Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 8: จากโรนินพเนจรสู่ปาฏิหาริย์ไดเมียวผู้หวนคืน และการปรับตัวสู่โลกธุรกิจยุคปัจจุบัน

ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้วครับ หลังจากที่ผมได้เล่าเรื่องราวความเด็ดเดี่ยวของพยัคฆ์สาวกิงจิโยและการสืบทอดอำนาจผ่านระบบมูโกะโยชิของตระกูลทาจิบานะสายนักรบแห่งคิวชูไปในตอนที่แล้ว ซึ่งเราได้เห็นภาพของการประคับประคององค์กรให้รอดพ้นจากภัยสงครามรอบด้านด้วยการเลือกคนนอกที่มีความสามารถระดับอัจฉริยะอย่าง ทาจิบานะ มุเนะชิเงะ เข้ามานำทัพ

Tachibana Muneshige

แต่ทว่า กงล้อแห่งประวัติศาสตร์และโลกของสงครามนั้นไม่มีอะไรที่แน่นอนครับ เมื่อการรวบรวมแผ่นดินของ โทโยโทมิ ฮิเดโยชิ สิ้นสุดลงด้วยการถึงแก่อสัญกรรม แผ่นดินญี่ปุ่นก็พลันเข้าสู่รอยต่อของความระส่ำระสายครั้งใหญ่เพื่อหาผู้นำคนใหม่ที่จะมากุมบังเหียนประเทศ และในจุดนี้เองที่ตระกูลทาจิบานะต้องเผชิญกับมรสุมที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ มรสุมที่เปลี่ยนยอดนักรบผู้ครองปราสาทให้กลายเป็น “โรนิน” หรือคนจรหมอนหมิ่นไร้แผ่นดินพเนจรอยู่หลายปี ก่อนที่จะเกิดปาฏิหาริย์หนึ่งเดียวในพงศาวดาร และนำไปสู่การปรับตัวของทายาทรุ่นหลังในการแปรสภาพมรดกซามุไรให้กลายเป็นธุรกิจบริการระดับพรีเมียมในโลกยุคปัจจุบัน แท้จริงแล้ว มุเนะชิเงะและเหล่านักรบผู้ซื่อสัตย์ผ่านพ้นช่วงเวลาอันมืดมนนั้นมาได้อย่างไร และแบรนด์ของทาจิบานะในปัจจุบันหน้าตาเป็นแบบไหน ขยับเข้ามาใกล้ๆ อีกนิดครับ ผมจะเล่าให้ฟัง

ประวัติศาสตร์ได้บันทึกจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญที่สุดครั้งหนึ่งในเดือน 9 ปี ค.ศ. 1600 เมื่อเกิด “มหาศึกสงครามเซกิกาฮาระ” (Battle of Sekigahara) สงครามครั้งใหญ่ที่แบ่งแยกแผ่นดินญี่ปุ่นออกเป็นสองขั้วอย่างชัดเจน ระหว่างฝ่ายตะวันตกที่ภักดีต่อตระกูลโทโยโทมิ นำโดย อิชิดะ มิตซุนาริ กับฝ่ายตะวันออกที่มุ่งหมายจะตั้งระบอบปกครองใหม่ นำโดย โทกุกาวะ อิเอยาสึ

ในศึกครั้งนี้ ทาจิบานะ มุเนะชิเงะ ในฐานะไดเมียวแห่งแคว้นยานากาวะ ได้ถูกทดสอบหัวใจอย่างรุนแรง มีขุนพลหลายคนมาเตือนและชักชวนให้เขาเข้าร่วมกับฝ่ายตะวันออกของโทกุกาวะเพราะมองเห็นทิศทางลมว่ามีโอกาสชนะสูงกว่า แต่สำหรับมุเนะชิเงะ ชายผู้รักษาเกียรติยศและศักดิ์ศรีของวิถีนักรบอย่างเคร่งครัด เขากลับปฏิเสธโอกาสที่จะเสวยสุขบนความทรยศ มุเนะชิเงะเลือกที่จะประกาศตนอยู่เคียงข้างฝ่ายตะวันตก เพื่อตอบแทน “ทุนทางความกตัญญู” ที่เขามีต่อ โทโยโทมิ ฮิเดโยชิ ผู้ที่เคยชุบเลี้ยงและยกย่องเขาว่าเป็นนักรบผู้ไร้เทียมทานแห่งภาคตะวันตก

ทว่า ผลลัพธ์ของสงครามในวันนั้นจบลงด้วยความพ่ายแพ้ย่อยยับของฝ่ายตะวันตก โทกุกาวะ อิเอยาสึ ก้าวขึ้นเป็นผู้มีอำนาจเบ็ดเสร็จในแผ่นดิน และได้ออกคำสั่งลงทัณฑ์ไดเมียวฝ่ายตรงข้ามอย่างโหดเหี้ยม ทรัพย์สินและดินแดนศักดินากว่า 130,000 โคคุของตระกูลทาจิบานะในมณฑลยานากาวะถูกริบเข้าหลวงจนหมดสิ้น มุเนะชิเงะและเหล่านักรบข้ารับใช้ผู้ซื่อสัตย์หลายร้อยชีวิตต้องกลายสภาพเป็น “โรนิน” (浪人) หรือคนซัดเซพเนจร ไร้ราก ไร้บ้าน และไร้ซึ่งเบี้ยหวัดเงินเดือนทันที
หากเราแปลความหมายตามรากศัพท์อักษรคันจิ คำว่าโรนินหมายถึง “คนคลื่น” หรือคนจรหมอนหมิ่น ชีวิตของมุเนะชิเงะและพรรคพวกในช่วงนี้ต้องตกจมอยู่ในอนาคตอันมืดมนและแร้นแค้นอย่างที่สุด พวกเขาต้องอพยพไปอาศัยอยู่ในกระท่อมซอมซ่อในแถบชานเมืองเอโดะ (โตเกียวในปัจจุบัน) ในโลกที่ศักดิ์ศรีของซามุไรไม่สามารถนำมาแลกเปลี่ยนเป็นข้าวกินได้ ข้อจำกัดของระเบียบสังคมทำให้พวกเขาไม่สามารถเปลี่ยนอาชีพไปทำงานอื่นได้อย่างเปิดเผย

แต่ตรงนี้เองครับที่โครงสร้างทางวัฒนธรรมและความผูกพันภายในองค์กรของทาจิบานะได้แสดงพลังออกมา ในยามที่นายเหนือหัวตกอับ เหล่านักรบซามุไรผู้ซื่อสัตย์กลับปฏิเสธที่จะทอดทิ้งมุเนะชิเงะ พวกเขายอมสละเกียรติยศส่วนตัว ออกไปรับจ้างทำงานใช้แรงงานหามเสลี่ยง ล้างส้วม หรือแม้กระทั่งทำขนมพื้นบ้านออกเดินขายตามท้องถนนในเมืองเอโดะ เพื่อรวบรวมเศษเงินประทังชีวิตและนำมาเลี้ยงดูนายเหนือหัวของตนไม่ให้อดอยาก ความรักและความผูกพันอันแน่นแฟ้นนี้เองที่เป็นพลังขับเคลื่อนซ่อนเร้นที่ทำให้แบรนด์ของทาจิบานะยังคงรอดชีวิตอยู่ได้ในตลาดยามวิกฤต

จนกระทั่งเวลาล่วงเลยผ่านไปนานถึง 20 ปี ปาฏิหาริย์หนึ่งเดียวในหน้าประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นก็บังเกิดขึ้น ด้วยความที่มุเนะชิเงะเป็นคนรักษาเกียรติยศ มีสัจจะวาจา และมีความปรีชาสามารถในการทหารที่โดดเด่นจนชื่อเสียงเลื่องลือ แม้แต่ในหมู่ขุนนางของรัฐบาลโชกุนโทกุกาวะก็ไม่มีใครกล้าปฏิเสธฝีมือของเขา โชกุนรุ่นที่ 2 คือ โทกุกาวะ ฮิเดทาดะ และอดีตโชกุนอิเอยาสึ ต่างก็รู้สึกเสียดายในความสามารถและนับถือในความซื่อสัตย์ที่ไม่ยอมแปรพักตร์ในอดีต

ในที่สุดปี ค.ศ. 1620 รัฐบาลโชกุนโทกุกาวะจึงได้ประกาศอภัยโทษครั้งประวัติศาสตร์ และมีคำสั่งแต่งตั้งให้ ทาจิบานะ มุเนะชิเงะ กลับไปดำรงตำแหน่งไดเมียวปกครองปราสาทและที่ดินตำแหน่งเดิมที่เมืองยานากาวะ อย่างสง่างาม ในพงศาวดารญี่ปุ่นอันยาวนาน มุเนะชิเงะคือไดเมียวเพียงคนเดียวเท่านั้นที่สู้รบแพ้ในศึกเซกิกาฮาระ ถูกริบดินแดนกลายเป็นโรนินพเนจรยาวนานนับสิบปี แต่สามารถใช้ความดีความชอบ คุณธรรม และฝีมือส่วนตัวซื้อมัดใจโชกุนจนได้รับการฟื้นฟูล้างมลทินและได้กลับมาปกครองแคว้นเดิมของตนเองได้สำเร็จ นับเป็นการหวนคืนสู่อำนาจ (Market Comeback) ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่ง

กาลเวลาหมุนเวียนเปลี่ยนผ่านไปอีกหลายร้อยปี จนกระทั่งประวัติศาสตร์เดินทางมาถึงยุคการปฏิฏิวัติพัฒนาสังคมและการปฏิรูปเมจิ (Meiji Restoration) ในปี ค.ศ. 1871 รัฐบาลใหม่ได้ประกาศยกเลิกระบบแว่นแคว้นและชนชั้นซามุไรลงอย่างสิ้นเชิง ตระกูลทาจิบานะต้องสละอำนาจการปกครองและปราสาทในฐานะไดเมียว ทว่าสิ่งที่ทำให้ตระกูลนี้แตกต่างจากซามุไรตระกูลอื่นที่มักจะล่มสลายหายไปตามยุคสมัย คือการที่ทายาทรุ่นหลังรู้จักดำเนินกลยุทธ์ “การปรับตัวเข้าสู่โลกธุรกิจสมัยใหม่” (Business Pivot)

ในยุคเมจิ ทายาทสายหลักของตระกูลทาจิบานะได้รับฐานันดรศักดิ์ใหม่เป็นขุนนางชั้นสูง (Kazoku) นามว่า ท่านเคานต์ ทาจิบานะ โทโมฮารุ แทนที่จะนั่งกินนอนกินบนทรัพย์สินเก่า โทโมฮารุกลับนำความรู้ด้านเกษตรกรรมสมัยใหม่ที่เขาเล่าเรียนมาจากโตเกียว มาจัดตั้งสถานีทดลองการเกษตรส่วนตัวเพื่อช่วยเหลือเกษตรกรในท้องถิ่น และต่อมาในยุคหลังสงครามโลก ตระกูลทาจิบานะได้ตัดสินใจทำเรื่องที่น่าชื่นชมที่สุด ด้วยการนำคฤหาสน์ประจำตระกูลเก่าแก่ที่เรียกว่า “โอฮานะ” (Ohana) ในเมืองยานากาวะ มาแปรสภาพภายใต้กลไกธุรกิจท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

ในปัจจุบัน คฤหาสน์โอฮานะ หรือในชื่ออย่างเป็นทางการว่า Yanagawa Hanshu Tachibana-tei Ohana ได้รับการดูแลสืบทอดมาจนถึงทายาทสายตรงรุ่นที่ 18 คือ คุณชิซุกะ ทาจิบานะ (Chizuka Tachibana) โดยแปรสภาพเป็นโรงแรมสไตล์เรียวกังหรูหรา พิพิธภัณฑ์จัดแสดงโบราณวัตถุ (รวมถึงดาบไรคิริและชุดเกราะของมุเนะชิเงะ) และร้านอาหารระดับพรีเมียมที่ต้อนรับผู้คนจากทั่วโลก

จากจุดเริ่มต้นที่เป็นเพียงกิ่งส้มป่าศักดิ์สิทธิ์ในราชสำนักนาราโบราณ ผ่านรอยแผลจากคมดาบและความยากลำบากในฐานะโรนิน สู่การเป็นแบรนด์ธุรกิจการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่มั่นคงในศตวรรษที่ 21 เรื่องราวทั้งหมดของตระกูลทาจิบานะที่ผมเล่ามาจนถึงตอนสุดท้ายนี้ จึงเป็นข้อพิสูจน์ชั้นดีครับว่า สิ่งที่จะทำให้มหาตระกูลหรือองค์กรหนึ่งสามารถดำรงอยู่ได้อย่างยั่งยืนข้ามพันปี ไม่ใช่อาวุธที่ทรงพลังหรืออำนาจที่ล้นพ้น หากแต่เป็น “ความสามารถในการปรับตัวให้เข้ากับโลกใหม่ และการรักษาความซื่อตรงต่อเกียรติยศของตนเอง” ในทุกยุคสมัยนั่นเองครับ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

