงอำนาจโดยไม่ต้องคำนึงถึงรัฐบาลกลางมากนัก ระเบียบที่รัฐบาล Ashikaga พยายามประคองไว้ด้วยการประนีประนอม จึงพังทลายลงอย่างสิ้นเชิง
สงครามโอนินจึงมิใช่เพียงสงครามหนึ่งในประวัติศาสตร์ หากแต่เป็นสัญลักษณ์ของการล่มสลายเชิงโครงสร้างของรัฐบาลโชกุน Ashikaga และเป็นหลักฐานว่าการปกครองที่ขาดอำนาจรวมศูนย์ เมื่อเผชิญกับความขัดแย้งภายใน ย่อมไม่อาจรักษาความสงบของประเทศไว้ได้ในระยะยาว
เกร็ดความรู้ท้ายบท
-
สงครามที่เริ่มจากการสืบตำแหน่ง แต่จบด้วยการล่มสลายของระเบียบ
ปัญหาการสืบตำแหน่งโชกุนเป็นเพียงชนวน ไม่ใช่สาเหตุหลักของสงครามโอนิน -
เกียวโตในฐานะเมืองที่ถูกทำลายจากภายใน
สงครามโอนินทำให้เกียวโตเสื่อมโทรมลงอย่างหนัก และต้องใช้เวลาหลายสิบปีกว่าจะฟื้นตัว -
โชกุนที่ไร้บทบาทในสงครามใหญ่
สงครามโอนินแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าอำนาจของโชกุน Ashikaga ในช่วงปลายมุโรมาจิ ไม่สามารถควบคุมไดเมียวได้อีกต่อไป
เรื่องแนะนำ :
– Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 5 : เมื่อซามุไรจับพู่กัน
– Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 4 : การเมืองแบบประนีประนอม
– Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 3 : สองราชสำนัก หนึ่งแผ่นดิน
– Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 2 : ชายผู้หันดาบกลับ
– Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 1 จากซามุไรชายขอบ สู่เวทีอำนาจ
ขอบคุณรูปภาพ :
http://zeitgeist.jp/en/
#Ashikaga : โชกุนท่ามกลางแผ่นดินแตกแยก ตอนที่ 6 : สงครามโอนิน #อาชิคางะ
