ชินโต: เทศกาลปีใหม่ (โชกัตสึ – 正月)

ช่วงเทศกาลปีใหม่ ญี่ปุ่นกำหนด 3 วันแรก (1–3 มกราคม) เป็นวันหยุดราชการ แต่การฉลองอาจกินเวลาถึง 7 วัน เป็นการเฉลิมฉลองที่สำคัญที่สุดของประเทศ เป็นทั้งวันหยุดประจำชาติและเหตุการณ์สำคัญทางศาสนา เป็นช่วงเวลาแห่งการเฉลิมฉลอง การสะสางหนี้สิน การขอขมา และการเริ่มต้นชีวิตใหม่ ในช่วงเทศกาลนี้ หลายๆ คนจะสวมชุด กิโมโน (着物) และผู้หญิงจะทำผมทรงย้อนยุคตามประเพณีดั้งเดิม ถนนหนทางจะถูกประดับประดาด้วยธงทิวและของตกแต่งหลากสีสัน

ก่อนเริ่มเทศกาล ผู้คนจะทำความสะอาดบ้านเรือนเป็นการใหญ่ ซึ่งเป็นการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ถึงการ “ปัดกวาดปีเก่า” ความโชคร้ายและความเศร้าโศกออกไป เพื่อเปิดพื้นที่รับปีใหม่ ที่ประตูบ้านจะวาง คาโดมัตสึ (門松) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ต้อนรับเทพเจ้า และเชือกถักฟางข้าว ชิเมนาวะ (注連縄) เพื่อกำหนดเขตศักดิ์สิทธิ์และป้องกันสิ่งชั่วร้าย บางบ้านอาจจะตั้งแท่นบูชาพิเศษเพื่อต้อนรับบรรพบุรุษและ โทชิกามิ (歳神) หรือเทพเจ้าแห่งปี (ซึ่งรวมถึงเทพเจ้าแห่งข้าว) ที่จะกลับมาในเดือนมกราคม

คาโดมัตสึ (門松)

ชิเมนาวะ (注連縄)

การไปเยือนศาลเจ้า (ฮัตสึโมเดะ – 初詣)

ภารกิจแรกของครอบครัวชินโตในช่วงปีใหม่คือการไปเยือนศาลเจ้าท้องถิ่น ตั้งแต่เที่ยงคืนของวันส่งท้ายปีเก่า ศาลเจ้าขนาดใหญ่ เช่น ศาลเจ้าเมจิในโตเกียว หรือศาลเจ้าฟูชิมิอินาริในเกียวโต จะมีฝูงชนจำนวนมากมาชุมนุมเพื่อแสดงความเคารพและขอพรจาก คามิ (神) หรือเทพเจ้า สำหรับปีที่กำลังจะมาถึง

• การชำระล้าง: หน้าศาลเจ้ามักมีเชือกฟางข้าว ชิเมนาวะ (注連縄) แขวนไว้ให้คนเดินผ่านก่อนเข้าเขตศาลเจ้า เพื่อทิ้งสิ่งไม่บริสุทธิ์ไว้เบื้องหลัง
• การขอพร: เมื่อเข้าไปด้านในจะมีการโยนเหรียญลงในกล่องเพื่อเป็นของถวายและสวดมนต์อธิษฐาน มักมีการตั้งปณิธานใหม่ๆ และขอให้เทพเจ้าช่วยให้ทำสำเร็จ การไปศาลเจ้าถือเป็นการชำระล้างที่เรียกว่า ฮาราเอะ (祓) เพื่อสลัดทิ้งความแปดเปื้อนเก่าและเริ่มชีวิตใหม่

• พิธีกรรม: นักบวชจะสวด โนริโตะ (祝詞) หรือบทสวดชินโตโบราณ และมี มิโกะ (巫女) หรือหญิงสาวผู้ช่วยงานในศาลเจ้า สวมชุดพื้นเมืองร่ายรำคางุระ (神楽) ซึ่งเป็นการร่ายรำศักดิ์สิทธิ์เพื่อถวายความบันเทิงแก่เทพเจ้า มิโกะ (巫女) ยังช่วยงานศาลเจ้าในการขายเครื่องรางและให้พรด้วย