สวนญี่ปุ่นที่ตั้งอยู่ภายในคฤหาสน์โอฮานะ (Ohana) มีชื่อเรียกว่า “โชโตเอน” (Shōtōen: 松濤園) ซึ่งแปลว่า สวนคลื่นเสียงสน สวนแห่งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานและสถานที่ทางภูมิทัศน์ที่มีความสำคัญแห่งชาติของประเทศญี่ปุ่น

ความน่าทึ่งในเชิงสถาปัตยกรรมและการออกแบบคือ สวนแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นโดยเลียนแบบทัศนียภาพของอ่าวมาツชิมะ (Matsushima) ซึ่งเป็นหนึ่งในสามทิวทัศน์ที่งดงามที่สุดของญี่ปุ่น ภายในสวนประกอบไปด้วยต้นสนสีดำโบราณอายุนับร้อยปีจำนวนกว่า 280 ต้น และมีการนำหินภูเขาไฟขนาดใหญ่ประดับประดาอยู่รอบๆ สระน้ำหลัก ซึ่งสระน้ำนี้ถูกออกแบบให้เป็นที่อยู่อาศัยของฝูงนกเป็ดน้ำป่าที่จะอพยพมาพำนักในช่วงฤดูหนาวของทุกๆ ปี ในอดีต สวนแห่งนี้เป็นพื้นที่ส่วนพระองค์ที่จำกัดเฉพาะไดเมียวและแขกผู้มีเกียรติระดับสูงเท่านั้น แต่ปัจจุบันทายาทตระกูลทาจิบานะได้เปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าไปนั่งจิบชาเขียวมัทฉะพร้อมชมความงามของสวนแห่งนี้ได้ เพื่อส่งต่อมรดกทางสุนทรียศาสตร์ของซามุไรให้คงอยู่คู่กับสังคมยุคปัจจุบันครับ

เรื่องแนะนำ :
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 7: ทาจิบานะ กิงจิโย พยัคฆ์สาวเจ้าปราสาท และการสืบทอดทางการเมือง
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 6: ทาจิบานะ โดเซ็ตสึ “เทพอสูรผู้ฟันสายฟ้า” แห่งสมรภูมิเซนโกคุ
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 5: สายเลือดใหม่แห่งคิวชู จุดตัดจากขุนนางวังหลวงสู่คมดาบซามุไร
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 4: มรดกพระนางดันริง และการแตกแขนงสู่หัวเมืองภูมิภาค
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 3: โศกนาฏกรรมกบฏนารามาริ และกงล้ออำนาจที่ล่มสลาย

ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Yanagawa Hanshu Tachibana-tei Ohana Official Website (ประวัติศาสตร์ตระกูลทาจิบานะและการบริหารคฤหาสน์โอฮานะ): https://ohana.co.jp/en/
• National Archives of Japan (บันทึกพระบรมราชโองการฟื้นฟูดินแดนให้แก่ ทาจิบานะ มุเนะชิเงะ): https://www.archives.go.jp/
• Japan Travel – Official Tourism Guide (ข้อมูลการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเมืองยานากาวะ): https://www.japan.travel/
• Japanese Wiki Corpus (Biography of Tachibana Muneshige and Post-Sekigahara Exile): https://www.japanese-wiki-corpus.org/history/Tachibana%20Muneshige.html
• https://www.guidoor.jp/media/musou-muneshigetachibana/

#Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 8: จากโรนินพเนจรสู่ปาฏิหาริย์ไดเมียวผู้หวนคืน และการปรับตัวสู่โลกธุรกิจยุคปัจจุบัน #Tachibana Clan

Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 3 เมื่อญี่ปุ่นเปลี่ยนโลกตัวเอง… Sumitomo ในกระแสปฏิรูปเมจิ

มีช่วงเวลาหนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นที่ทุกอย่าง “ไม่สามารถเหมือนเดิมได้อีกต่อไป”

ไม่ใช่เพราะเศรษฐกิจตกต่ำ
ไม่ใช่เพราะธุรกิจล้มละลาย

แต่เพราะ “กติกาทั้งประเทศถูกเขียนใหม่”

ช่วงเวลานั้นคือปลายศตวรรษที่ 19 หลังเหตุการณ์ การปฏิรูปเมจิ (明治維新, 1868)

และสำหรับ Sumitomo นี่ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนยุค แต่มันคือการถูกบังคับให้ “เลือกว่าจะอยู่แบบเดิม หรือจะกลายเป็นองค์กรสมัยใหม่”

ประเทศที่ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

ก่อนยุคเมจิ ญี่ปุ่นอยู่ภายใต้ระบบศักดินามายาวนานกว่า 250 ปี โครงสร้างสังคมถูกกำหนดชัดเจน – ซามูไร ชาวนา ช่างฝีมือ และพ่อค้า

Sumitomo เติบโตขึ้นมาในโลกแบบนั้น โลกที่ “ความมั่นคงสำคัญกว่าการเติบโต”

แต่หลังปี 1868 รัฐบาลใหม่เริ่มรื้อระบบเดิมแทบทั้งหมด

• ยกเลิกระบบศักดินา
• เปิดประเทศ
• ส่งคนไปเรียนตะวันตก
• นำเทคโนโลยีและระบบเศรษฐกิจใหม่เข้ามา

พูดง่าย ๆ คือ ญี่ปุ่นกำลัง “เร่งเครื่องเข้าสู่ความเป็นอุตสาหกรรม” ในเวลาไม่กี่สิบปี

ธุรกิจเก่ากับโลกใหม่

สำหรับหลายกิจการ การเปลี่ยนแปลงนี้คือจุดจบ พ่อค้าจำนวนมากที่เคยรุ่งเรืองในยุคเอโดะ ไม่สามารถปรับตัวเข้ากับระบบใหม่ได้

เพราะโลกใหม่ต้องการ:

• การจัดการแบบองค์กร
• ระบบบัญชีที่โปร่งใส
• การเข้าถึงทุนขนาดใหญ่
• และการเชื่อมโยงกับตลาดโลก

ซึ่งทั้งหมดนี้ “ไม่ใช่สิ่งที่ธุรกิจแบบครอบครัวเคยทำ”

สิ่งที่ Sumitomo ทำ “ต่าง”

ตรงนี้แหละที่ทำให้ Sumitomo น่าสนใจ แทนที่จะพยายามรักษารูปแบบเดิม Sumitomo “เลือกเปลี่ยนตัวเอง ไม่ใช่แค่ปรับเล็กน้อย แต่เป็นการเปลี่ยน “วิธีคิดในการทำธุรกิจ”

จากกิจการตระกูล → องค์กร

หนึ่งในความเปลี่ยนแปลงสำคัญคือ การเปลี่ยนจากการบริหารแบบครอบครัว ไปสู่ “ระบบองค์กร” มีการ:

• แยกหน้าที่ชัดเจน
• ใช้ผู้บริหารมืออาชีพ
• นำระบบบัญชีแบบตะวันตกมาใช้

สิ่งนี้อาจดูธรรมดาในวันนี้ แต่ในยุคนั้น มันคือ “การปฏิวัติภายในองค์กร”

เงิน: อาวุธใหม่ของธุรกิจ

อีกก้าวที่สำคัญมากคือการเข้าสู่ธุรกิจการเงิน การก่อตั้ง Sumitomo Bank (1895) ไม่ใช่แค่การขยายธุรกิจ แต่มันคือการ “สร้างเครื่องมือควบคุมอนาคต” เพราะในโลกใหม่ ใครควบคุมเงินได้ คนนั้นกำหนดเกมได้

Sumitomo เริ่มใช้ธนาคารเป็นศูนย์กลาง ในการสนับสนุนธุรกิจอื่น ๆ ของตัวเอง

นี่คือรากฐานของสิ่งที่ต่อมาจะถูกเรียกว่า Zaibatsu

จากเหมือง → เครือข่ายธุรกิจ

ถ้ามองย้อนกลับไป Besshi คือแหล่งรายได้ แต่ในยุคเมจิ Sumitomo เริ่ม “ไม่พึ่งแค่เหมือง” พวกเขาขยายไปสู่

• การเงิน
• การค้า
• อุตสาหกรรมอื่น ๆ

และที่สำคัญ ทุกอย่างเริ่ม “เชื่อมกัน” นี่คือจุดที่ Sumitomo ไม่ใช่บริษัทเดียวอีกต่อไป แต่กลายเป็น “ระบบธุรกิจ”

ความเก่า ที่ไม่ถูกทิ้ง

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จะเปลี่ยนแปลงขนาดนี้ Sumitomo ไม่ได้ทิ้ง “หลักเดิม” แนวคิดจาก Monjuin Shiigaki ยังคงถูกใช้เป็นกรอบ

• ไม่แสวงหากำไรระยะสั้นแบบไร้จริยธรรม
• ไม่เสี่ยงเกินตัว
• ให้ความสำคัญกับความน่าเชื่อถือ

นี่คือสิ่งที่ทำให้การเติบโต “ไม่หลุดกรอบ”

จุดที่ Sumitomo เริ่ม “ต่างจากคนอื่น”

ในยุคเดียวกันหลายบริษัทก็พยายาม modernize แต่สิ่งที่ Sumitomo ทำได้ดีกว่าคือ “การบาลานซ์” ระหว่าง

• ความทันสมัย
• กับวินัยแบบดั้งเดิม

และนี่คือสิ่งที่ทำให้พวกเขาไม่เพียง “รอด” แต่ “โต”

จุดตั้งต้นของกลุ่มทุน

ปลายศตวรรษที่ 19 โครงสร้างของ Sumitomo เริ่มชัดเจนขึ้น

• มีธุรกิจหลักหลายแขนง
• มีธนาคารเป็นแกน
• มีการบริหารแบบรวมศูนย์มากขึ้น

ทั้งหมดนี้คือ “ภาพแรก” ของ Zaibatsu แม้คำนี้จะยังไม่ถูกใช้ชัดในตอนนั้น แต่โครงสร้างได้เริ่มก่อตัวแล้ว

สิ่งที่เกิดขึ้นในตอนนี้ สำคัญกว่าที่คิด

ถ้ามองเผิน ๆ ตอนนี้อาจดูเหมือนแค่ “ช่วงปรับตัว” แต่จริง ๆ แล้ว นี่คือช่วงที่กำหนดอนาคตอีก 100 ปีของ Sumitomo เพราะสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นในยุคเมจิ คือ “โครงสร้าง” และโครงสร้างนี้เอง ที่จะพา Sumitomo เข้าสู่ยุคของอำนาจเต็มรูปแบบ

ทางเข้าสู่ยุค Zaibatsu

เมื่อเข้าสู่ต้นศตวรรษที่ 20 สิ่งที่เริ่มต้นในยุคเมจิจะขยายตัวอย่างรวดเร็ว Sumitomo จะไม่ได้เป็นแค่ “ผู้เล่น” แต่จะกลายเป็น “หนึ่งในผู้กำหนดเกม” และนี่คือจุดที่คำว่า Zaibatsu จะกลายเป็นความจริงอย่างเต็มตัว

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

• การปฏิรูปเมจิทำให้ญี่ปุ่นเปลี่ยนจากประเทศศักดินาเป็นรัฐอุตสาหกรรมภายในเวลาไม่กี่ทศวรรษ
• Sumitomo Bank ก่อตั้งในปี 1895 และเป็นหนึ่งในเสาหลักของกลุ่ม
• แนวคิด “ใช้ธนาคารเป็นศูนย์กลาง” เป็นหัวใจของ Zaibatsu
• หลายบริษัทในยุคเอโดะล่มสลายในช่วงนี้ แต่ Sumitomo เป็นหนึ่งในไม่กี่รายที่เติบโตต่อ

เรื่องแนะนำ :
– Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 2 การค้นพบ “ทองแดง” ที่เปลี่ยนชะตา
– Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 1 จุดกำเนิดจากร้านหนังสือสู่รากฐานพ่อค้า
– Mitsui Group ตอนที่ 8 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 7 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 6 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– Mitsui Group ตอนที่ 5 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
https://www.smfg.co.jp/english/chronicle20/company/smbc.html
https://www.facebook.com/photo/?fbid=10237642424257905&set=pcb.24976956511907151
– Sumitomo Group Public Affairs Committee. The History of Sumitomo
– Andrew Gordon. A Modern History of Japan
– Sumitomo Mitsui Financial Group – Historical Overview
– Penelope Francks. Japanese Economic Development

Sumitomo: 400 ปีแห่งอำนาจธุรกิจญี่ปุ่น ตอนที่ 3 เมื่อญี่ปุ่นเปลี่ยนโลกตัวเอง… Sumitomo ในกระแสปฏิรูปเมจิ

Mitsui Group ตอนที่ 2 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก

เมื่อญี่ปุ่นเปิดประเทศ และ Mitsui เลือกยืนข้างการเปลี่ยนแปลง (1868–1900)

ถ้ายุคเอโดะคือช่วงเวลาที่ Mitsui เรียนรู้การ “อยู่กับระบบ”
ยุคเมจิคือช่วงเวลาที่คำถามเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

ระบบเดิมกำลังจะหายไป…
และไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าระบบใหม่จะหน้าตาเป็นอย่างไร

