ไขความลับ! ทำไมญี่ปุ่นถึงมีต้นสนเยอะสุดๆ
สืบเนื่องมาจากครั้งที่แล้วได้เคยกล่าวถึงอาการภูมิแพ้เกสร (คะฟุนโช) ซึ่งพบมากในหมู่คนญี่ปุ่นในช่วงฤดูใบไม้ผลิ วันนี้จึงจะขอกล่าวถึงต้นสน ตัวการสำคัญของอาการภูมิแพ้เกสรนี้กันต่อสักหน่อย
ต้นสน… มันดียังไง มาดูคุณสมบัติของเจ้านี่กันสักหน่อย
1. อึด ถึก ทน! – ต้นสนเป็นไม้สุดแกร่ง ทนได้ทั้งอากาศหนาวสุดขั้วอย่างที่เกาะฮอกไกโดและอากาศชื้นๆ ที่พบได้บนเกาะโอกินาว่า อีกทั้ง ไม่ว่าจะเป็นดินทรายหรือดินภูเขาไฟ ต้นสนก็ยังยืนต้นสวยได้แบบไม่ง้อใคร
2. กันลม กันทราย กันภัยธรรมชาติ – ญี่ปุ่นนิยมปลูกต้นสนจำนวนมากบริเวณริมชายฝั่ง เพราะสามารถช่วยกันลม กันพายุ และป้องกันดินทรายถูกพัดไปได้ สถานที่ซึ่งเป็นที่รู้จักกันมากเลย ก็คือป่าสนชายฝั่งของภูมิภาคโทโฮคุ เพราะช่วยลดแรงคลื่นยักษ์สึนามิได้ดีจริงๆ
3. ต้นไม้สายมู – ต้นสนในญี่ปุ่นเป็นสัญลักษณ์ของความยืนยาวและความโชคดี จะเห็นได้ชัดในช่วงเทศกาลปีใหม่ที่มี คาโดมัตสึ (Kadomatsu) ซึ่งเป็นไม้ประดับหน้าบ้านของชาวญี่ปุ่นในช่วงปีใหม่ หรือแม้แต่ในสวนญี่ปุ่นก็นิยมใช้ต้นสนตกแต่ง เพราะดูขลัง แถมยังมีสไตล์เป็นรูปแบบเฉพาะตัว
4. แหล่งที่อยู่ของสิ่งมีชีวิต – ต้นสนไม่ได้อยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่ยังเป็นบ้านของสัตว์ป่านานาชนิด อาทิ นกหัวขวาน กระรอกญี่ปุ่น รวมไปถึงแมลงแปลกๆ เฉพาะถิ่น
5. ซุปตาร์ในโลกศิลปะ – ไม่ว่าจะเป็นภาพวาดโบราณ งานศิลปะ บอนไซ หรือแม้แต่ฉากในละครโนห์ ศิลปะญี่ปุ่นที่กล่าวมานี้ ล้วนแล้วแต่มีต้นสนเป้นหนึ่งในตัวเอกที่มีบทบาทสำคัญอยู่ด้วยเสมอ
ญี่ปุ่นมีต้นสนมากกว่า 10 สายพันธุ์ เฉพาะที่เป็นต้นสนญี่ปุ่นพันธุ์พื้นเมือง แล้วยังมีพันธุ์นำเข้าหรือที่นำมาปลูกเพิ่มอีกหลายสายพันธุ์ แต่ถ้าพูดถึงสายพันธุ์ที่โดดเด่นและพบได้บ่อยในญี่ปุ่น มีดังนี้…
1. สนดำญี่ปุ่น (Pinus thunbergii)
• พบมากตามชายฝั่งทะเล
• ทนลม ทนดินเค็ม ช่วยป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง
• นิยมใช้ในศิลปะบอนไซ
2. สนแดงญี่ปุ่น (Pinus densiflora)
• เปลือกสีแดงสวย ต้นสูงโปร่ง
• พบมากในป่าภูเขาและใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ
• หนึ่งในต้นไม้ที่ใช้ทำเป็นคาโดมัตสึ
3. สนขาวญี่ปุ่น (Pinus parviflora)
• ใบเป็นสีเขียวอมฟ้า ดูนุ่มและละเอียด
• นิยมใช้ทำบอนไซและปลูกในสวนญี่ปุ่น
• มีความหมายเชิงมงคลเกี่ยวกับความสง่างามและความยืนยาว
4. สนห้าเข็ม (Pinus koraiensis)
• พบในภูมิภาคที่มีอากาศหนาวจัด เช่นที่เกาะฮอกไกโด
• เป็นไม้ที่ให้เมล็ดสน (Pine Nut) ใช้ทำอาหาร
5. สนแคระญี่ปุ่น (Pinus pumila)
• เป็นสนเตี้ยๆ คล้ายพุ่มไม้ พบในพื้นที่สูงและหนาวจัด