หลังจากไปไหว้เจ้าแล้ว บรรยากาศจะเปลี่ยนเป็นเงียบสงบ เป็นช่วงเวลาที่สมาชิกในครอบครัวมาอยู่พร้อมหน้ากันเพื่อต้อนรับ โทชิกามิ (歳神) หรือเทพเจ้าแห่งปี และมีการมอบเงินขวัญถุงให้แก่เด็กๆ ที่เรียกว่า โอโตชิดามะ (お年玉) ส่วนของขวัญขอบคุณผู้มีพระคุณอย่าง โอเซโบะ (お歳暮) นั้น มักจะกระทำเสร็จสิ้นไปแล้วตั้งแต่ช่วงกลางเดือนธันวาคม

ในช่วงนี้ ธุรกิจต่างๆ มักจะบริจาคเงินหรือของบูชาจำนวนมาก (นิยมเป็นอาหารและเหล้าสาเก) เพื่อขอบคุณเทพเจ้าและขอให้กิจการรุ่งเรือง สาเก (酒) เป็นของบูชายอดนิยม ซึ่งหลังจากผ่านพิธีทำให้ศักดิ์สิทธิ์แล้ว จะถูกนำมาแบ่งปันให้ผู้ศรัทธาดื่มเพื่อเพิ่มบรรยากาศเฉลิมฉลอง

ปีใหม่เล็ก (โคโชกัตสึ – 小正月)

ในวันที่ 15 มกราคม หรือ “ปีใหม่เล็ก” จะมีพิธีทำลายเครื่องรางเก่าจากปีที่แล้วด้วยการเผาพร้อมสวดบทสวดโบราณ ไฟจะช่วยกำจัดโชคร้ายที่เครื่องรางดูดซับไว้ตลอดปี เป็นการยืนยันการเริ่มต้นใหม่และต้อนรับ คามิ (神) แห่งข้าวกลับมาเพื่อความมั่งคั่งอีกครั้ง

เครื่องรางปีใหม่ (เอนกิโมโน – 縁起物)

ผู้ที่มาศาลเจ้าอาจซื้อเครื่องรางใหม่ ได้แก่:

• ฮามะยะ (破魔矢): ธนูขจัดมาร สัญลักษณ์ของการทำลายสิ่งชั่วร้าย

• เอมะ (絵馬): แผ่นไม้สำหรับเขียนคำอธิษฐานหรือคำร้องขอต่อเทพเจ้า

• โอมิคุจิ (おみくじ): ใบเสี่ยงทายบนกระดาษสีขาว หากได้โชคไม่ดีจะนำไปผูกไว้กับต้นไม้ในศาลเจ้าเพื่อให้ลมอุ้มพัดโชคร้ายไป

เรื่องแนะนำ :
– ชินโต: เทศกาลและการเฉลิมฉลอง
– ชินโต: พิธีกรรมและการชำระล้าง
– ชินโต: มิโกะ (巫女) หญิงผู้รับใช้แห่งคามิ
– เพลงญี่ปุ่น: タッチ (Touch)
– ชินโต: อิทธิพลจากวัฒนธรรมจีน

ที่มาและรูปภาพ:
– World Religions Shinto by Paula R. Hartz
– https://today.line.me/th/v3/article/M3nw1z
– https://www.yokosojapanese.com/blog/-omikuji
– https://pacalla.com/article/article-2452/
– https://en.wikipedia.org/wiki/Hamaya
– https://www.kobejones.com.au/japanese-traditions-new-years/
– th.wikipedia.org/wiki/คาโดมัตสึ

#ชินโต: เทศกาลปีใหม่ (โชกัตสึ – 正月) #shinto #Rituals

ไขความลับ! ทำไมญี่ปุ่นถึงมีต้นสนเยอะสุดๆ

สืบเนื่องมาจากครั้งที่แล้วได้เคยกล่าวถึงอาการภูมิแพ้เกสร (คะฟุนโช) ซึ่งพบมากในหมู่คนญี่ปุ่นในช่วงฤดูใบไม้ผลิ วันนี้จึงจะขอกล่าวถึงต้นสน ตัวการสำคัญของอาการภูมิแพ้เกสรนี้กันต่อสักหน่อย