ปี ค.ศ. 1868 การฟื้นฟูอำนาจจักรพรรดิ หรือ Meiji Restoration ไม่ได้เปลี่ยนแค่การเมือง หากเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมของญี่ปุ่นทั้งประเทศ พ่อค้า ขุนนาง ซามูไร ทุกคนถูกบังคับให้เริ่มต้นใหม่ในสนามเดียวกัน

สำหรับหลายตระกูล นี่คือหายนะ
แต่สำหรับ Mitsui นี่คือโอกาส

เมื่อโลกเก่าพังลง ความได้เปรียบแบบใหม่จึงเริ่มต้น

การล่มสลายของรัฐบาลโชกุน ทำให้โครงสร้างชนชั้นแบบเดิมสิ้นสุดลง ซามูไรจำนวนมากสูญเสียรายได้ ขณะที่รัฐใหม่ต้องการเงิน ทุน และระบบบริหารเพื่อสร้างประเทศสมัยใหม่

Mitsui ไม่ได้เป็นฝ่ายผลักดันการปฏิวัติ
แต่ก็ไม่ได้ยืนอยู่ฝั่งที่ต่อต้านมัน

สิ่งที่ตระกูลนี้ทำ คือ “อ่านสถานการณ์ให้ออก” และปรับตำแหน่งของตัวเองให้สอดคล้องกับทิศทางใหม่อย่างรวดเร็ว

ในทางปฏิบัติแล้ว Mitsui เป็นหนึ่งในกลุ่มพ่อค้าที่พร้อมที่สุดสำหรับยุคเมจิ เพราะพวกเขามีสิ่งที่รัฐใหม่ต้องการครบถ้วน

• เงินทุน
• ประสบการณ์ด้านการเงิน
• และที่สำคัญคือ ระบบบริหารที่ไม่ผูกติดกับตัวบุคคล

จากพ่อค้าเงินตรา สู่ธนาคารสมัยใหม่

Mitsui Bank (สาขาเก่าที่ Otaru)

หนึ่งในก้าวสำคัญที่สุดของ Mitsui ในยุคเมจิ คือการเข้าสู่ธุรกิจการเงินอย่างเป็นทางการ ในปี ค.ศ. 1876 ได้มีการก่อตั้ง Mitsui Bank ซึ่งต่อมากลายเป็นแกนกลางทางการเงินของกลุ่ม

Mitsui Bank ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงธนาคารพาณิชย์ทั่วไป แต่มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการคลังของรัฐเมจิ โดยเฉพาะในช่วงที่รัฐบาลกำลังปรับระบบภาษี เงินตรา และการออกพันธบัตร

ตรงจุดนี้เอง ความสัมพันธ์ระหว่าง Mitsui กับรัฐเริ่มแน่นแฟ้นขึ้น
ไม่ใช่ในฐานะ “พ่อค้ารับใช้รัฐ” แบบยุคเอโดะ…
แต่ในฐานะ “พันธมิตรทางเศรษฐกิจ”

ความแตกต่างนี้สำคัญมาก เพราะมันทำให้ Mitsui กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างประเทศ ไม่ใช่แค่ผู้ได้ประโยชน์จากมัน

Mitsui Bussan และการเปิดประตูสู่โลกภายนอก

หาก Mitsui Bank คือหัวใจทางการเงิน
Mitsui Bussan ก็คือแขนขาที่เชื่อมญี่ปุ่นเข้ากับเศรษฐกิจโลก

Mitsui Bussan ก่อตั้งขึ้นในปีเดียวกับ Mitsui Bank และถูกออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่เป็นบริษัทการค้าระหว่างประเทศในยุคที่ญี่ปุ่นเพิ่งเปิดประเทศอย่างจริงจัง

บทบาทของบริษัทนี้ไม่ใช่แค่การส่งออก–นำเข้า แต่รวมถึง…

• การจัดหาวัตถุดิบจากต่างประเทศ
• การส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น
• การเป็นตัวกลางระหว่างรัฐกับบริษัทต่างชาติ

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 Mitsui Bussan กลายเป็น “หน้าต่างของญี่ปุ่นสู่โลก” อย่างแท้จริง และเป็นหนึ่งในเหตุผลสำคัญที่ทำให้ Mitsui เติบโตเร็วกว่ากลุ่มทุนอื่น

พูดง่าย ๆ คือ ในขณะที่คนอื่นยังเรียนรู้โลกภายนอก Mitsui เริ่มทำธุรกิจกับมันไปแล้ว

จากตระกูลพ่อค้า สู่โครงสร้างไซบัตสึ

ยุคเมจิไม่ได้ต้องการแค่ธุรกิจเก่ง ๆ แต่ต้องการ “กลุ่มทุน” ที่สามารถขับเคลื่อนอุตสาหกรรมทั้งระบบ

Mitsui ตอบโจทย์นี้ด้วยการขยายธุรกิจไปยังเหมืองแร่ อุตสาหกรรมสิ่งทอ เคมี และการขนส่ง โดยใช้ธนาคารและบริษัทการค้าเป็นแกนกลางเชื่อมโยงกิจการต่าง ๆ เข้าด้วยกัน

โครงสร้างแบบนี้เองที่ต่อมาถูกเรียกว่า “ไซบัตสึ”

• กลุ่มทุนที่มีศูนย์กลางทางการเงิน
• ควบคุมกิจการหลากหลายอุตสาหกรรม
• และมีความสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับรัฐ

สิ่งสำคัญคือ Mitsui ไม่ได้เติบโตเพราะรัฐอุ้ม แต่เติบโตเพราะสามารถ “ทำงานร่วมกับรัฐ” ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การบริหารแบบมืออาชีพ มาก่อนคำว่าสมัยใหม่

อีกจุดหนึ่งที่ทำให้ Mitsui แตกต่าง คือการให้ความสำคัญกับผู้บริหารมืออาชีพมากกว่าสายเลือด แม้จะยังเป็นธุรกิจตระกูล แต่ตำแหน่งสำคัญจำนวนมากถูกมอบให้กับคนที่มีความสามารถ ไม่ใช่แค่สมาชิกในครอบครัว

แนวคิดนี้อาจฟังดูธรรมดาในปัจจุบัน
แต่ในปลายศตวรรษที่ 19 มันคือความได้เปรียบอย่างมหาศาล

เพราะมันทำให้ Mitsui ขยายตัวได้เร็ว โดยไม่ติดข้อจำกัดของคนเพียงไม่กี่คน

Mitsui กับการสร้างญี่ปุ่นสมัยใหม่

เมื่อมองย้อนกลับไป Mitsui ในยุคเมจิไม่ได้เป็นแค่ผู้ตามการเปลี่ยนแปลง แต่เป็นหนึ่งในฟันเฟืองสำคัญของมัน

• เงินทุนของ Mitsui สนับสนุนรัฐ
• ระบบของ Mitsui ช่วยให้เศรษฐกิจเดินหน้า
• และเครือข่ายของ Mitsui เชื่อมญี่ปุ่นเข้ากับโลก

ในเวลาไม่ถึงครึ่งศตวรรษ ตระกูลพ่อค้าจากเอโดะได้กลายเป็นหนึ่งในไซบัตสึที่ทรงอิทธิพลที่สุดของประเทศ

แต่ความเติบโตนี้ก็มาพร้อมคำถามใหม่ เมื่ออำนาจทุนขยายตัวมากขึ้น บทบาทของ Mitsui ในสังคมญี่ปุ่นจะถูกมองอย่างไร

คำตอบของคำถามนั้น จะเริ่มชัดเจนขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20
ช่วงเวลาที่ Mitsui กำลังก้าวเข้าสู่เวทีอุตสาหกรรมเต็มรูปแบบ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

• Mitsui Bank และ Mitsui Bussan ถูกก่อตั้งในปีเดียวกัน (1876) เพื่อทำหน้าที่เป็นแกนหลักของกลุ่ม
• Mitsui Bussan เป็นหนึ่งในบริษัทการค้าญี่ปุ่นรายแรกที่มีสำนักงานในต่างประเทศ
• โครงสร้างไซบัตสึของ Mitsui ถูกยกเป็นต้นแบบให้กับกลุ่มทุนญี่ปุ่นอื่นในยุคเมจิ

เรื่องแนะนำ :
– Mitsui Group ตอนที่ 1 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 8 : สามเพชรแห่งอนาคต
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 7 : ฟองสบู่และการเปลี่ยนผ่าน
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 6 : ยุคทองแห่งสามเพชร
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 5 : การเกิดใหม่หลังสงคราม
– MITSUBISHI: จากพ่อค้าเดินเรือ สู่ตำนานสามเพชร ตอนที่ 4 : มิตซูบิชิในสงคราม

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
oldtokyo.com/mitsui-bank-nihonbashi-c-1905/
https://www.oldtokyo.com/mitsui-bank-nihonbashi-c-1930/
https://www.thebackpackadventures.com/
https://www.mitsui.com/us/en/index.html
https://www.nitorihd.co.jp/otaru-art-base/en/former-mitsui-bank/
https://otarubunkaisan.jp/storyotaru/former-otaru-branch-of-mitsui-bank/

Mitsui Group ตอนที่ 2 เรื่องเล่าของทุนญี่ปุ่น จากพ่อค้าเอโดะสู่เศรษฐกิจโลก #มิตซุย

ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 7 : มรดกทางการเมืองและวัฒนธรรมของมินาโมโตะ

เมื่อเสียงดาบจากสงครามเก็มเปย์เงียบหายไป และระบอบบาคุฟุที่มินาโมโตะสร้างขึ้นมั่นคงอยู่ในคามาคุระ ญี่ปุ่นก็เริ่มเข้าสู่ยุคใหม่  ยุคที่แนวคิด “ซามูไร” กลายเป็นแก่นของสังคม และอิทธิพลของตระกูลมินาโมโตะแผ่ซึมอยู่ในทุกอณูของประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น

รากทางการเมืองของญี่ปุ่นยุคใหม่

ก่อนมินาโมโตะ โยริโตโมะ (源頼朝, Minamoto no Yoritomo) จะก่อตั้งรัฐบาลคามาคุระ ญี่ปุ่นอยู่ภายใต้การปกครองของราชสำนักเกียวโตที่ขุนนางตระกูลฟูจิวาระ (藤原氏, Fujiwara) ครอบงำมานานหลายศตวรรษ อำนาจของจักรพรรดิในทางปฏิบัติแทบไม่เหลือ ขณะที่หัวเมืองต่าง ๆ อยู่ห่างไกลจากการควบคุมโดยส่วนกลาง

มินาโมโตะ โยริโตโมะ (源頼朝, Minamoto no Yoritomo)

โยริโตโมะเปลี่ยนแปลงสิ่งนี้อย่างสิ้นเชิง เขาสถาปนา “รัฐบาลนักรบ” หรือ บาคุฟุ (幕府, Bakufu) ที่มีศูนย์กลางอยู่ในคามาคุระ (鎌倉, Kamakura) โดยไม่ล้มราชสำนัก แต่สร้างระบบคู่ขนานขึ้นมาแทน กล่าวคือ  จักรพรรดิยังคงอยู่ในเกียวโตเพื่อรักษาเกียรติและพิธีการ ขณะที่โชกุนเป็นผู้ถืออำนาจในการบริหารและการทหาร

รูปแบบนี้กลายเป็นต้นแบบของการปกครองญี่ปุ่นอีกกว่า 700 ปี จนถึงการปฏิรูปเมจิ (明治維新, Meiji Restoration) ในปี ค.ศ. 1868 ซึ่งยุติระบอบโชกุนไปอย่างถาวร

แนวคิดซามูไรและความเปลี่ยนแปลงของสังคม

ในยุคคามาคุระ ความคิดของชนชั้นซามูไรเริ่มหยั่งรากลึกลงในจิตใจของผู้คน คำว่า “บุชิโด” (武士道, Bushidō) หรือ “วิถีแห่งนักรบ” แม้ยังไม่ปรากฏเป็นคำชัดเจนในสมัยนั้น แต่จิตวิญญาณของมันได้เริ่มก่อตัวขึ้น ความจงรักภักดี ความกล้าหาญ และการรักษาเกียรติยศสำคัญยิ่งกว่าชีวิต

ซามูไรในยุคมินาโมโตะไม่ได้เป็นเพียงนักรบ แต่เป็นชนชั้นใหม่ที่มีบทบาทในการปกครอง โครงสร้างสังคมเริ่มปรับตัวให้เหมาะกับระบบศักดินาแบบนักรบ มีการมอบที่ดินตอบแทนความภักดี และการบริหารเมืองโดยกลุ่มซามูไรกลายเป็นเรื่องปกติ

ศิลปะ วรรณกรรม และความทรงจำ

แม้ว่าตระกูลมินาโมโตะจะสิ้นสายโดยเร็วหลังการเสียชีวิตของโยริโตโมะ แต่วีรกรรมของพวกเขากลับกลายเป็นวัตถุดิบชั้นเยี่ยมของศิลปะและวรรณกรรมญี่ปุ่นในยุคต่อมา

