สยองผีญี่ปุ่น : สตรีปีม้าไฟ (Hinoenma Yokai)
ฮิโนเอ็นมะ (Hinoenma) เป็นโยไคเพศหญิงที่ปรากฏในคติชนญี่ปุ่น โดยมีภาพลักษณ์เป็นหญิงงามผู้แฝงอันตราย ความพิเศษของฮิโนเอ็นมะมิได้อยู่ที่รูปร่างพิสดารหรือพลังอภินิหารอันโจ่งแจ้ง หากแต่อยู่ที่ความงดงามอันสมจริงจนไม่อาจแยกออกจากมนุษย์ นางใช้เสน่ห์และความเย้ายวนเป็นอาวุธ หลอกล่อชายให้ตกอยู่ใต้อำนาจ โดยเฉพาะชายหนุ่มและพระสงฆ์ซึ่งถือเป็นกลุ่มเปราะบางทางศีลธรรมในมุมมองของสังคมดั้งเดิม ฮิโนเอ็นมะจึงไม่ใช่เพียงปีศาจในเชิงนิทาน แต่เป็นสัญลักษณ์เชิงนามธรรมของ “ภัยจากความใคร่” และ “ความเสื่อมจากกิเลส” ที่แฝงอยู่ในรูปของความงาม ความคิดเช่นนี้สะท้อนให้เห็นว่าคติชนมิได้ทำหน้าที่เพียงเล่าเรื่องเหนือธรรมชาติ หากยังทำหน้าที่ควบคุมกรอบศีลธรรมและพฤติกรรมของมนุษย์ในสังคมอีกด้วย
ในเรื่องเล่าต่าง ๆ ฮิโนเอ็นมะมักปรากฏตัวในเมืองหรือบนท้องถนน ไม่ได้อาศัยอยู่ในป่าลึกหรือสถานที่เร้นลับเช่นโยไคหลายตน ชี้ให้เห็นว่าภัยอันตรายจากนางมิใช่สิ่งไกลตัว แต่แฝงอยู่ในชีวิตประจำวัน ชายที่ตกเป็นเหยื่อจะค่อยๆ เสื่อมถอยทั้งร่างกาย ทรัพย์สิน และจิตใจ ฮิโนเอ็นมะดูดกลืน “พลังชีวิต” และ “ความเป็นชาย” ซึ่งในเชิงสัญลักษณ์หมายถึงพละกำลัง ความมั่นคง และศักดิ์ศรีของบุรุษ เมื่อเวลาผ่านไป เหยื่อจะอ่อนแรง ยากจน และสูญเสียสถานะทางสังคม จนในที่สุดถึงแก่ความตาย กลไกการทำลายเช่นนี้สะท้อนมุมมองของสังคมโบราณที่เชื่อมโยงความลุ่มหลงในสตรีเข้ากับความพินาศทางเศรษฐกิจและศีลธรรม ฮิโนเอ็นมะจึงเป็นภาพแทนของความเสื่อมที่ค่อย ๆ กัดกร่อน มิใช่การทำลายอย่างฉับพลัน
แนวคิดเรื่องฮิโนเอ็นมะเชื่อมโยงกับคติ “สตรีปีศาจ” ที่แพร่หลายในเอเชียตะวันออก ตำนานจีนจำนวนมากอธิบายการล่มสลายของราชวงศ์ผ่านภาพของสตรีผู้ล่อลวงผู้ปกครอง ไม่ว่าจะเป็นนางโม่สี่แห่งราชวงศ์เซี่ย นางต๋าจี่แห่งราชวงศ์ซาง หรือนางเปาซื่อแห่งราชวงศ์โจวตะวันตก เรื่องเล่าเหล่านี้สะท้อนกลไกการอธิบายความพ่ายแพ้ทางการเมืองผ่านศีลธรรม โดยโยนความผิดไปยัง “สตรีผู้ทำให้บุรุษหลงผิด” ฮิโนเอ็นมะในบริบทญี่ปุ่นจึงเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างความคิดเดียวกัน คือการใช้เพศหญิงเป็นสัญลักษณ์ของความเสื่อม ความฟุ่มเฟือย และการเบี่ยงเบนจากหนทางอันถูกต้อง ทั้งในระดับปัจเจกและระดับรัฐ
