ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 7 พันธมิตรซัตสึมะ-โจชู และจุดจบของระบอบโชกุน
ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้ว หลังจากที่เราได้พูดถึงเหตุการณ์สงครามอังกฤษ-ซัตสึมะและการเปลี่ยนวิสัยทัศน์ของแคว้นซัตสึมะจากที่เคยต่อต้านชาวต่างชาติมาเป็นการผูกมิตรและรับวิทยาการไปในตอนที่แล้ว บัดนี้แคว้นซัตสึมะภายใต้การนำของ ชิมะซึ ฮิซามิตสึ (Shimazu Hisamitsu) และเหล่าขุนพลซามุไรหนุ่มไฟแรง ได้ก้าวขึ้นมาเป็นแกนนำคนสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น เพื่อเตรียมสะสางอำนาจกับรัฐบาลโชกุนโทกุงาวะที่ปกครองประเทศมาอย่างยาวนาน
Shimazu Hisamitsu
ในขณะที่แคว้นซัตสึมะกำลังสร้างความแข็งแกร่งทั้งด้านกองทัพและเศรษฐกิจ ทางฝั่งของ แคว้นโจชู (Choshu) ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกของเกาะฮอนชู กลับตกอยู่ในสถานะที่ยากลำบากอย่างยิ่ง แคว้นโจชูเป็นหนึ่งในแคว้นหัวเรี่ยวหัวแรงหลักที่ยึดมั่นในแนวคิดขับไล่ชาวต่างชาติและถวายคืนอำนาจให้กับพระราชสำนักเกียวโตอย่างสุดโต่ง พวกเขาเคยก่อเหตุปะทะและพยายามยึดอำนาจในเมืองหลวง แต่ถูกกองกำลังผสมของแคว้นซัตสึมะและแคว้นไอสึขับไล่ออกไปเสียก่อน รัฐบาลโชกุนจึงใช้เหตุการณ์นี้เป็นข้ออ้างในการส่งกองทัพขนาดมหึมานับหมื่นนายมาบุกโจมตีแคว้นโจชูเพื่อลงโทษในฐานะกบฏ หรือที่เรียกว่า สงครามโจชูครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2
ในสายตาของรัฐบาลโชกุนและแคว้นอื่นๆ ในเวลานั้น แคว้นโจชูเปรียบเสมือนกบฏนอกกฎหมายที่ต้องถูกกวาดล้างให้สิ้นซาก ไม่มีแคว้นไหนกล้าให้ความช่วยเหลือหรือคบค้าด้วยเพราะเกรงกลัวอำนาจของรัฐบาลกลาง แต่ทว่า ท่ามกลางความโดดเดี่ยวและวิกฤตการณ์ใกล้ล่มสลายของแคว้นโจชูนั่นเอง บุรุษผู้มีวิสัยทัศน์กว้างไกลและมองการณ์ไกลกว่าใครอย่าง ซากาโมโต เรียวมะ (Sakamoto Ryoma) ซามุไรพเนจรจากแคว้นโทสะ ได้มองเห็นภาพรวมของประเทศว่า หากแคว้นใหญ่ทั้งสองแคว้นนี้ยังคงรบราฆ่าฟันกันเองตามเกมการเมืองของรัฐบาลโชกุน ญี่ปุ่นก็จะอ่อนแอลงและตกเป็นเหยื่อของชาติตะวันตกอย่างแน่นอน
Sakamoto Ryoma
เรียวมะจึงได้ใช้ความพยายามอย่างหนักในการทำหน้าที่เป็นคนกลางผู้ประสานรอยร้าว ระหว่างแคว้นซัตสึมะซึ่งเปรียบเสมือนเสือใต้ และแคว้นโจชูซึ่งเปรียบเสมือนเสือเหนือ ในอดีตทั้งสองแคว้นนี้มีความเกลียดชังและเป็นไม้เบื่อไม้เมากันมาอย่างยาวนาน การจะให้ซัตสึมะและโจชูมาจับมือเป็นพันธมิตรกันได้จึงถือเป็นเรื่องที่แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยในทางปฏิบัติ แต่ด้วยความมุ่งมั่นและการเจรจาอันชาญฉลาดของเรียวมะ ประกอบกับความต้องการทางธุรกิจและการทหารที่ลงตัว ทำให้ในที่สุด พันธมิตรซัตสึมะ-โจชู (Satcho Alliance) ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นอย่างลับๆ ในเมืองเกียวโต ปี ค.ศ. 1866