มหากาพย์ “เฮอิเกะโมะนอกาตาริ” (平家物語, The Tale of the Heike) ที่บันทึกสงครามระหว่างมินาโมโตะกับไทระ ไม่ได้เป็นเพียงบันทึกประวัติศาสตร์ หากแต่เป็นบทกวีแห่งการเปลี่ยนแปลงของโชคชะตา ความรุ่งเรืองและความสูญสลายของมนุษย์ ภายในเรื่องนั้น มินาโมโตะถูกยกให้เป็นตัวแทนของ “ธรรมะ” ที่ลุกขึ้นต่อสู้กับ “อำนาจ” ของตระกูลไทระ ซึ่งสะท้อนแนวคิดเรื่องความไม่เที่ยง (มุโจ, 無常) ของพุทธศาสนา

นอกจากนี้ เรื่องราวของ โยชิซึเนะ (義経, Yoshitsune) ยังกลายเป็นตำนานซ้ำแล้วซ้ำเล่าในละครโนห์ คาบุกิ และศิลปะอุคิโยะเอะในยุคเอโดะ (江戸時代, Edo Period) เขากลายเป็นสัญลักษณ์ของวีรบุรุษผู้กล้าหาญและโศกนาฏกรรมของความจงรักภักดีที่ถูกหักหลัง

ร่องรอยของมินาโมโตะในญี่ปุ่นยุคต่อมา

แม้รัฐบาลคามาคุระจะถูกแทนที่ในภายหลังโดยตระกูลอาชิคางะ (足利氏, Ashikaga) และต่อมาคือโตกุกาวะ (徳川氏, Tokugawa) แต่ทั้งสองตระกูลก็อ้างเชื้อสายจาก “สายเซย์วะเก็นจิ” (清和源氏, Seiwa Genji) ซึ่งเป็นสายเดียวกับมินาโมโตะ

นี่สะท้อนให้เห็นว่า “ชื่อมินาโมโตะ” กลายเป็นสัญลักษณ์ของความชอบธรรมทางการเมืองในญี่ปุ่น ใครที่อ้างเชื้อสายจากมินาโมโตะ ย่อมได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้สืบทอดจิตวิญญาณของซามูไรและโชกุน

มรดกที่ไม่เสื่อมคลาย

แม้เวลาจะผ่านมานับศตวรรษ ชื่อของมินาโมโตะยังคงปรากฏอยู่ในพิธีกรรม วรรณกรรม และจิตใจของชาวญี่ปุ่น ปรัชญาเรื่อง “เกียรติยศเหนือชีวิต” และ “ความภักดีต่อหน้าที่” ที่เกิดขึ้นในยุคคามาคุระ ยังคงสะท้อนอยู่ในสังคมญี่ปุ่นยุคใหม่ ไม่ว่าจะในวัฒนธรรมการทำงาน หรือทัศนคติเรื่องความรับผิดชอบส่วนบุคคล

หากจะกล่าวให้ชัด มินาโมโตะไม่ได้เพียงสร้างรัฐบาล หากแต่ได้สร้าง “วิญญาณของญี่ปุ่น” ไว้ในประวัติศาสตร์ตลอดกาล

เกร็ดความรู้ท้ายบทความ

• บุชิโด (Bushidō): แม้คำนี้จะถูกบัญญัติอย่างชัดเจนในยุคเอโดะ แต่แนวคิดหลักเริ่มก่อตัวตั้งแต่สมัยมินาโมโตะ โดยเน้นคุณธรรมของนักรบ เช่น ความซื่อสัตย์ ความกล้าหาญ และความมีเกียรติ
• เฮอิเกะโมะนอกาตาริ (Heike Monogatari): วรรณกรรมที่มีอิทธิพลสูงสุดเรื่องหนึ่งของญี่ปุ่น ถ่ายทอดผ่านการขับร้องโดยนักบวชตาบอด เรียกว่า บิวะโฮชิ (琵琶法師)
• เซย์วะเก็นจิ (Seiwa Genji): สายสกุลย่อยของมินาโมโตะที่ให้กำเนิดทั้งตระกูลอาชิคางะและโตกุกาวะ ซึ่งปกครองญี่ปุ่นต่อเนื่องนานกว่า 700 ปี

เรื่องแนะนำ :
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 6 : ความเสื่อมถอยของตระกูลมินาโมโตะ – เมื่ออำนาจเปลี่ยนมือ
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 4 : การก่อตั้งรัฐบาลคามาคุระบาคุฟุ – กำเนิดระบอบโชกุน
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 3 : สงครามเก็มเปย์ – ศึกชี้ชะตาแห่งญี่ปุ่น
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 2 : มินาโมโตะกับการต่อสู้กับตระกูลไทระ
– ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 1 : กำเนิดตระกูลมินาโมโตะ

ขอบคุณรูปภาพ :
https://jref.com/articles/minamoto-no-yoriie-1182-1204.820/

ปฐมโชกุนแห่งตะวันออก ตอนที่ 7 : มรดกทางการเมืองและวัฒนธรรมของมินาโมโตะ #minamoto

วัฒนธรรมกินเนื้อวัวของญี่ปุ่น มาจากตะวันตก? – สุกี้ยากี้เป็นอาหารฝรั่ง?

เคยเขียนเรื่องเกี่ยวกับสุกี้ยากี้  ที่เป็นทั้งอาหารและเพลงชื่อดังไปแล้ว แต่ถ้าจะลองแกล้งถามผู้อ่านทุกท่านว่า “คิดว่าสุกี้ยากี้เป็นอาหารชาติใด?” เชื่อว่าเกือบทุกคนจะต้องตอบว่าเป็น “อาหารญี่ปุ่น” เป็นแน่

แต่ที่จริงแล้วอาหารจำพวกเนื้อสัตว์บกขนาดใหญ่อย่างหมูหรือวัว โดยเฉพาะเนื้อวัวนั้นไม่ใช่อาหารหลักของชาวญี่ปุ่นมาแต่โบราณเลย คือคงมีคนญี่ปุ่นกินเนื้อหมูหรือวัวกันบ้างแต่ไม่ใช่กระแสหลักของสังคม โดยเฉพาะเนื้อวัวนั้นเป็นสิ่งแปลกปลอมอย่างมากเลยทีเดียว

อันที่จริงในสมัยโบราณที่คนญี่ปุ่นยังเลี้ยงชีพด้วยการหาของป่าและล่าสัตว์ก็คงมีการกินหมูและวัวรวมทั้งกินสัตว์ป่าสารพัดชนิดอยู่บ้าง แต่เมื่อรับพุทธศาสนาเข้ามาพร้อมอารยธรรมจีนโบราณแล้วทำให้กระแสหลักการกินเนื้อหมูและวัวลดลงจนกลายเป็นกระแสรองไป (คงมีคนกินอยู่บ้าง แต่ไม่นิยม) โดยเฉพาะในยุคเอโดะ (ค. ศ. 1603-1868) ที่ชนชั้นสูงของญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยฮิตกินอาหารโชจินเรียวริ (精進料理) หรืออาหารเจแบบพุทธญี่ปุ่น การกินเนื้อจึงเสียภาพลักษณ์ โดยในหมู่ชนชั้นสูงในยุคเอโดะมีมารยาททางสังคมอย่างหนึ่งคือ “ห้ามกินเนื้อวัวออกสื่ออย่างเด็ดขาด” คือคงต้องแอบกินไม่ให้สาธารณชนรู้ มิฉะนั้นภาพลักษณ์น่าจะดูไม่ค่อยดี แต่ถ้ามีสถานะทางสังคมไม่สูงก็คงไม่เลือกกินมากนัก น่าจะสรุปสถานการณ์ในยุคนั้นได้ว่า ผู้ดีต้องไม่กินเนื้อวัว ส่วนคนที่กินเนื้อวัวคือคนที่สถานะทางสังคมไม่สู้ดีนัก นั่นเอง

จนกระทั่งหลังปฏิรูปเมจิในปี ค. ศ. 1868 ที่เริ่มรับอารยธรรมตะวันตกเข้ามาเต็มรูปแบบ พร้อมทั้งกระแสการกินเนื้อหมูและเนื้อวัวมากขึ้น จนการกินสัตว์บกขนาดใหญ่ค่อย ๆ กลายเป็น “เรื่องปกติในสังคมญี่ปุ่นขณะนั้น” ไป โดยเริ่มมีร้าน “กิวนะเบ (牛鍋)” ขึ้นบ้างก่อนปฏิรูปเมจิในปี 1868 เล็กน้อย และค่อย ๆ เป็นที่นิยมขึ้นอย่างมากหลังปฏิรูปเมจิ จนถึงขั้นมีคนกล่าวว่า “การกินเนื้อวัว คือสัญลักษณ์แห่งการปฏิรูปเมจิ” ก็มี เมนูกิวนะเบนี้เองที่วิวัฒนาการกลายเป็น “สุกี้ยากี้ (すき焼き)” ในเวลาต่อมาไม่นานนัก หากใครดูซีรีส์หรือภาพยนตร์ญี่ปุ่นเกี่ยวกับยุคเมจิ จะพบว่ามีหลายเรื่องที่เมนูกิวนะเบเป็นเมนูฮิตของคนจำนวนมากในยุคนั้น

เท่านั้นไม่พอ ในภายหลังจากปฏิรูปเมจิเพียงเล็กน้อยคือในวันที่ 24 มกราคม ปี ค. ศ. 1872 ก็ได้มีการบันทึกประวัติศาสตร์ครั้งสำคัญไว้คือเป็น “วันที่สมเด็จพระจักรพรรดิเมจิทรงเสวยเนื้อวัวเป็นครั้งแรก” เรียกว่าการเริ่มกินเนื้อวัวนั้นเป็นอีเวนท์ใหญ่ระดับประวัติศาสตร์ของชาติถึงขั้นต้องบันทึกเอาไว้ ทำให้จนกระทั่งปัจจุบันที่ญี่ปุ่นก็ยังยึดเอาวันที่ 24 มกราคมของทุกปีว่าเป็น “วันสุกี้ยากี้ (すき焼きの日)” อีกด้วย

เคยได้กล่าวถึงไปแล้วว่าอาหารญี่ปุ่นที่เรียกว่านิฮนเรียวริ (日本料理) นั้นจริง ๆ แล้วแยกย่อยลงไปได้อีก 3 ระดับตามนี้  (https://www.marumura.com/3-layers-of-japanese-food/) คือ

1) วะโชะคุ (和食) คืออาหารญี่ปุ่นแบบดั้งเดิม

2) ชูกะเรียวริ (中華料理) คืออาหารจีนแบบญี่ปุ่น (ที่ไม่ใช่อาหารจีนที่แท้จริง)

3) โยโชะคุ (洋食) คืออาหารตะวันตกสไตล์ญี่ปุ่น (ที่ไม่ใช่อาหารฝรั่งจริง ๆ)

ในกรณีของกิวนะเบะที่วิวัฒนาการเป็นสุกี้ยากี้นั้น ถ้าให้ถูกต้องที่จริงควรเรียกว่าเป็นโยโชะคุด้วยซ้ำเพราะเป็นอาหารที่ได้รับอิทธิพลจากตะวันตกโดยตรง เพียงแต่อาหารญี่ปุ่นที่มีมาตั้งแต่ยุคปฏิรูปเมจินั้นมีแนวโน้มจะเรียกเป็นวะโชะคุเสียมากกว่า เพราะโดยแนวโน้มอาหารที่จะเรียกว่าโยโชะคุมักเป็นอาหารฝรั่งแบบญี่ปุ่นที่รับเข้ามาหลังแพ้สงครามโลกครั้งที่สองเสียมาก (ไม่ทุกชนิด แต่แนวโน้มเป็นเช่นนั้น)

สุดท้ายนี้ฝากไว้ว่า สุกี้ยากี้แบบญี่ปุ่นนั้นจะไม่ใช่ต้มแล้วซดน้ำซุปแบบสุกี้ที่ไทย เพราะต้นฉบับกิวนะเบะเป็นการปิ้งเนื้อบนเตาหินด้วยซ้ำ พอเป็นสุกี้ยากี้แล้วก็ยังเป็นการปิ้งแบบมีน้ำซุปขลุกขลิก จะไม่ได้มีน้ำซุปเต็มหม้อแล้วตั้งหน้าตั้งตาต้มกินกันแบบสุกี้ไทยนะ หากไปกินสุกี้ยากี้แบบญี่ปุ่นแท้ ๆ น้ำซุปจะเข้มข้น คือเค็มจัดมาก อย่ากินแล้วซดน้ำซุปเพราะอันตรายต่อสุขภาพมากเลยนะทุกท่าน

เรื่องแนะนำ :
– ญี่ปุ่นไม่เคยหยุดพัฒนา ด้วยแนวคิด คะจิ-สึสึเคะรุ (勝ち続ける) ที่แปลว่าต้องชนะอย่างต่อเนื่องครั้งแล้วครั้งเล่า
– ช็อกโกแลตวาเลนไทน์ของญี่ปุ่น ที่จริงเป็นอิทธิพลจากอเมริกา?
– การคำนึงถึง “ลูกค้าของลูกค้า” ในธุรกิจญี่ปุ่น
– จตุรเทพแห่งการสอนภาษาญี่ปุ่นของเมืองไทย
– พนักงานในอุดมคติของบริษัท – ญี่ปุ่นชอบพนักงานแนว Generalist แต่ไทยชอบพนักงานแนว Specialist

#วัฒนธรรมกินเนื้อวัวของญี่ปุ่น มาจากตะวันตก? – สุกี้ยากี้เป็นอาหารฝรั่ง?

