มาอ่าน “คัมภีร์ห้าห่วง” ของมูซาชิด้วยกันเถอะ (52) คัมภีร์แห่งเตโช (ไฟ): สี่ สิ่งที่เรียกว่ากดหัวนอน

วิชายุทธ วิถีเซน by Lordofwar Nick
มาอ่าน “คัมภีร์ห้าห่วง” ของมูซาชิด้วยกันเถอะ (52) คัมภีร์แห่งเตโช (ไฟ): สี่ สิ่งที่เรียกว่ากดหัวนอน

บทความโดย : Lordofwar Nick www.marumura.com

สัปดาห์นี้เป็นสัปดาห์สุดท้ายของเดือนมกราคมแล้วนะครับ หลังจากที่เนื้อหาตอนที่แล้วเข้มมากๆ คราวนี้เราก็ลุยกันต่อไปเลยครับ

คำแปลข้อความต้นฉบับ

火の巻
คัมภีร์แห่งเตโช

四一枕をおさふると云事
สี่ สิ่งที่เรียกว่ากดหัวนอน

`枕をおさふる `とは `かしらをあげさせずと云ふ心也 `兵法勝負の道に限つて人に我身をまはされてあとにつく事悪し `いかにもして敵を自由にまはし度事也 `然るによつて敵も左様に思ひ我も其心あれ共人のする事をうけがはすしては叶がたく兵法に敵の打所をとめつく所をおさへくむ所をもぎはなしなどする事也 `枕をおさふると云ふは我実の道を得て敵にかかりあふ時敵何事にても思ふきざしを敵のせぬ内に見知りて敵の `打 `と云 `うつ `の `う `の字のかしらをおさへて後をさせざる心枕をおさふる心也 `たとへば敵の `かかる `と云 `か `の字をおさへ `とぶ `と云 `と `の字のかしらをおさへ `きる `と云 `き `の字のかしらをおさふる `皆以て同じ心也 `敵我にわざをなす事につけて役にたたざる事を敵にまかせ役にたつ事をばおさへて敵にさせぬ様にする所兵法の専也 `是も敵のする事を `おさへんおさへん `とする心後手也 `先我は何事にても道にまかせてわざをなす内に敵も `わざをせん `と思ふかしらをおさへて何事も役に立せず敵をこなす所是兵法の達者鍛錬の故也 `枕をおさふる事能々吟味有べきなり

ที่ว่า “กดหัวนอน” นั้น คือการตั้งจิตที่ว่า “จะไม่ให้เงยหัวขึ้น” จำกัดจำเพาะในวิถีแห่งพิชัยสงครามแพ้ชนะ การถูกคนอื่นวนรอบกายตัวเองไปเกาะติดที่ข้างหลังนั้นไม่ดี ไม่ว่าอย่างไร ต้องวนรอบศัตรูอย่างเป็นอิสระ อาศัยดังนั้น แม้ศัตรูก็นึกตามนั้น แม้ตนก็มีจิตเช่นนั้นก็ตาม การรับหลบสิ่งที่คนอื่นทำนั้น ยากจะต่อกรได้ ในพิชัยสงคราม จึงต้องหยุดซึ่งขณะตี กดซึ่งขณะทะลวง เด็ดออกซึ่งขณะประกบกัน ของศัตรู ที่เรียกว่ากดหัวนอนนั้น คือยามตนได้มาซึ่งวิถีที่แท้แล้ว เข้าทำกับศัตรู ซึ่งเค้าลางศัครูนึกด้วยเรื่องราวใด ก็มองรู้ขณะศัตรูยังไม่กระทำ กดหัวของอักษร “อุ” ใน “อุตสุ” (ตี) ของศัตรู ตั้งจิตไม่ให้ทำหลังจากนั้น คือจิตที่กดหัวนอน แม้อักษร “คะ” ใน “คาคารุ” (เข้าทำ) ของศัตรู ก็กด แม้อักษร “โทะ” ใน “โทะบุ” (โดด) ก็กดหัวของอักษร แม้อักร “คิ” ใน “คิรุ” (ฟัน) ก็กดหัว อาศัยล้วนตั้งจิตอย่างเดียวกัน เกี่ยวแก่การยังให้เกิดกระบวนท่าของศัตรูและตน (นั้น) ปล่อยเรื่องไม่เป็นประโยชน์ให้เป็นเรื่องของศัตรู กดเรื่องที่เป็นประโยชน์ กระทำโดยไม่ให้ศัตรูกระทำ คือเรื่องใหญ่สำคัญของพิชัยสงคราม นี้ก็คือ ตั้งจิตว่า “จะกดจะกด” สิ่งที่ศัตรูจะทำ (แล้ว) ลงมือทีหลัง ก่อนอื่นตนนั้นไม่ว่าเรื่องใดก็ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของวิถี ขณะยังให้เกิดกระบวนท่า นึกว่าศัตรูก็ “จะทำกระบวนท่า”แล้วกดหัว ไม่ว่าเรื่องใดก็ไม่ (ทำให้) เกิดประโยชน์ ทำให้ศัตรูเป็นผุยผง นี่คือเหตุของการฝึกให้เป็นผู้บรรลุแห่งพิชัยสงคราม การกดหัวนอนนั้นควรคิดพินิจให้ดีๆ

การตีความและอภิปราย

ผมพออ่าน (อีกรอบ) จบแล้ว นึกได้คำเดียว “ทำลายกระบวนท่า”

