ชินโต: เทศกาลและการเฉลิมฉลอง

ชินโต: เทศกาลและการเฉลิมฉลอง

บทความโดย : เต็ง www.marumura.com

ชินโตเป็นศาสนาแห่งเทศกาลและการเฉลิมฉลอง โดยศาลเจ้าแต่ละแห่งจะมีปฏิทินพิธีกรรมและเทศกาลประจำปี (มัตสึริ – Matsuri – 祭り) เป็นของตนเอง ซึ่งอาจแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ เทศกาลเหล่านี้มักจะซ้อนกับวันหยุดตามประเพณีอื่นๆ

แม้ว่าในปัจจุบันมัตสึริหลายแห่งจะดูเหมือนกิจกรรมทางโลก แต่แท้จริงแล้วมีจุดเริ่มต้นจากการสวดมนต์และการบูชาทางศาสนา เมื่อถึงช่วงเวลาแห่งความสุขนี้ ซึ่งอาจกินเวลาตั้งแต่หนึ่งวันไปจนถึงหนึ่งสัปดาห์ ธุรกิจ สถานศึกษา และโรงงานต่างๆ จะปิดทำการ เพื่อให้ครอบครัวและคนในชุมชนมารวมตัวกันเฉลิมฉลองบนพื้นที่กว้างขวางรอบศาลเจ้า โดยเฉพาะในเทศกาลขนาดใหญ่อย่างในเมืองเกียวโต ประชาชนจำนวนมากจะเข้าร่วมในเหตุการณ์สำคัญนี้ เพื่อร่วมสืบสานสายสัมพันธ์ที่ตัดไม่ขาดระหว่างมนุษย์และคามิผ่านการสั่นระฆัง การปรบมือ และการถวายเครื่องสักการะพร้อมคำอธิษฐานในพิธีอันศักดิ์สิทธิ์

เทศกาลตามฤดูกาล

เทศกาลฤดูใบไม้ผลิ: เป็นเครื่องหมายของช่วงเวลาการปลูกข้าว ซึ่งเป็นช่วงเวลาสำคัญอย่างยิ่งในวัฒนธรรมข้าวของญี่ปุ่น
เทศกาลฤดูใบไม้ร่วง: จัดขึ้นเพื่อรำลึกถึงการเก็บเกี่ยวและการขอบคุณ (Thanksgiving) ต่อผลิตผลที่ได้รับ
วันขึ้นปีใหม่: ถือเป็นช่วงเวลาแห่งการชำระล้างและการเริ่มต้นใหม่ มีความสำคัญมากในฐานะสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นสิ่งใหม่ๆ
การเฉลิมฉลองตามธรรมชาติ: นอกจากวาระสำคัญแล้ว ยังมีการเฉลิมฉลองสิ่งมหัศจรรย์เล็กๆ น้อยๆ ตามฤดูกาล เช่น ดอกซากุระบานในฤดูใบไม้ผลิ การผลิบานของดอกไม้ในฤดูร้อน และการเปลี่ยนสีของใบไม้ในฤดูใบไม้ร่วง