จากเก่าสู่รัฐบาลใหม่เมจิ ภาษี และ สี่ชนคนเท่ากัน

เมื่อรัฐบาลเมจิเข้ามาใหม่ ก็มีนวัตกรรมใหม่ๆ เพื่อเปลี่ยนแปลงประเทศญี่ปุ่น

อย่างแรกคือรูปแบบการจัดเก็บภาษีที่เปลี่ยนไป

ต้องเท้าความไปในยุคสมัยก่อนของรัฐบาลเก่า รัฐบาลเอะโดะบะคุฟุ ส่วนใหญ่ภาษีที่จัดเก็บได้จะอยู่ในรูปแบบของเมล็ดข้าว

ข้อมูลสถิติในปีค.ศ. 1838 ภาษีที่เก็บได้อยู่ในรูปแบบเป็นเงินทั้งหมด 42% และเก็บในรูปแบบเมล็ดข้าว 57% อื่นๆอีก 1%

ปัญหาของการจัดเก็บภาษีรูปแบบของเมล็ดข้าว คือการที่โดนหนูกัดกิน หรือประสบปัญหาในการขนมาทางเรือ ถูกน้ำทะเลท่วม หรือการทุจริตของผู้รับเหมาขนส่ง ทำให้การจัดเก็บภาษีนั้นไม่มีความเสถียรภาพ

เมล็ดข้าวนั้นมีค่าขนส่งกับค่าจัดเก็บ และมีค่าใช้จ่ายในการตรวจสอบว่าในปีนั้นๆผลิตข้าวได้มากน้อยแค่ไหน เพื่อวิเคราะห์ว่าปริมาณเมล็ดข้าวที่จัดเก็บภาษีได้เหมาะสมไหม

เมล็ดข้าวที่จัดเก็บได้นั้นต้องนำไปขายเพื่อนำรายได้เข้ามา แต่ราคาข้าวก็เปลี่ยนแปลงตามตลาด เป็นปัญหาในการตั้งงบประมาณ

พอเป็นยุคสมัยรัฐบาลเมจิ ในปีเมจิที่ 6 (ค.ศ. 1873) รัฐบาลใหม่ จึงมีการระบุผู้ที่เคยจ่ายภาษีเมล็ดข้าวกำหนดใหม่ให้พวกเขากลายเป็นผู้ถือครองที่ดินและมีการออกโฉนดและระบุราคาของที่ดินให้กับผู้ถือครอง และระบุหน้าที่ให้ผู้ถือครองที่ดินจ่ายภาษี 3% ของราคาที่ดิน จึงเป็นผลให้การจัดเก็บภาษีไม่ต้องขึ้นอยู่กับว่าปีนั้นจะปลูกข้าวไ้ด้มากแค่ไหน สามารถจัดเก็บภาษีได้อย่างมีเสถียรภาพ

อย่างที่สองคือสโลแกนกล่าวว่าบุคคลสี่อาชีพให้มีความเท่าเทียมกัน ในภาษาญี่ปุ่นเขียนว่า 四民平等[ชิมินเบียวโด] แปลตรงๆได้ว่า “สี่ชนที่เท่าเทียม” ผมอยากจะลองเรียกว่า “สี่ชนคนเท่ากัน”

สี่อาชีพที่ว่านี้ได้แก่ บุชิ (ชนชั้นนักรบ) เกษตรกร ช่าง และ พ่อค้า

ปีค.ศ.1870 อนุญาตให้คนธรรมดามีนามสกุล, ปีค.ศ. 1871 อนุญาตให้คนธรรมดาสามารถแต่งงานกับคนในชนชั้นนักรบหรือชนชั้นสูง (ที่เรียกว่า “คะโซะคุ” 華族 ในยุคนั้น 華[คะ] มีความหมายว่า “ดอกไม้” ส่วน 族[โซะคุ] มีความหมายว่า “ครอบครัว” )

และมีการเกณฑ์ทหารสำหรับผู้ชายอายุ20ปีขึ้นไป และต้องเป็นทหาร 3 ปี ด้วยเหตุนี้ทหารที่พร้อมรบนั้นไม่ได้มาจากอาชีพชนชั้นนักรบเพียงอย่างเดียว แต่มาจากประชาชนทุกอาชีพ

แต่การเปลี่ยนแปลงนี้ อำนาจเก่าอย่างกลุ่มชมชั้นนักรบเกิดความไม่พอใจ ในปีค.ศ. 1876 มีการประกาศยุบเขตการปกครองเดิมที่เรียกว่า “ฮัง” และสร้างเขตการปกครองใหม่ที่เรียกว่า “เคน”(Prefecture เทียบเท่าจังหวัดของไทยเรา) ทำให้เหล่าชนชั้นนักรบเหล่านี้สูญเสียเจ้านายเดิม และยกเลิกการมอบเงินเดือน(ซึ่งเป็นเงินประจำ)ให้กับเหล่าชนชั้นนักรบ แต่ให้เป็นตั๋วที่ใช้แทนเงินจำนวนนึง (ซึ่งเหมือนเงินก้อน) ให้เหล่านักรบเก่าใช้ดำรงชีวิตไปพลางก่อนที่จะประกอบอาชีพใหม่

เหล่าชนชั้นนักรบนั้นเสียสถานะจากนโยบายสี่ชนคนเท่ากันและกฎหมายใหม่ที่ห้ามพกพาดาบ ซึ่งทำให้พวกเขาเสียสิทธิพิเศษในการที่มีนามสกุล การพกพาดาบไปไหนมาไหน จึงเกิดการจราจลของกลุ่มชนชั้นนักรบ แต่ไซโก ทะคะโมะริ (西郷隆盛) ได้จัดตั้งกองทหารทำสงครามเซนัน(西南戦争:สงครามตะวันตกเฉียงใต้) รัฐบาลใหม่ได้ทำทุกวิถีทางเพื่อปราบปรามการจราจล หลังจากนั้นการล้มรัฐบาลนั้นเป็นไปไม่ได้เลย แต่สิ่งที่ก่อตัวขึ้นมาแทนคือการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิพลเมือง

การเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิพลเมืองนี้เริ่มต้นมาจาก นักการเมืองอย่าง อิตะกะคิ ไทสุเกะ (板垣退助) ที่มาจากอดีตแคว้นโตสะ วิจารณ์รัฐบาลเผด็จการที่มาจากอดีตแคว้นซะซึมะกับแคว้นโจชู และร้องขอให้มีการตั้งสภาผู้แทนราษฎรเพื่อเลือกผู้แทนจากประชาชนให้มีส่วนร่วมทางการเมือง ซึ่งการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิพลเมืองนี้ผู้นำการเคลื่อนไหวได้เปลี่ยนจากอดีตชนชั้นนักรบที่ไม่พอใจ แพร่กระจายไปวงกว้างจนถึงชนชั้นเกษตรกรที่ร่ำรวย และไปยังประชาชนคนธรรมดา

เรื่องแนะนำ :
– 悩み [นะยะมิ] ความกังวลใจ
– หลังสงครามโบะชิน การยกเลิกแคว้น “ฮัน” และสร้าง “เคน” (prefecture : จังหวัด)
– จุดสุดท้ายของกลุ่มชินเซนกุมิ
– เหตุการณ์ประตูต้องห้าม และความเกี่ยวข้องกับกลุ่มชินเซนกุมิ
– เหตุการณ์ อิเคะดะยะ ที่สร้างชื่อให้กลุ่มชินเซนกุมิ

อ้างอิง
– https://www.nta.go.jp/
– https://detail.chiebukuro.yahoo.co.jp/
– https://www.nippon.com/

#จากเก่าสู่รัฐบาลใหม่เมจิ ภาษี และ สี่ชนคนเท่ากัน

ในปีค.ศ.1867 โชกุนลำดับที่ 15 โตะคุกะวะ โยะชิโนะบุ (徳川慶喜) ทำการถวายคืนอำนาจการปกครองกลับไปยังราชสำนัก และคืนตำแหน่งโชกุน ฝั่งราชสำนักได้ประกาศการคืนอำนาจเก่าของจักรพรรดิ เป็นการสิ้นสุดของรัฐบาลเอะโดะบะคุฟุที่มีมายาวนานกว่า 260 ปี

ในปีค.ศ.1867 โชกุนลำดับที่ 15 โตะคุกะวะ โยะชิโนะบุ (徳川慶喜) ทำการถวายคืนอำนาจการปกครองกลับไปยังราชสำนัก และคืนตำแหน่งโชกุน ฝั่งราชสำนักได้ประกาศการคืนอำนาจเก่าของจักรพรรดิ เป็นการสิ้นสุดของรัฐบาลเอะโดะบะคุฟุที่มีมายาวนานกว่า 260 ปี

แต่แท้จริงแล้ว การถวายคืนอำนาจของ โตะคุกะวะ โยะชิโนะบุ เป็นเพียงพิธีการภายนอก อำนาจยังคงอยู่ที่รัฐบาลเดิม เป็นเหตุให้พันธมิตรซัจโจ ซึ่งเป็นพันธมิตรระหว่างแคว้นซะซึมะกับแคว้นโจชูที่มีจุดประสงค์แต่แรกเริ่มต้องการโค่นล้มรัฐบาลบะคุฟุนั้น รู้สึกรับไม่ได้ในสิ่งนี้ ฝั่งโตะคุกะวะ โยะชิโนะบุ จึงจัดตั้งกองทัพรัฐบาลบะคุฟุเก่าเพื่อต่อสู้กับกองทัพรัฐบาลใหม่ เป็นที่มาของสงครามโบะชิน

กลุ่มชินเซนกุมิได้เข้าร่วมกับฝั่งรัฐบาลเก่าเพื่อต่อสู้ในสงครามที่โทะบะ ฟุชิมิ ด้วยความตั้งใจจะทวงคืนอำนาจรัฐกลับคืนมา แต่ทว่ารัฐบาลใหม่ได้ทำการยกธง “นิชิคิ โนะ มิฮะตะ” เป็นการแสดงหลักฐานว่า ราชสำนักถือหางรัฐบาลใหม่ เป็นผลให้กลุ่มรัฐบาลเก่าได้ชื่อว่าเป็นศัตรูของรัฐ

ธง นิชิคิ โนะ มิฮะตะ (錦の御旗)

ฝั่งรัฐบาลใหม่ได้อาวุธที่ทันสมัยมาจากการค้าขายนำเข้าจากประเทศอังกฤษ ซึ่งฝั่งรัฐบาลเก่ามีแค่ดาบเป็นอาวุธจึงพ่ายแพ้ไปอย่างราบคาบ หลังจากนั้นแล้วสงครามก็ยังคงดำเนินต่อไปมากกว่าหนึ่งปี เริ่มตั้งแต่การเปิดปราสาทเอะโดะโจโดยปราศจากการเสียเลือดเนื้อ สงครามที่อุเอะโนะ สงครามที่นะกะโอะกะ และ สงครามไคซึ

กลุ่มชินเซนกุมิได้เปลี่ยนชื่อของตัวเองเป็น โคโยจินบุไท (甲陽鎮撫隊:こうようちんぶたい) ตามคำสั่งของฝั่งรัฐบาลเก่า

คนโด้ อิซะมิ ต่อสู้กับฝั่งรัฐบาลใหม่ที่เอะโดะ ถูกจับกุมตัวได้ในที่อิตะบะชิชุคุ (板橋宿) และถูกลงโทษประหารตัดศีรษะที่ลานประหารอิตะบะชิ และ ศีรษะถูกนำไปประจานที่เกียวโตะ

สภาพร่างกายของ โอะคิตะ โซจิ ย่ำแย่กว่าเดิม ไม่อาจประกอบกิจกรรมใดๆ ไม่ได้เข้าร่วมในศึกโตบะ ฟุชิมิ พักรักษาตัวที่เอะโดะ เซนดะกะยะ (江戸千駄ヶ谷) และ เสียชีวิตที่นั้น

เนื่องจากรัฐบาลใหม่ใช้อาวุธทันสมัย ไล่ต้อนกองทัพรัฐบาลเก่ากับกลุ่มโคโยจินบุไทให้จนมุม เลยไปถึงฮะโกะดะเตะในฮอกไกโด

เหล่าอดีตนักรบใต้บัญชาการของโชกุนอย่างเช่น เอะโนะโมะโตะ ทะเคะอะคิ ได้ตั้งฐานทัพไว้ที่โกะเรียวคะคุ (五稜郭) และตั้งรัฐบาลฉุกเฉินเพื่อต่อกรกับกองทัพของฝั่งรัฐบาลใหม่

พื้นที่ของอดีตป้อมปราการ โกะเรียวคะคุ

โกะเรียวคะคุ เป็นป้อมปราการรูปดาว นับว่าหน้าตาแปลกในญี่ปุ่น เป็นสถานที่สุดท้ายของ ฮิจิคะตะ โตะชิโซ