• ใบเล็ก และมักขึ้นเป็นกลุ่มคลุมพื้นดิน
นอกจากนี้ ยังมีต้นสนพันธุ์อื่นๆ เช่น สนเจฟฟรีย์ (Pinus jeffreyi) และ สนยูโสะ (Pinus luchuensis) ที่พบในบางพื้นที่ของญี่ปุ่นด้วยเช่นกัน
แม้ต้นสนจะมีประโยชน์มากมาย แต่ก็มีข้อเสียและผลกระทบต่อคนญี่ปุ่นในบางด้าน
1. ก่อให้เกิดภูมิแพ้
เกสรของต้นสน โดยเฉพาะสนญี่ปุ่น (Japanese Cedar – Cryptomeria japonica) ซึ่งไม่ใช่สนแท้แต่เป็นพืชตระกูลเดียวกัน จะปล่อยละอองเกสรเป็นจำนวนมากในช่วงฤดูใบไม้ผลิ ทำให้คนญี่ปุ่นจำนวนมากมีอาการ “คาฟุนโช” หรือ “Hay Fever” เป็นอาการแพ้ที่เกิดจากละอองเกสร ทำให้จาม คันตา และมีน้ำมูกไหล เป็นต้น ใครเป็นก็จะทรมานในการในชีวิตประจำวันอยู่ไม่น้อย
2. ทำให้เกิดไฟป่าได้ง่าย
ต้นสนมีเรซิน (น้ำมันไม้) สูง ทำให้ติดไฟง่าย โดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อนและฤดูแล้ง หากเกิดไฟป่า… ต้นสนเหล่านี้นี่แหล่ะที่จะเป็นตัวแพร่กระจายไฟได้อย่างรวดเร็ว ถือเป็นเชื้อไฟชั้นดีเลยทีเดียว
3. ทำให้ดินเสื่อมโทรม
ใบสนและเปลือกไม้ของต้นสนมีสารที่ทำให้ดินเป็นกรด ทำให้พืชชนิดอื่นเจริญเติบโตได้ยาก ป่าที่มีแต่ต้นสนจึงมักจะมีพืชพรรณน้อยลง ทำให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดลง
4. แพร่กระจายเร็วเกินไป
บางพื้นที่ในญี่ปุ่นปลูกต้นสนจำนวนมากเพื่อใช้เป็นไม้แปรรูป แต่เมื่อเวลาผ่านไป ต้นสนก็ทำให้พื้นที่ดังกล่าวยกลายเป็นป่ารกครึ้มและเบียดเบียนพื้นที่ของพืชท้องถิ่นอื่นๆ
5. มีศัตรูพืชร้ายแรง
ต้นสนเสี่ยงต่อการถูกแมลงเจาะลำต้น เช่น แมลงเปลือกไม้สน (Pine Bark Beetle) ทำให้ต้นไม้แห้งตาย ในช่วงศตวรรษที่ผ่านมา ปัญหาแมลงศัตรูพืชก็ทำให้ต้นสนในญี่ปุ่นหลายล้านต้นต้องล้มตาย ซึ่งส่งผลกระทบในเชิงเศรษฐกิจเช่นเดียวกัน
แม้ต้นสนจะมีประโยชน์ทั้งในเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรม แต่ถ้าควบคุมไม่ดี ก็อาจก่อให้เกิดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและด้านสุขภาพของคนได้เหมือนกัน เหรียญมีสองด้านฉันใด… ล่ะนะ
เรื่องแนะนำ :
– ภูมิแพ้เกสร (คะฟุนโช) สงครามระหว่างคนญี่ปุ่นกับละอองเกสร
– พระญี่ปุ่นทำมัมมี่ตัวเอง ดับสูญเพื่อคงอยู่นิรันดร์
– ปราสาทอินุยามะ: สมบัติแห่งยุคซามูไร สัมผัสเสน่ห์ญี่ปุ่นโบราณ
– มรดกโลกญี่ปุ่น อนุสรณ์สันติภาพฮิโรชิม่า (Genbaku Dome)
– สวนสันติภาพฮิโรชิม่า (Hiroshima Peace Memorial Park)
ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ:
https://www.gardenpondskauai.com/winter-dormancy-and-kadomatsu-kauai/
#ไขความลับ! ทำไมญี่ปุ่นถึงมีต้นสนเยอะสุดๆ #ภูมิแพ้เกสร #kafunsho #ต้นสนในญี่ปุ่น