เทศกาลตามศาลเจ้าเทพารักษ์

การขอความคุ้มครองตามวิชาชีพ: เนื่องจากสังคมญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับทักษะและการทำงาน จึงมีความเชื่อว่าแต่ละอาชีพมีเทพารักษ์คอยคุ้มครองโดยเฉพาะ เช่น ชาวประมงอาจบูชาเทพเจ้าแห่งท้องทะเล หรือช่างฝีมือบูชาเทพเจ้าแห่งการประดิษฐ์ โดยมีการจัดเทศกาลประจำปีเพื่อแสดงความกตัญญูที่ท่านช่วยให้การงานราบรื่นและปลอดภัย
เอกลักษณ์เฉพาะของแต่ละศาลเจ้า: ศาลเจ้าแต่ละแห่งมีเทศกาลที่อุทิศแด่เทพประจำถิ่น (อุจิกามิ – Ujigami) ซึ่งมีตำนานและพิธีกรรมที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว งานเหล่านี้เปรียบเสมือนวันรวมตัวของคนในชุมชนเพื่อสืบทอดจิตวิญญาณและประวัติศาสตร์ของพื้นที่นั้นๆ ทำให้มัตสึริของแต่ละที่ไม่ซ้ำกัน
พื้นที่สันทนาการ: ศาลเจ้าขนาดใหญ่มักจะมีอาคารสำหรับให้ผู้คนมารวมตัวกันเพื่อความบันเทิง ซึ่งอาจมีการแสดงต่างๆ เช่น:
○ ละครโน (Noh – 能): นาฏศิลป์คลาสสิกที่ถ่ายทอดเรื่องราวของคามิ (เทพเจ้า) ประวัติศาสตร์ชินโตยุคต้น หรือละครตลก (เพราะเชื่อว่าเหล่าคามิชื่นชอบเสียงหัวเราะ)
○ มิโกะ (Shrine Maidens): การร่ายรำเพื่อขับกล่อมและสร้างความบันเทิงแก่คามิ
○ ตลาดนัดศาลเจ้า: พ่อค้าแม่ค้าจะตั้งแผงขายของในบริเวณศาลเจ้าเพื่อขายของว่าง เครื่องดื่ม ของที่ระลึก และเกมต่างๆ

ชินโต: เทศกาลและการเฉลิมฉลอง

โนงะคุ หรือ ละครโน (能楽・NOHGAKU)

หัวใจของมัตสึริ: เกี้ยวศักดิ์สิทธิ์และขบวนแห่

ธรรมเนียมปฏิบัติที่เป็นหัวใจสำคัญของมัตสึริคือการอัญเชิญคามิออกนอกเขตศาลเจ้า เพื่อให้ท่านได้ทอดพระเนตรความเป็นไปและประทานพรแก่ชุมชนโดยรอบ โดยมีองค์ประกอบและขั้นตอนที่สะท้อนถึงศรัทธาและความร่วมมือดังนี้:

การอัญเชิญองค์เทพ (Shintai – 神体): จุดเริ่มต้นของพิธีเริ่มจาก “ชินไต” วัตถุศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นสัญลักษณ์แทนแก่นแท้ของคามิซึ่งประดิษฐานอยู่ในส่วนลึกที่สุดของศาลเจ้า ชินไตบางชิ้นอาจจะเปิดเผยให้เห็นได้โดยตรง แต่ชินไตบางชิ้นจะถูกห่อด้วยผ้าไหมและบรรจุไว้ในกล่องที่ปิดผนึกอย่างมิดชิด ซึ่งตามธรรมเนียมแล้วจะไม่เคยถูกเปิดออกเลยแม้แต่โดยนักบวชผู้ดูแล ความลึกลับและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ถูกปกปิดไว้นี้เองที่เป็นบ่อเกิดแห่งศรัทธาอันแรงกล้าของศาสนิกชน

กระจกสำริดโบราณชนิดหนึ่งที่ใช้เป็นชินไต ด้านที่ไม่สะท้อนแสง (ดังเช่นที่เห็นนี้) มักประดับด้วยลวดลายรูปทรงต่าง ๆ และบางครั้งก็มีภาพสลักอยู่ด้วย

เกี้ยวมิโกะชิ (Mikoshi – 神輿): เมื่อถึงเวลาเทศกาล นักบวชจะอัญเชิญชินไตมาประดิษฐานลงบน “มิโกะชิ” ซึ่งเป็นเกี้ยวศักดิ์สิทธิ์ที่มีลักษณะเป็นศาลเจ้าจำลองขนาดเล็ก ตกแต่งอย่างวิจิตรบรรจงด้วยงานลงรักปิดทองและเครื่องประดับอันล้ำค่า เพื่อทำหน้าที่เป็นพาหนะชั่วคราวในการเสด็จประพาสท่ามกลางศาสนิกชน