กองทัพรัฐบาลเก่าที่นำทัพโดย ฮิจิคะตะ โตะชิโซ สู้รบเพื่อตัดสินครั้งสุดท้ายที่เบนเทนไดบะ (弁天台場)

ฮิจิคะตะ โตะชิโซ ถูกปืนยิงบนหลังม้าขณะต่อสู้แถวประตูอิปปงกิคันมง (一本木関門) จากโลกนี้ไปในวัย 35 ปี

สงครามฮะโคะดะเตะจบลงด้วยความพ่ายแพ้ของกองทัพรัฐบาลบะคุฟุเก่า เป็นอันสิ้นสุดของสงครามโบะชิน

ประเทศญี่ปุ่นถูกรวมเป็นหนึ่งด้วยอำนาจรัฐใหม่ นำไปสู่ยุคสมัยใหม่

บุคคลในบทความ:
เอะโนะโมะโตะ ทะเคะอะคิ (榎本武揚:えのもと　たけあき)

ภาพประกอบบทความ โอคิตะ โซจิ (沖田総司) : ซะมุไร อัจฉริยะ ผู้มีสุขภาพสู้ไม่ค่อยดีของกลุ่มชินเซนกุมิ

เรื่องแนะนำ :
– เหตุการณ์ประตูต้องห้าม และความเกี่ยวข้องกับกลุ่มชินเซนกุมิ
– เหตุการณ์ อิเคะดะยะ ที่สร้างชื่อให้กลุ่มชินเซนกุมิ
– จุดกำเนิดของกลุ่มนักสู้ไร้สังกัดชินเซนกุมิ (Shinsengumi)
– ความเคลื่อนไหวการเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนนอก
– สงครามโบะชิน : กลุ่มอำนาจเก่าโชกุน vs กลุ่มรัฐบาลรูปแบบใหม่

อ้างอิง
– https://www.gltjp.com/ja/directory/item/13432/

#จุดสุดท้ายของกลุ่มชินเซนกุมิ

เหตุการณ์ประตูต้องห้าม และความเกี่ยวข้องกับกลุ่มชินเซนกุมิ…“ประตูต้องห้าม” (禁門:[คินมง]) เป็นชื่อเรียกประตูหนึ่งที่เกิดการปะทะกันระหว่างทหารฝ่ายรัฐบาลกับกองกำลังของแคว้นโจชูผู้มีอุดมการณ์เทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนต่างชาติ

“ประตูต้องห้าม” (禁門:[คินมง]) เป็นชื่อเรียกประตูหนึ่งที่เกิดการปะทะกันระหว่างทหารฝ่ายรัฐบาลกับกองกำลังของแคว้นโจชูผู้มีอุดมการณ์เทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนต่างชาติ

เหตุการณ์ประตูต้องห้าม(禁門の変:[คินมงโนะเฮน])นี้มีอีกชื่อเรียกว่า เหตุการณ์ประตูฮะมะกุริโกะมง (蛤御門の変) เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 19 เดือน 7 ปีค.ศ. 1864 ตามปฏิทินเก่า (หรือวันที่ 20 สิงหาคม ตามปฏิทินปัจจุบัน)

ประตูต้องห้าม หรือ ประตูชินไซเคะโกะมง

ชื่อประตูแห่งนี้มีชื่อทางการว่า ประตูชินไซเคะโกะมง (新在家御門:しんざいけごもん) แต่ได้ชื่อเรียกอีกชื่อว่า “ประตูฮะมะกุริโกะมง” เพราะว่าประตูชินไซเคะโกะมงนี้ปรกติถูกปิดตายไม่ค่อยได้ถูกเปิดออกเท่าไร แต่ด้วยเหตุการณ์ไฟไหม้ที่เกียวโตะ ประตูที่ปรกติโดนปิดตายนี้เลยโดนเปิดออก เปรียบเสมือนกับ หอยตลับลายที่เปลือกเปิดออกเมื่อถูกไฟเผา ซึ่งหอยตลับลาย ภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า “ฮะมะกุริ” (蛤) ซึ่งก็เป็นที่มาของชื่อ “ประตูฮะมะกุริโกะมง” นี้ครับ

หลังจากเหตุการณ์อิเคะดะยะ ทำให้แคว้นโจชูสูญเสียเพื่อนร่วมอุดมการณ์เป็นจำนวนมาก แม้นจะทำหนังสือถึงจักรพรรดิร้องขอความเห็นใจให้อภัยโทษแคว้นโจชู แต่จักรพรรดิโคเมเทนโน(孝明天皇) ไม่เห็นดีด้วย เมื่อไม่มีทางออก แคว้นโจชูจึงจำต้องตอบโต้ด้วยการยกกองกำลังมายังเกียวโตะ หวังบุกไปยังราชวังลักพาตัวจักรพรรดิออกไป

เมื่อได้ยินข่าวความเคลื่อนไหวของแคว้นโจชู ผู้บัญชาการรักษาความปลอดภัยของกรุงเกียวโตะผู้มีนามว่า มะซึไดระ คะทะโมะริ จึงส่งเรื่องไปยังแว่นแคว้นต่างๆให้ส่งกองกำลังมาสนับสนุนเมื่อวันที่ 24 เดือน 6 ปีค.ศ. 1864

กลุ่มชินเซนกุมิได้รับหน้าที่ให้เฝ้าตรวจความเรียบร้อยที่ถนน ทะเคะดะไคโด (竹田街道:たけだかいどう) ซึ่งเส้นทางนี้เป็นเส้นทางที่ใช้บุกรุกขึ้นมาจากฟุชิมิ (伏見:ふしみ) และวางกองกำลังร่วมกับแคว้นไคซึไว้ที่คุโจคะวะระ (九条河原:くじょうかわら) ตรงแม่น้ำคะโมะกะวะเป็นเวลาประมาณหนึ่งเดือนจนถึงเหตุการณ์ประตูต้องห้ามเมื่อวันที่ 19 เดือน 7

ในขณะที่กลุ่มชินเซนกุมิเตรียมการจะจุดไฟเผาฐานประจำการของแคว้นโจชูในฟุชิมิ การต่อสู้ก็ได้เริ่มต้นขึ้นเรียบร้อยแล้ว

กลุ่มชินเซนกุมิประกอบด้วยกองกำลังกว่า 200 คนมีผู้นำทัพคือ คนโด้ อิซะมิ พอทราบข่าวว่ากองทัพของโจชูได้เคลื่อนไปทางเหนือเจอะเจอกองกำลังของแคว้นโอะกะคิและเกิดการสู้รบ กลุ่มชินเซนกุมิจึงตามไปสมทบ แต่ว่าการต่อสู้นั้นได้สิ้นสุดลงกองทัพของโจชูถูกตีแตกพ่ายไปแล้ว กลุ่มชินเซนกุมิจึงเปลี่ยนไปไล่กำจัดทหารที่หลบหนีโดยไล่ไปตั้งแต่ ฟุชิมิอินะริ (伏見稲荷:ふしみいなり) จนไปถึง สุมิโซะเมะ (墨染:すみぞめ)

เมื่อกลุ่มชินเซนกุมิกลับมายังคุโจ ก็แลเห็นควันสีดำลอยมาจากราชสำนัก จึงรีบเดินทางไป แต่ทว่า ณ เวลานั้นความพ่ายแพ้ของแคว้นโจชูเป็นที่ประจักษ์แล้ว หลงเหลือเพียงการเก็บกวาดทหารที่ยังรอดชีวิตอยู่

กลุ่มชินเซนกุมิได้ใช้เวลาถึงปลายเดือน 7 เดินทางไปถึงโอซาก้า เพื่อทำการไล่ล่าผู้ที่ยังรอดชีวิตอยู่ เราสามารถมองได้ว่าเหตุการณ์ประตูต้องห้ามนั้น สำหรับกลุ่มชินเซนกุมิแล้วมีบทบาทแค่เพียงการตามล้างเก็บกวาดหลังจากที่เขาสู้กันจบไปแล้ว

แต่ก็มีเหตุการณ์สำคัญหนึ่งในช่วงตอนท้ายของเหตุการณ์ประตูต้องห้ามคือการต่อสู้ที่ภูเขาเทนโนซังของ คนโด้ อิซะมิ ที่กลุ่มชินเซนกุมิมีความสำคัญ

หากพูดถึงภูเขาเทนโนซัง (天王山:てんのうざん) แล้วมันมีคำกล่าวหนึ่งไว้ว่า “ทางแยกใต้หล้าแห่งเทนโนซัน” (天下分け目の天王山) เป็นสถานที่ที่ อะเคะจิ มิซึฮิเดะ กับ ฮะชิบะ ฮิเดะโยะชิ ต่อสู้กันเพื่อชิงความเป็นหนึ่งในใต้หล้า การต่อสู้ครั้งนั้นเรียกว่าการต่อสู้แห่งยะมะซะกิ

อะเคะจิ มิซึฮิเดะ เป็นผู้ที่ได้ชื่อว่า “ผู้สังหาร โอะดะ โนะบุนะกะ” หนึ่งในจอมทัพผู้มีความเด็ดขาดในสมัยเซนโกะคุ
ฮะชิบะ ฮิเดะโยะชิ เป็นผู้ที่ได้รับชัยชนะในการต่อสู้แห่งยะมะซะกิ หลังจากนั้นเขาได้เปลี่ยนชื่อนามสกุลเป็น “โตะโยะโตะมิ” ซึ่งเขาเป็นผู้รวมอำนาจในญี่ปุ่นอย่างแท้จริงในช่วงเซนโกะคุ ที่เรารู้จักกันดีในนามว่า โทะโยะโทะมิ ฮิเดะโยะชิ

เราจะเห็นได้ว่าภูเขาเทนโนซังในหน้าประวัติศาสตร์นั้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง

ในเหตุการณ์ประตูต้องห้ามนี้ เมื่อกลุ่มชินเซนกุมิเดินทางมาถึงราชวัง ส่วนกองกำลังที่หลงเหลือทั้งหมด 17คนไปหลบซ่อนในภูเขาในเทนโนซัน ซึ่งนำโดยบุชิผู้ละทิ้งแคว้นคุรุเมะที่มีตำแหน่งระดับ”ชินคัง” (神官) หรือผู้ทำหน้าที่ประกอบพิธีในศาลเจ้าที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ เขาคนนั้นมีนามว่า มะคิ อิสุมิ

หลังจากเหตุการณ์ประตูต้องห้าม 3 วัน กองทัพของแคว้นไคซึนำทัพโดยกลุ่มชินเซนกุมิของคนโด้ อิซะมิ ได้เข้าไปยังภูเขาเพื่อไปกำจัดกลุ่มของมะคิ คนโด้พบปืนใหญ่ของแคว้นโจชูถูกทิ้งไว้ที่ศาลเจ้าริคิวฮะจิมัง (離宮八幡:りきゅうはちまん) ที่ตั้งอยู่ตรงตีนเขา คนโด้จึงสั่งให้ยิงกระสุนปืนใหญ่หนึ่งลูกไปทางภูเขา

เมื่อขึ้นไปได้ครึ่งทาง คนโด้ได้พบกับมะคิที่อยู่ในชุดฮิทะทะเระทำมาจากผ้าไหมสวมหมวกเอะโบชิ มะคิประกาศชื่อตัวเองว่า “มะคิอิสุมิข้ารับใช้ตระกูลโมริ” ส่วนคนโด้ตอบกลับไปว่า “ข้าคือคนโด้อิสุมิผู้อยู่ใต้การบัญชาของรัฐบาลบะคุฟุ”

มะคิได้ท่องบทกลอนขึ้นมาพร้อมประกาศร้องถึงชัยชนะ แล้วเหล่าโรชิที่อยู่รอบก็ยิงปืนขึ้นมา อาศัยจังหวะที่กองทัพฝั่งรัฐบาลบะคุฟุรู้สึกตื่นตระหนก พวกของมะคิวิ่งหนีขึ้นไปทางยอดเขา

กลุ่มของคนโด้ไล่ตามไปบนยอดเขา พบเจอกับกระท่อมที่กำลังลุกเป็นเพลิง ข้างในกระท่อมพวกเขาได้พบร่างของมะคิที่จบชีวิตตัวเองด้วยดาบและร่างถูกเผาไหม้เป็นสีดำ ยังมีพรรคพวกคนอื่นของมะคิที่พยายามจะจบชีวิตแต่ยังไม่สิ้นลมหายใจดี เหล่านักรบชินเซนกุมิจึงใช้ดาบฟันคอพวกเขาเพื่อให้พวกเขาสิ้นสุดการทรมานให้เร็วที่สุด

หลังจากสงครามเซคิกะฮะระ เคว้นโจชูเฝ้าหาโอกาสที่จะแก้แค้นตระกูลโตะคุกะวะ ท้ายที่สุดที่มะคิระบุตัวเองว่าเป็น “ข้ารับใช้ตระกูลโมริ” บ่งบอกถึงความภาคภูมิใจในตระกูลโมริและเป็นการประกาศสงครามต่อโตะคุกะวะ

การล้างแค้นของตระกูลโมริเพิ่งจะเริ่มต้นขึ้น 8 ปีหลังจากความพ่ายแพ้ที่ประตูต้องห้าม รัฐบาลบะคุฟุของโตะคุกะวะก็ล่มสลายด้วยรัฐบาลเมจิที่นำโดยแคว้นโจชู