Satcho Alliance
สาระสำคัญของพันธมิตรลับฉบับนี้คือ การที่แคว้นซัตสึมะซึ่งมีฐานะการเงินมั่นคงและมีความสัมพันธ์อันดีกับชาวอังกฤษ จะแอบทำหน้าที่เป็นผู้จัดหาอาวุธปืนสมัยใหม่ เรือรบ และกระสุนจำนวนมหาศาล ส่งมอบให้กับแคว้นโจชูผ่านทางบริษัทการค้า เพื่อนำไปใช้ต่อสู้กับกองทัพของรัฐบาลโชกุน ในขณะที่แคว้นโจชูซึ่งมีความเชี่ยวชาญในการรบภาคพื้นดินและมีความเด็ดเดี่ยว ก็จะเป็นกำลังรบแนวหน้าในการปะทะกับกองทัพโชกุน เมื่อกองทัพของรัฐบาลโชกุนยกพลมาบุกโจมตีแคว้นโจชูครั้งที่ 2 ในเวลาต่อมา พวกเขาจึงต้องพบกับความประหลาดใจครั้งใหญ่ เพราะกองทัพโจชูไม่ได้ใช้อาวุธดาบและธนูแบบเดิมอีกต่อไป แต่กลับเพียบพร้อมไปด้วยปืนไรเฟิลทันสมัยที่ส่งตรงมาจากซัตสึมะ ผลลัพธ์คือ กองทัพโชกุนแตกพ่ายยับเยินกลับไปอย่างไม่เป็นท่า ความพ่ายแพ้ครั้งนี้สั่นคลอนความน่าเชื่อถือของรัฐบาลโชกุนจนถึงรากโคน และพิสูจน์ให้เห็นถึงอานุภาพของพันธมิตรซัตสึมะ-โจชู
หลังจากที่รัฐบาลโชกุนสูญเสียอำนาจการควบคุมทางการทหารและความน่าเชื่อถือไปอย่างสิ้นเชิง สถานการณ์การเมืองของญี่ปุ่นก็เดินทางมาถึงโค้งสุดท้าย องค์จักรพรรดิและขุนนางในราชสำนักเริ่มหันมาฟังเสียงของกลุ่มปฏิรูปมากขึ้น ในช่วงเวลานี้เอง บุคคลสำคัญจากแคว้นซัตสึมะอย่าง ไซโก ทากาโมริ และ โอคุโบะ โทชิมิจิ รวมถึงซอโก โชจิโร่จากแคว้นโทสะ ได้ร่วมกันผลักดันแผนการถ่ายโอนอำนาจบริหารประเทศกลับคืนสู่พระราชสำนัก โดยพยายามหลีกเลี่ยงสงครามกลางเมืองขนาดใหญ่ที่จะสร้างความเสียหายให้กับประเทศชาติ
ในวันที่ 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1867 โชกุนคนสุดท้าย โตกุกาวะ โยชิโนบุ (Tokugawa Yoshinobu) ผู้มองเห็นสถานการณ์ว่าตนเองไม่อาจต้านทานกระแสความเปลี่ยนแปลงและกำลังทหารของพันธมิตรซัตสึมะ-โจชูได้อีกต่อไป จึงได้ตัดสินใจประกาศ ถวายคืนพระราชอำนาจ (Taisei Hokan) กลับคืนสู่สมเด็จพระจักรพรรดิเมจิ การประกาศครั้งนี้ถือเป็นจุดสิ้นสุดอย่างเป็นทางการของระบอบการปกครองโดยรัฐบาลโชกุนและยุคสมัยแห่งซามุไรที่ยาวนานกว่า 700 ปี แคว้นซัตสึมะภายใต้การนำของตระกูลชิมะซึได้บรรลุเป้าหมายสำคัญในการสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับประเทศญี่ปุ่น
ทว่า การสละอำนาจของโชกุนไม่ได้หมายความว่าอำนาจเก่าจะยอมสลายตัวไปโดยง่าย กลุ่มขั้วอำนาจเก่าและกองกำลังที่ยังจงรักภักดีต่อตระกูลโตกุกาวะเริ่มรวมตัวกันเพื่อต่อต้านรัฐบาลใหม่ นำไปสู่การปะทะกันใน สงครามโบชิน (Boshin War) สงครามกลางเมืองครั้งสุดท้ายของญี่ปุ่น กองทัพพันธมิตรซัตสึมะและโจชูที่มีกองกำลังทหารสวมชุดเครื่องแบบตะวันตกและถือปืนไรเฟิลทันสมัย ได้ยาตราทัพขึ้นเหนือเพื่อกวาดล้างกองกำลังฝ่ายโชกุนจนราบคาบ ทัพของซัตสึมะภายใต้การนำของไซโก ทากาโมริ สามารถรุกคืบเข้ายึดครองปราสาทเอโดะได้อย่างราบรื่น เปิดทางให้ประเทศญี่ปุ่นก้าวเข้าสู่ยุคสมัยใหม่แห่งการปฏิรูปเมจิ และนำพาบุคลากรจากแคว้นซัตสึมะก้าวขึ้นมาเป็นแกนนำหลักในการบริหารประเทศยุคใหม่