คำว่า “ฮิโนเอ็นมะ” มีนัยทางพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้ง หากตีความตามอักษรหนึ่ง สามารถหมายถึง “ปีศาจแห่งชะตากรรม” ซึ่งเชื่อมโยงกับแนวคิด นิดานะ อันเป็นห่วงโซ่เหตุปัจจัยแห่งการเวียนว่ายตายเกิด ฮิโนเอ็นมะในความหมายนี้คืออสูรที่ขัดขวางการหลุดพ้น คล้ายกับมาร ผู้พยายามล่อลวงพระพุทธเจ้าด้วยหญิงงามก่อนการตรัสรู้ หากเขียนด้วยอักษรอีกแบบหนึ่ง ชื่อเดียวกันกลับหมายถึง “เอ็นมะแห่งเพลิง” หรือยมราชแห่งนรก อันเป็นคำเตือนเชิงสัญลักษณ์ถึงชะตากรรมของพระหรือผู้บำเพ็ญตนที่พ่ายแพ้ต่อกิเลส ยิ่งไปกว่านั้น ชื่อฮิโนเอ็นมะยังพ้องกับคำว่า “ฮิโนเอะอุมะ” หรือ “ปีม้าไฟ” ซึ่งเป็นปีนักษัตรที่เวียนมาทุก 60 ปี และนำไปสู่ความเชื่อพื้นบ้านว่าหญิงที่เกิดในปีนี้เป็นลางร้ายต่อคู่ครอง ความคลุมเครือทางภาษาเช่นนี้ทำให้ฮิโนเอ็นมะไม่ใช่เพียงโยไคตนหนึ่ง แต่เป็นจุดบรรจบกันของศาสนา ภาษา และความเชื่อพื้นบ้าน
ตำนานยาโอยะ โอชิจิ ตอกย้ำความเชื่อเรื่องหญิงที่เกิดในปีม้าไฟ โอชิจิ เธอผู้เกิดในปีฮิโนเอะอุมะ ตกหลุมรักเด็กวัด ในสมัยเท็นนะ ได้เกิดเพลิงไหม้ใหญ่ที่วัดไดเอ็นจิ ขณะเฝ้าดูเหตุการณ์ เธอได้พบเด็กวัดนามว่า อิคุตะ โชโนะสุเกะ และตกหลุมรักตั้งแต่แรกเห็น หนึ่งปีต่อมา เธอจึงพยายามวางเพลิงที่วัดนั้นอีกครั้ง เพียงแค่หวังว่าจะได้พบเขาอีก แต่ถูกจับได้และถูกเผาทั้งเป็นในข้อหาวางเพลิง กลายเป็นโศกนาฏกรรมที่ถูกตีความว่าเป็นผลของอารมณ์อันรุนแรงและความรักที่เกินขอบเขตศีลธรรม นับแต่นั้น ความเชื่อว่าหญิงที่เกิดในปีม้าไฟจะนำความพินาศมาสู่สามีก็ฝังแน่นในสังคมญี่ปุ่น จนแม้ในปี ค.ศ. 1966 ซึ่งเป็นปีม้าไฟในยุคสมัยใหม่ จำนวนการเกิดก็ยังคงลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ฮิโนเอ็นมะในบริบทนี้จึงไม่ใช่เพียงตัวละครในตำนาน แต่เป็นภาพสะท้อนของความกลัวที่สังคมมีต่อพลัง ความปรารถนา และอิสรภาพของสตรี ซึ่งถูกแปรรูปเป็นคติเตือนใจเชิงศีลธรรม และยังคงหลอกหลอนสังคมแม้กาลเวลาจะผ่านไปนานแค่ไหนก็ตาม
เรื่องที่เกี่ยวข้อง >>
– สยองผีญี่ปุ่น : เสียงต้องห้ามจากคูคลอง
– สยองผีญี่ปุ่น : เสากลับหัว
– สยองผีญี่ปุ่น : ปัญญาแห่งหุบเขา
– สยองผีญี่ปุ่น : เจ้าสายฟ้า
– สยองผีญี่ปุ่น : โอซากิกับเศษเสี้ยวแห่งคำสาป
ที่มา: yokai.com
#สยองผีญี่ปุ่น : สตรีปีม้าไฟ (Hinoenma Yokai) #ผีญี่ปุ่น #โยไก #ปีศาจญี่ปุ่น #เรื่องเล่าผีญี่ปุ่น