+++

สำหรับผู้ที่อยากอ่านเรื่องราวของ อะเคะจิ มิซึฮิเดะ ผมเคยเขียนไว้สองบทความดังนี้ครับ

https://www.marumura.com/akechi-mitsuhide/
https://www.marumura.com/akechi-mitsuhide2/

+++

錦の直垂 [นิชิคิ โนะ ฮิทะทะเระ] ชุดฮิทะทะเระทำจากผ้าไหม เป็นชุดที่ไว้ใส่ข้างล่างชุดเกราะ

烏帽子[เอะโบะชิ] หมวกเอะโบะชิ เป็นหมวกที่สวมใส่ในงานทางการของผู้ชาย ในยุคสมัยก่อนของญี่ปุ่นมาตั้งแต่ยุคเฮอัน

คนโด้ อิซะมิ ผู้นำกลุ่มชินเซนกุมิ

รายชื่อบุคคลในบทความ และชื่อในภาษาญี่ปุ่น

มะซึไดระ คะทะโมะริ (松平容保:まつだいら　かたもり)

คนโด้ อิซะมิ (近藤勇:こんどう・いさみ)

อะเคะจิ มิซิฮิเดะ (明智光秀:あけち・みつひで)

ฮะชิบะ ฮิเดะโยะชิ (羽柴秀吉:はしば・ひでよし)

มะคิ อิสุมิ (真木和泉:まき・いずみ)

+++

เรื่องแนะนำ :
– เหตุการณ์ อิเคะดะยะ ที่สร้างชื่อให้กลุ่มชินเซนกุมิ
– จุดกำเนิดของกลุ่มนักสู้ไร้สังกัดชินเซนกุมิ (Shinsengumi)
– ความเคลื่อนไหวการเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนนอก
– สงครามโบะชิน : กลุ่มอำนาจเก่าโชกุน vs กลุ่มรัฐบาลรูปแบบใหม่
– เรียวมะ และ การจากไป

อ้างอิง
– https://www.touken-world.jp/tips/72615/
– https://historivia.com/hijikata-toshizo/2015/
– https://ja.wikipedia.org/wiki/蛤御門
– https://ja.wikipedia.org/wiki/禁門の変

#เหตุการณ์ประตูต้องห้าม และความเกี่ยวข้องกับกลุ่มชินเซนกุมิ

เหตุการณ์อิเคะดะยะ เป็นเหตุการณ์สำคัญที่กลุ่มชินเซนกุมิ บุกโจมตีกลุ่มโรชิที่มีอุดมการณ์เทิดทูนจักรรพรรดิขับไล่ชาวต่างชาติของแคว้นโจชูและแคว้นโตสะ ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญ เหตุการณ์หนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น… 

เหตุการณ์อิเคะดะยะ (池田屋事件) เป็นเหตุการณ์สำคัญที่กลุ่มชินเซนกุมิ บุกโจมตีกลุ่มโรชิที่มีอุดมการณ์เทิดทูนจักรรพรรดิขับไล่ชาวต่างชาติของแคว้นโจชูและแคว้นโตสะ ซึ่งกลุ่มโรชิเหล่านี้สร้างความวุ่นวายในกรุงเกียวโตะ เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในอิเคะดะยะซึ่งเป็นที่พักแรกในเกียวโตะ ณ สมัยนั้น ปัจจุบันอาคารถูกสร้างขึ้นมาใหม่ใช้เป็นร้านอิซากายะและใช้ระลึกถึงเหตุการณ์อิเคะดะยะ

ปีค.ศ. 1864 เดือนพฤษภาคม ยะมะซะกิ สุสุมุ ผู้มีตำแหน่งสำรวจไล่ล่าโรชิภายนอกและสังเกตการณ์ตรวจสอบภายในของกลุ่มชินเซนกุมิ กับ ชิมะดะ ไค ค้นพบเบาะแสของ ฟุรุทะขะ ชุนทาโร่ หนึ่งในนักกิจกรรมฝั่งเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่ชาวต่างชาติ, ซึ่ง ฟุรุทะขะ ชุนทาโร่ เข้ามารับช่วงกิจการร้านค้าฟืน และเปลี่ยนชื่อของตัวเองมาในนามว่า มะสุยะคิเอะมง

ยะมะสะกิ สุสุมุ และ ชิมะดะ ไค ได้นำเรื่องราวของฟุรุทะขะ ชุนทาโร่ ไปรายงานกับแคว้นไคซึ และพอเข้าตรวจ ค้นพบอาวุธและจดหมายติดต่อกับแคว้นโจชู

เช้าตรู่วันที่ 5 มิถุนายน (ตามปฏิทินเก่าซึ่งตรงกับวันที่ 8 กรกฎาคม ค.ศ.1864) ฮิจิคะตะ โตะชิโซ ได้ทำการทรมาน ฟุรุทะขะ ชุนทาโร่ ที่ถูกจับกุมตัวแล้วบังคับให้สารภาพ ทำให้ทราบแผนการวางเพลิงเกียวโตะในวันที่มีลมแรงก่อนงานกิองมะซึริ แผนการคุมขัง นะคะกะวะโนะมิยะ อะซะฮิโคะชินโน บุตรบุญธรรมของจักรพรรดิ แผนการลอบสังหาร ฮิโตะซึบะชิ โยะชิโนะบุ และ มะซึไดระ คะตะโมะริ และ แผนการลักพาตัวจักรพรรดิโคเมเทนโนไปยังแคว้นโจชู

แต่อีกทฤษฎีกล่าวไว้ว่า ฟุรุทะขะ ชุนทาโร่ สารภาพเพียงแค่ชื่อจริงของตัวเองเท่านั้น และจากหลักฐานบันทึกประจำวันที่กล่าวถึง ฟุรุทะขะ นั้นไม่มีรายละเอียดของคำสารภาพระบุไว้ จึงเป็นไปได้ว่าสิ่งที่สารภาพมีเพียงแค่ชื่อที่แท้จริงของตนเอง

ด้วยเหตุนี้กลุ่มชินเซนกุมิมองว่า เหล่าโรชิฝั่งเทิดทูนจักรพรรดิขับไล่ต่างชาติจะต้องรวมตัวกันในเร็ววันนี้ จึงรายงานกับแคว้นไคซึและเสนอแผนว่าจะทำการลงสำรวจพื้นที่แถว ซันโจ กับ ชิโจ โดยที่ไม่รอกองกำลังสนับสนุนจากแคว้นไคซึ

เวลา 22 นาฬิกาเศษ กองกำลังของคนโด้ อิซะมิ ค้นพบเหล่านักกิจกรรมของฝั่งเทิดทูนจักรพรรดิขับไล่ชาวต่างชาติที่อิเคะดะยะ กองกำลังของคนโด้บุกเข้าโจมตีด้วยคนไม่กี่คน กลายเป็นการต่อสู้ในยามดึก

มีเพียงสี่คนเท่านั้นที่บุกเข้าไปสู้กับฝั่งเทิดทูนจักรพรรดิจับไล่คนต่างชาติที่มีอยู่ 20 คน ซึ่งสี่คนนั้นคือ คนโด้ อิซะมิ, โอะคิตะ โซจิ, นะกะคุระ ชินปะจิ, โทโด เฮสุเกะ ส่วนที่เหลือนอกจากนั้นอยู่ล้อมด้านนอก

โอะคิตะ โซจิ ที่บุกเข้าไปข้างใน ทำการต่อสู้อย่างเข้มข้น แต่เกิดรู้สึกอาการไม่สบายกำเริบขึ้นมาจึงหนีออกมาจากแนวรบ ส่วนโทโดที่สู้รบอยู่ตรงชั้นหนึ่งด้วยความประมาทดันถอดที่คาดหน้าผากออก และโดนฟันหน้าผากจนเลือดไหลเข้าตาจนมองเห็นไม่ชัด จึงต้องหลบหนีออกมาก่อนเช่นกัน

ฝั่งกลุ่มเทิดทูนจักรพรรดิขับไล่ชาวต่างชาติอย่าง มิยะเบะ เทโซ ก็สู้ตอบกลับและพยายามหาทางหลบหนี จึงเจอกลุ่มชินเซนกุมิที่เฝ้าประตูหลังอย่าง อันโด ฮะยะทาโร่, โอะคุซะวะ เอสุเกะ, นิตตะ คะคุซะเอะมอน ไล่ฟัน จึงทำให้โรชิอย่าง โมะจิซึคิ คะเมะยะตะ ผู้ที่ทิ้งแคว้นโตสะ ต้องพยายามใช้ดาบฝ่าฟันออกมา

ด้วยเหตุนี้ทำให้ โอะคุซะวะ เสียชีวิตในสนามรบ ส่วน อันโด กับ นิตตะ เสียชีวิตในหนึ่งเดือนต่อมา ส่วน โมะจิซึคิ พยายามหนีมาจนเกือบถึงสถานพำนักของแคว้นโจชู แต่ถูกคนไล่ตามมากระชั้นชิดจนหนีไม่ทัน จึงตัดสินใจปลิดชีวิตตนเอง

ในการต่อสู้ครั้งนั้นมีผู้ที่สามารถหนีรอดออกมาได้อย่าง โตะโคะโระยะมะ อะคิจิโร ที่ถูกเขียนในบทบันทึกว่า สูญเสียทั้งดาบ และ ชุดฮะกะมะที่ใส่ แถมไม่รู้ตัวด้วยว่า อิชิคาว่า จุนจิโร่ ตายระหว่างการต่อสู้ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์ครั้งนั้นมันโกลาหลอลหม่านขนาดไหน

ระหว่างการต่อสู้ในอิเคะดะยะมีอยู่ช่วงหนึ่งที่ฝั่งชินเซนกุมิเหลืออยู่เพียงสองคนคือ คนโด้ กับ นะกะคุระ แต่พอกองกำลังของ ฮิจิคะตะ โตะชิโซ ตามมาสมทบทำให้กลุ่มชินเซนกุมิได้เปรียบ และปรับเปลี่ยนแนวทางการต่อสู้จาก “การฟันทิ้ง” การเป็น “จับกุม” ผลลัพธ์เป็นการฆ่าทิ้งไป 9 คน และจับกุมทั้งหมด 4 คน ส่วนกองกำลังสมทบของแคว้นไคซึกับคุวะนะมาถึงหลังจบการต่อสู้ ว่ากันว่าฮิจิคะตะไม่ยอมให้กองกำลังสมทบของแคว้นเหล่านี้เข้าใกล้สถานที่เกิดเหตุเพราะกลัวโดนแอบอ้างเอาผลงานความดีความชอบไป

จากการสู้รบครั้งนี้มีฝ่ายเทิดทูนจักรพรรดิขับไล่ชาวต่างชาติหลบหนีรอดไปได้จำนวนหนึ่ง แต่วันรุ่งขึ้นจากการเข้าร่วมกวาดล้างพร้อมกันกับกองกำลังของแคว้นไคซึและคุวะนะ ทำให้สามารถจับกุมตัวได้ราว 20 คน ซึ่งการกวาดล้างครั้งนี้ก็ถือว่าเป็นการรบที่เข้มข้น จนทำให้มีคนของแคว้นไคซึ 5 คน, แคว้นฮิโคะเนะ 4 คน และ แคว้นคุวะนะ 2 คน เสียชีวิต

หลังจากนั้นกลุ่มชินเซนกุมิเกรงว่าจะถูกลอบโจมตีในตอนกลางคืน จึงรอให้ถึงเช้าตรู่ แล้วค่อยกลับไปฐานทัพที่หมู่บ้านมะบุมุระ

ผลกระทบจากเหตุการณ์อิเคะดะยะ ทำให้สามารถป้องกันการวางเพลิงราชวัง และทำให้ชื่อของกลุ่มชินเซนกุมิเป็นที่รู้จักของจักรพรรดิ

ส่วนแคว้นโจชูได้รับอิทธิพลจากกลุ่มหัวรุนแรง มีการยกกำลังทหารเข้ามาเกียวโตะจนก่อให้เกิดเหตุการณ์ คินมงโนะเฮน หรือ “เหตุการณ์ประตูต้องห้าม” ซึ่งไว้จะมากล่าวในโอกาสต่อไป

กลุ่มชินเซนกุมิมีชื่อเสียงมากขึ้นจากเหตุการณ์นี้ ฮิจิคะตะ และ ไซโต้ ฮะจิเมะ เดินทางเข้าเอะโดะเพื่อไปรับสมัครสมาชิกมาเข้าร่วมกลุ่มเพิ่มขึ้น

ในช่วงหลังๆ มา มีอีกทฤษฎีที่กล่าวว่า แผนการ “วางเพลิงเกียวโตะ” “ลอบสังหาร” “ลักพาตัวจักรพรรดิ” นั้นเป็นสิ่งที่กลุ่มชินเซนกุมิสมคบคิดขึ้นมาเพื่อสร้างความชอบธรรมในการโจมตีกลุ่มเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่ชาวต่างชาติ

ภาพประกอบข้างบนเป็นภาพสถานที่จำลองในอิเคะดะยะ

+++

กลุ่มชินเซนกุมิ

ยะมะซะกิ สุสุมุ (山崎丞:やまざき　すすむ)