ผู้ร่วมงานแบกมิโกะชิ ระหว่างงานเทศกาลที่เมืองคามาคุระ ประเทศญี่ปุ่น

ขบวนพยุหยาตราและการประทานพร: กลุ่มชายหนุ่มที่แข็งแรงจะร่วมกันหามเกี้ยวมิโกะชิไปรอบเมือง เพื่อให้คามิได้ทอดพระเนตรพื้นที่ที่ท่านปกครองและประทานสิริมงคล การหามเกี้ยวผ่านบ้านเรือนทุกหลังถือเป็นการยืนยันสายสัมพันธ์และความคุ้มครองที่ท่านมีต่อคนในชุมชน
คุณธรรมแห่งความร่วมมือ: การเคลื่อนย้ายมิโกะชิต้องอาศัยพลังและความสามัคคีอย่างสูง เกี้ยวขนาดเล็กอาจใช้คนหาม 4-8 คน ขณะที่เกี้ยวขนาดใหญ่อาจต้องใช้ถึง 30 คน งานที่ต้องทำร่วมกันนี้เป็นเครื่องเตือนใจถึงการพึ่งพาอาศัยกัน ซึ่งเป็นคุณธรรมพื้นฐานที่สำคัญในวิถีชินโต
ขบวนรถแห่และมหรสถถวายเทพ: เพื่อเป็นการสร้างความเบิกบานและถวายความเคารพสูงสุดแก่คามิในระหว่างเสด็จประพาส ในเทศกาลขนาดใหญ่อาจมีขบวนรถแห่ล้อเลื่อนขนาดมหึมา (Dashi หรือ Yamaboko) ที่สูงถึงสองชั้น ตกแต่งอย่างสีสันสดใส และถูกลากโดยชายหนุ่ม บนรถแห่อาจมีการแสดงฉากทางประวัติศาสตร์ หรือบรรทุกนักดนตรีที่ทำการแสดงสดท่ามกลางผู้เข้าร่วมที่แต่งกายด้วยชุดย้อนยุค

ขบวนแห่ เทศกาลมัตสึริ ที่ย่านกิออน เกียวโต

การละเล่นและกีฬาเชิงพิธีกรรม: นอกจากการแห่แล้ว ยังมีการถวายความบันเทิงผ่านการละเล่นที่ถือเป็นส่วนหนึ่งของพิธีการศักดิ์สิทธิ์ (Hono) เช่น การแสดงกายกรรม มวยปล้ำซูโม่ การแข่งม้า (Yabusame) การยิงธนู และการก่อกองไฟศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งทั้งหมดนี้จัดขึ้นเพื่อความสำราญของเทพเจ้าและเพื่อความเป็นสิริมงคลของชุมชน

นักบวชและมิโกะในระหว่างเทศกาล

การชำระล้างและการสวดอ้อนวอน: นักบวชจะทำหน้าที่ประกอบพิธี “ฮาราเอะ” (Harae) เพื่อชำระล้างมลทินทั้งทางกายและใจแก่ผู้เข้าร่วมงาน พร้อมทั้งอ่านบทสวดอัญเชิญพร (โนริโตะ – Norito) เพื่อแจ้งแก่คามิถึงความปรารถนาและความกตัญญูของชุมชน
เครื่องสักการะศักดิ์สิทธิ์: มีการจัดเตรียม “ชินเซ็น” (Shinsen) หรืออาหารและสุราศักดิ์สิทธิ์ที่ปรุงอย่างพิถีพิถันเพื่อถวายแด่คามิ โดยเชื่อว่าหลังจากจบพิธี ผู้ศรัทธาสามารถร่วมดื่มกินอาหารเหล่านี้เพื่อรับพลังศักดิ์สิทธิ์ได้

เครื่องสักการะศักดิ์สิทธิ์ชินเซ็น

คางูระ (Kagura – 神楽): มิโกะจะสวมชุดสีสันสดใสที่เป็นเอกลักษณ์ (ฮากามะสีแดงและกิโมโนสีขาว) เพื่อร่ายรำในท่วงท่าโบราณที่เรียกว่า “คางูระ” การร่ายรำนี้ไม่ได้เป็นเพียงนาฏศิลป์ แต่เป็นการจำลองตำนานเทพเจ้าเพื่อสร้างความเบิกบานพระทัย (Entertainment for the Gods) และช่วยสร้างบรรยากาศแห่งความศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อมโยงจิตวิญญาณของผู้คนเข้ากับอำนาจเหนือธรรมชาติ