ในตอนหน้า เราจะมาติดตามกันต่อครับว่า เมื่อสิ้นสุดสงครามและการปฏิรูปประเทศเริ่มต้นขึ้นแล้ว ความขัดแย้งทางความคิดระหว่างเพื่อนรักอย่างไซโก ทากาโมริ และรัฐบาลเมจิจะดำเนินไปอย่างไร จุดจบของเหล่านักรบซัตสึมะในเหตุการณ์กบฏซัตสึมะจะมีความดุเดือดและน่าเศร้าสลดเพียงใด อย่าลืมติดตามอ่านกันนะครับ
เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน
เบื้องหลังความสำเร็จในการยึดครองและเจรจาสงบศึกเพื่อรักษาเมืองเอโดะไม่ให้ถูกเพลิงไหม้ทำลายล้างในช่วงสงครามโบชินนั้น เกิดจากการพบกันอย่างลับๆ ระหว่าง ไซโก ทากาโมริ แม่ทัพผู้เกรียงไกรแห่งแคว้นซัตสึมะ กับ คัตสึ ไคชู ตัวแทนผู้ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลโชกุน ทั้งสองคนเคยเป็นคู่ศัตรูกันในสนามรบ แต่ด้วยความเคารพซึ่งกันและกันในฐานะลูกผู้ชายและการมองเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวมของประเทศชาติ ไซโกจึงยอมรับข้อเสนอในการส่งมอบปราสาทเอโดะโดยสันติ ทำให้เมืองหลวงและชีวิตของผู้คนนับล้านรอดพ้นจากภัยสงครามและการนองเลือดครั้งใหญ่ได้อย่างน่าอัศจรรย์
เรื่องแนะนำ :
– ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 6 เหตุการณ์นามะมุงิและสงครามเปลี่ยนทัศนคติ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 4 อาณาจักรซัตสึมะ และการเป็นประเทศราชสองฝ่าย
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 2 ไฟสงครามยุคเซ็งโงกุ และอาวุธปืนกระบอกแรก
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 1 ปฐมบทแห่งพยัคฆ์แดนใต้
ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Satchu Alliance – Japan Reference (https://jref.com/articles/satchu-alliance.856/)
• Boshin War – Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Boshin_War)
• History of Kagoshima – Kagoshima Prefectural Government (https://www.pref.kagoshima.jp/ab10/pr/gaiyou/rekishi/index.html)
• https://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/106
• https://yokaguide.com/en/sightseeing/9473.html
• https://japan-forward.com/the-british-in-bakumatsu-japan-the-namamugi-incident/
#ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 7 พันธมิตรซัตสึมะ-โจชู และจุดจบของระบอบโชกุน #Shimazu Clan