ชิมะดะ ไค (島田魁:しまだ　かい)

คนโด้ อิซะมิ (近藤勇:こんどう　いさみ)

โอะคิตะ โซจิ (沖田総司:おきた　そうじ)

นะกะคุระ ชินปะจิ (永倉新八:ながくら　しんぱち)

โทโด เฮสุเกะ (藤堂平助:とうどう　へいすけ)

อันโด ฮะยะทาโร่ (安藤早太郎:あんどう　はやたろう)

โอะคุซะวะ เอสุเกะ (奥沢栄助:おくざわ　えいすけ)

นิตตะ คะคุซะเอะมอน (新田革左衛門:にった　かくざえもん)

ฮิจิคะตะ โตะชิโซ (土方 歳三:ひじかた としぞう)

ไซโต้ ฮะจิเมะ (斎藤 一:さいとう　はじめ)

กลุ่มเทิดทูนจักรรพรรดิขับไล่ชาวต่างชาติ

ฟุรุทะขะ ชุนทาโร่ (古高俊太郎:ふるたか　しゅんたろう) หรือชื่อในอีกนามว่า 枡屋喜右衛門(ますやきえもん:มะสุยะคิเอะมง)

มิยะเบะ เทโซ (宮部鼎蔵:みやべ　ていぞう)

โมะจิซึคิ คะเมะยะตะ (望月亀弥太:もちづき　かめやた)

โตะโคะโระยะมะ อะคิจิโร(野老山吾吉郎:ところやま　あきちろう)

อิชิคาว่า จุนจิโร่ (石川潤次郎:いしかわ　じゅんじろう)

บุคคลสำคัญอื่น

นะคะกะวะโนะมิยะ อะซะฮิโคะชินโน(中川宮朝彦親王:なかがわのみや-あさひこしんのう)

ฮิโตะซึบะชิ โยะชิโนะบุ (一橋慶喜:ひとつばし　よしのぶ) หลังจากนั้นได้ขึ้นเป็นโชกุน โตะคุกะวะ โยะชิโนะบุ

มะซึไดระ คะตะโมะริ (松平容保:まつだいら　かたもり) ผู้นำแคว้นไคซึรุ่นที่ 9 เรียกได้ว่าเป็นผู้นำแคว้นไคซึคนสุดท้ายในทางปฏิบัติ

+++

เรื่องแนะนำ :
– จุดกำเนิดของกลุ่มนักสู้ไร้สังกัดชินเซนกุมิ (Shinsengumi)
– ความเคลื่อนไหวการเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนนอก
– สงครามโบะชิน : กลุ่มอำนาจเก่าโชกุน vs กลุ่มรัฐบาลรูปแบบใหม่
– เรียวมะ และ การจากไป
– Meiji Restoration (การปฏิรูปเมจิ) กับคำว่า Restore ที่แปลว่า ฟื้นฟู

อ้างอิง
– https://ja.wikipedia.org/wiki/池田屋事件
– https://rtrp.jp/articles/34321/
– https://kanjibunka.com/kanji-faq/old-faq/

#เหตุการณ์ อิเคะดะยะ ที่สร้างชื่อให้กลุ่มชินเซนกุมิ

ความเคลื่อนไหวการเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนนอก

เมื่อพลเรือจัตวา Perry พาเรือดำมาเยือนญี่ปุ่น จนส่งผลให้ปีถัดมาในปี 1854 เกิดสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างญี่ปุ่นกับอเมริกา มีการเปิดท่าเรือชิโมะดะ [下田] (จังหวัดชิสุโอกะ ในปัจจุบัน) และท่าเรือฮะโคะดะเทะ [箱館] (เมืองฮะโคะดะเทะ จังหวัดฮอกไกโด ณ ปัจจุบัน) นี่คือจุดสิ้นสุดของการปิดประเทศที่ยาวนานมากว่า 200 ปี

ในปีค.ศ. 1958 (ศักราชอันเซที่ 5) อเมริกากลับมาเยือนญี่ปุ่นอีกครั้ง พร้อมกับข้อเรียกร้องให้ทำสนธิสัญญาการค้า การเปิดท่าเรือหกท่าที่รวมถึงท่าเรือนากาซากิและโยโกฮาม่า การเปิดเสรีการค้า การอนุมัติให้อำนาจศาลฝั่งอเมริกา และการขอให้ญี่ปุ่นยกเลิกภาษีศุลกากร

ผู้อยู่ในตำแหน่งไทโร* ตอนนั้น อีนะโอะสุเขะ [井伊直弼] ที่ก้าวมารับตำแหน่งไทโรเมื่อเดือนเมษายน ตอนแรกตั้งใจที่จะรอคำอนุญาตจากจักรพรรดิต่อข้อเรียกร้องของอเมริกา แต่ถูกกีดขวางจากเหล่าคุเกียว* ในราชสำนัก และเหล่ารัฐมนตรีมีความเกรงกลัวต่อแรงกดดันจากภายนอก จนเดือนมิถุนายนอีนะโอะสุเขะต้องทำสนธิสัญญาการค้ากับอเมริกาทั้งๆที่ยังไม่ได้รับคำอนุญาตจากจักรพรรดิ ซึ่งสนธิสัญญานี้ทำให้ญี่ปุ่นอยู่ในสถานะเสียเปรียบและยังส่งผลให้ ประเทศอื่นๆอย่างรัสเซีย อังกฤษ และ ฝรั่งเศสเอาอย่าง ขอทำสนธิสัญญาที่มีเนื้อหาทำนองเดียวกันกับญี่ปุ่น

จากสนธิสัญญาการค้าที่ไม่เป็นธรรม ก่อให้เกิดภาวะสินค้าขาดตลาด ราคาสินค้าพุ่งสูง ทำให้มีคนญี่ปุ่นที่ไม่พอใจ ก่อให้เกิดความเคลื่อนไหวที่จะขับไล่พวกคนต่างชาติออกไป ซึ่งส่วนใหญ่จะเริ่มจากเหล่า “บุชิ” ระดับล่าง

ซึ่งการเคลื่อนไหวในการขับไล่คนต่างประเทศ, ไม่ให้คนต่างด้าวเข้าประเทศนี้เรียกในภาษาญี่ปุ่นว่า “โจอิ” [攘夷] เป็นคำจากภาษาจีน เขียนด้วยตัวคันจิที่ยากพอสมควร มีความหมายตามตัวอักษรว่า “ขับไล่คนป่าเถื่อน” ซึ่งจากคำศัพท์ทำให้เราเห็นมุมมองของคนญี่ปุ่นต่อคนต่างชาติ อย่าง อเมริกา รัสเซีย อังกฤษ ว่าคนญี่ปุ่นมีความไม่พอใจในชาติเหล่านี้

การที่รัฐบาลโชกุนเปิดประเทศทั้งที่ยังไม่ได้รับคำอนุญาตจากจักรพรรดิ สร้างความไม่พอใจในเหล่าประชาชน กลุ่มผู้ต้องการขับไล่คนต่างด้าวจึงร่วมมือกับกลุ่มผู้สนับสนุนจักรพรรดิ กลายเป็นการเคลื่อนไหวเทิดทูนกษัตริย์และกำจัดภัยต่างด้าว และจากเหตุการณ์นี้ทำให้ความเชื่อมั่นในรัฐบาลโชกุนถดถอยลง เกิดกระบวนการโค่นล้มรัฐบาลโดยที่จุดศูนย์กลางอยู่ที่แคว้นโจชู*

แต่ทางรัฐบาลโชกุนเองก็ไม่ได้นิ่งนอนใจ ร่วมมือกับแว่นแคว้นที่แข็งแกร่งอย่างแคว้นซะซึมะ* พยายามที่จะสมานความสัมพันธ์ระหว่างฝั่งโชกุนกับฝั่งจักรพรรดิ โดยหนึ่งในการเคลื่อนไหวนี้คือการขอน้องสาวของจักรพรรดิสมรสกับโชกุนรุ่นที่ 14 โตะคุกะวะอิเอะโมะจิ (徳川家茂) ซึ่งจริงๆแล้วแคว้นซะซึมะต้องการสร้างรูปแบบการปกครองใหม่ที่ประกอบด้วยรัฐบาลโชกุนกับแว่นแคว้นที่แข็งแกร่ง โดยยกระดับแคว้นตัวเองมีส่วนในการปกครองมากขึ้น

แต่เมื่อโชกุนโตะคุกะวะอิเอะโมะจิ เดินทางเข้าไปยังเกียวโตะเมื่อวันที่ 3 มีนาคมปีค.ศ.1863 พร้อมคณะผู้ติดตามกว่า 500 ชีวิต นับว่าเป็นครั้งแรกในรอบ 230 ปีที่มีโชกุนเดินทางไปยังเกียวโตะนับตั้งแต่โชกุนรุ่นที่สาม, จักรพรรดิโคเมเทนโน (孝明天皇) มอบหมายอำนาจทางการเมืองทั้งหมดให้โชกุน จึงเป็นเหตุให้แคว้นซะซึมะโกรธมาก แคว้นซะซึมะจึงไปจับมือกับแคว้นโจชูที่อดีตเป็นศัตรูกัน โดยการ lobby ของฮันชิ*ของแคว้นโตสะ* ผู้มีนามว่า ซากาโมะโตะ ริวมะ

วันที่ 15-17 สิงหาคมปีค.ศ.1863 แคว้นซะซึมะทำการสู้รบกับอังกฤษ ปีถัดมาแคว้นโจชูทำสงครามกับพันธมิตรสี่นานาชาติที่ประกอบด้วย อังกฤษ ฝรั่งเศส ฮอลันดา อเมริกา ผลพวงจากสงครามทำให้กลุ่มผู้ต้องการขับไล่คนต่างด้าว “สำนึกได้ว่า” พวกเขาไม่มีอะไรจะไปต่อสู้กับคนชาติตะวันตกได้ ไม่มีศักยภาพที่จะขับไล่คนต่างชาติออกไปได้ จนทำให้การเคลื่อนไหวทางการเมืองจากการขับไล่คนต่างชาติกลายไปเป็นการล้มล้างรัฐบาลโชกุนแทน

ในปีค.ศ.1867 (ศักราชเคโอที่ 3) โชกุนรุ่นที่ 15 โตะคุกะวะ โยะชิโนะบุ (徳川慶喜) ขึ้นครองอำนาจ พยายามที่จะทำให้รัฐบาลโชกุนกลับเข้ารูปเข้ารอย โดยรับการสนับสนุนจากฝรั่งเศส ส่วนแคว้นซะซึมะกับแคว้นโจชูที่เป็นพันธมิตรก็เริ่มกระบวนการโค่นล้มอำนาจรัฐบาลโชกุน

ฮันชิที่เป็นกลางจากแคว้นโตะสะ อย่าง โกะโต้ โชจิโร่ (後藤象二郎) และซะกะโมะโตะ ริวมะ ได้หาทางประนีประนอมให้ทางรัฐบาลโชกุนถวายคืนอำนาจแด่จักรพรรดิ

+++

อภิธานศัพท์*

ไทโร [大老] เป็นตำแหน่งระดับสูงในรัฐบาลโชกุน

คุเกียว[公卿] เจ้าหน้าที่ระดับสูงในราชสำนัก

บุชิ [武士] หมายถึงคนที่มีศิลปะการรบและมีอาชีพเกี่ยวข้องกับการทหาร, บางทีที่เราเคยได้ยินคำว่า “บุชิโด” [武士道] ซึ่งก็คือคำนี้เองที่พอจะแปลได้ว่า “วิถีนักรบ”

長州藩 [โจชูฮัน] แคว้นโจชู ปัจจุบันคือจังหวัดยามากุจิ, ส่วนคำว่า 藩 [ฮัน] เป็นเขตการปกครองแบบหนึ่ง ณ ที่นี้ขอใช้คำแปลว่า “แคว้น”

薩摩藩 [ซะซึมะฮัน] แคว้นซะซึมะ ปัจจุบันคือจังหวัดคะโกะชิม่า

藩士 [ฮันชิ] หมายถึงบุชิที่อยู่ใต้การบังคับบัญชาของแคว้น

土佐藩 [โตะสะฮัน] แคว้นโตสะ ปัจจุบันคือจังหวัดโคจิ

เรื่องแนะนำ :
– ภาวะภัยพิบัติและโรคระบาด ก่อนการปฏิรูปเมจิ
– การเริ่มต้นของการปฏิรูปเมจิ การมาเยือนของเรือดำ
– Meiji Restoration (การปฏิรูปเมจิ) กับคำว่า Restore ที่แปลว่า ฟื้นฟู
– คารามูโจ้ ที่มามันฝรั่งทอดรสเผ็ดผู้แหวกแนว
– ประวัติของชามัจจะ (Matcha)

อ้างอิง
– https://toyokeizai.net/
– https://www.kodomo.go.jp/
– https://www.touken-world.jp/
– https://japanknowledge.com/
– https://www.pref-lib.niigata.niigata.jp/

#ความเคลื่อนไหวการเทิดทูนจักรพรรดิและขับไล่คนนอก