หลักของการ “ทำลายกระบวนท่า” ก็คือ อย่าให้คู่ต่อสู้ได้ “ใช้ออกจนสุด” ซึ่งกระบวนท่า เพราะถ้าได้ใช้ออกจนสุดแล้ว ยากที่จะสู้หรือหนีออกไปจากตรงนั้นได้

หลักการนี้สำคัญมากในการ “เอาตัวให้รอด”

ผมจะยกตัวอย่างให้ฟังสักสองสามตัวอย่าง

อย่างเวลาคู่ต่อสู้จะเข้า side control ถ้ากระบวนท่าเขาใช้ออกจนสุดแล้ว (เข้าด้านข้างแล้ว ลดระดับตัวลงมาจะทับแล้ว) ยากที่จะป้องกันได้ (สุดท้ายจะโดนทับ) แต่ถ้าเขายังใช้ออกไม่สุด (เข้าด้านข้างแล้ว แต่ยังไม่ทันลดระดับตัวลงมาทับ) เรายังหมุนตัวกับพื้น เปลี่ยนทิศ มาประจันหน้าเขาได้ (อย่างนี้เรียกว่า guard retention) ลองดูรูปนี้แล้วนึกตามที่ผมพูดตะกี้นะครับ

มาอ่าน “คัมภีร์ห้าห่วง” ของมูซาชิด้วยกันเถอะ (52) คัมภีร์แห่งเตโช (ไฟ): สี่ สิ่งที่เรียกว่ากดหัวนอน

ที่มา bjjuniverse.com

ผมจะพูดถึงประสบการณ์ตอนที่ถูก “ทำลายกระบวนท่า” ซึ่งหลักการทำลายนั้นไปพ้องกับคำสอนมูซาชิ อย่างไม่น่าเชื่อ ดังนี้ครับ

หนึ่ง ที่ยิมผมมีสายน้ำตาลคนนึงคือไบรอัน แกเป็นครูช่วยสอนในยุคที่ยิมผมยังเปิดใหม่ๆ ตอนนั้นแกยังเป็นสายม่วงอยู่เลย ผมสังเกตว่า แกเป็นคนสูงโย่ง ที่ไม่ได้มีแรงเยอะแบบกล้ามหนามาโช่ ไม่ได้มีสปีดโหดๆ หรือเล่นเกม pressure ด้วยร่างกายและน้ำหนักอะไรขนาดนั้น แต่สิ่งที่แกมี ที่ทำให้ผมไม่เคยสู้แกได้ หรือแม้แต่จะคอนโทรลแกได้จริงๆ จังๆ เลยก็คือ แกสามารถใช้ “ท่วงท่า” ในการสกัดกั้น “ทำลายกระบวนท่า” ได้ เช่นพอผมหลังติดพื้น เตรียมจะทำท่าเกี่ยวขา De La Riva พี่แก “หุบขา” เฉย เป็นท่าที่ง่ายเหลือเชื่อจนผมรู้สึกว่าตัวเองโง่แบบเหลือเชื่อไปเลย!

ที่มา grapplearts.com

สอง อันนี้เจอล่าสุดคือ “ครูเก่ง” ครับ ตอนที่ลองโรลกัน ขณะที่ผมเข้า closed guard และกะเตรียม underhook เพื่อเข้าทำ inverted arm lock ก่อนที่จะเข้า underhook ช้อนแขนซ้ายครูเก่งได้ แกเอาไหล่ซ้ายพุ่งเข้าประชิดแก้มผมเลย กลายเป็นกระบวนท่าผมถูกทำลายเรียบร้อย

…สายสูงก็จะเป็นแบบนี้แหละครับ…

นี่แหละ ที่ว่า “กระทำโดยไม่ให้ศัตรูกระทำ คือเรื่องใหญ่สำคัญของพิชัยสงคราม” (เทคิ นิ ซาเซนุ โย นิ นิ สุรุ โทโกโระ เฮียวโฮ โนะ เซ็น 敵にさせぬ様にする所兵法の専)

เอาจริงๆ เรื่องความสามารถในการ “ทำลายกระบวนท่า” ของคู่ต่อสู้นั้นเป็นสิ่งที่คนจะเป็นสายม่วงได้พึงมี นานละมีสายม่วงคนนึงชื่อแดน สไตล์ของเขาก็จะเป็นแบบนี้แหละครับ เน้นการใช้ตำแหน่ง การจัดท่วงท่าของตนเพื่อทำลายกระบวนท่าไม่ให้คู่ต่อสู้ใช้ออกซึ่งกระบวนท่าได้จนสุด ผมเล่นกับแกสมัยยังเป็นสายขาวอยู่ พอนึกถึงตรงนี้แล้วซาบซึ้งมากครับ

นี่คือเสน่ห์ของยูยิตสู ที่หาได้ยากในที่ฝึกวิชาต่อสู้อื่นๆ เมื่อถึงจุดหนึ่ง โลกของคุณจะกว้างขึ้น ได้เจอคนที่เก่งๆ โดยไม่จำกัดตัวเองแค่ในค่ายสำนักของตัวเอง ที่ยิมผมจริงๆ ก็มีคนมาแวะเวียนจากที่อื่นๆ เยอะ เหล่าชาวยุทธ์ที่ออกเดินทางฝึกวิชาในที่ต่างๆ ความหลากหลายของผู้คน มันเป็นอะไรที่ หาได้ยากจริงๆ เอาจริงๆ ทุกวันนี้ถ้าไม่นับครอบครัวลูกเมีย สังคมของผมอยู่ในบีเจเจนะ ไม่ใช่ทีทำงาน บอกเลย

ฝากคำคมอีกนิด ก่อนจากกันวันนี้ครับ