ต้นสน… มันดียังไง มาดูคุณสมบัติของเจ้านี่กันสักหน่อย

1. อึด ถึก ทน! – ต้นสนเป็นไม้สุดแกร่ง ทนได้ทั้งอากาศหนาวสุดขั้วอย่างที่เกาะฮอกไกโดและอากาศชื้นๆ ที่พบได้บนเกาะโอกินาว่า อีกทั้ง ไม่ว่าจะเป็นดินทรายหรือดินภูเขาไฟ ต้นสนก็ยังยืนต้นสวยได้แบบไม่ง้อใคร

2. กันลม กันทราย กันภัยธรรมชาติ – ญี่ปุ่นนิยมปลูกต้นสนจำนวนมากบริเวณริมชายฝั่ง เพราะสามารถช่วยกันลม กันพายุ และป้องกันดินทรายถูกพัดไปได้ สถานที่ซึ่งเป็นที่รู้จักกันมากเลย ก็คือป่าสนชายฝั่งของภูมิภาคโทโฮคุ เพราะช่วยลดแรงคลื่นยักษ์สึนามิได้ดีจริงๆ

3. ต้นไม้สายมู – ต้นสนในญี่ปุ่นเป็นสัญลักษณ์ของความยืนยาวและความโชคดี จะเห็นได้ชัดในช่วงเทศกาลปีใหม่ที่มี คาโดมัตสึ (Kadomatsu) ซึ่งเป็นไม้ประดับหน้าบ้านของชาวญี่ปุ่นในช่วงปีใหม่ หรือแม้แต่ในสวนญี่ปุ่นก็นิยมใช้ต้นสนตกแต่ง เพราะดูขลัง แถมยังมีสไตล์เป็นรูปแบบเฉพาะตัว

4. แหล่งที่อยู่ของสิ่งมีชีวิต – ต้นสนไม่ได้อยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่ยังเป็นบ้านของสัตว์ป่านานาชนิด อาทิ นกหัวขวาน กระรอกญี่ปุ่น รวมไปถึงแมลงแปลกๆ เฉพาะถิ่น

5. ซุปตาร์ในโลกศิลปะ – ไม่ว่าจะเป็นภาพวาดโบราณ งานศิลปะ บอนไซ หรือแม้แต่ฉากในละครโนห์ ศิลปะญี่ปุ่นที่กล่าวมานี้ ล้วนแล้วแต่มีต้นสนเป้นหนึ่งในตัวเอกที่มีบทบาทสำคัญอยู่ด้วยเสมอ

ญี่ปุ่นมีต้นสนมากกว่า 10 สายพันธุ์ เฉพาะที่เป็นต้นสนญี่ปุ่นพันธุ์พื้นเมือง แล้วยังมีพันธุ์นำเข้าหรือที่นำมาปลูกเพิ่มอีกหลายสายพันธุ์ แต่ถ้าพูดถึงสายพันธุ์ที่โดดเด่นและพบได้บ่อยในญี่ปุ่น มีดังนี้…

1. สนดำญี่ปุ่น (Pinus thunbergii)
• พบมากตามชายฝั่งทะเล
• ทนลม ทนดินเค็ม ช่วยป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง
• นิยมใช้ในศิลปะบอนไซ

2. สนแดงญี่ปุ่น (Pinus densiflora)
• เปลือกสีแดงสวย ต้นสูงโปร่ง
• พบมากในป่าภูเขาและใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ
• หนึ่งในต้นไม้ที่ใช้ทำเป็นคาโดมัตสึ

3. สนขาวญี่ปุ่น (Pinus parviflora)
• ใบเป็นสีเขียวอมฟ้า ดูนุ่มและละเอียด
• นิยมใช้ทำบอนไซและปลูกในสวนญี่ปุ่น
• มีความหมายเชิงมงคลเกี่ยวกับความสง่างามและความยืนยาว

4. สนห้าเข็ม (Pinus koraiensis)
• พบในภูมิภาคที่มีอากาศหนาวจัด เช่นที่เกาะฮอกไกโด
• เป็นไม้ที่ให้เมล็ดสน (Pine Nut) ใช้ทำอาหาร

5. สนแคระญี่ปุ่น (Pinus pumila)
• เป็นสนเตี้ยๆ คล้ายพุ่มไม้ พบในพื้นที่สูงและหนาวจัด
• ใบเล็ก และมักขึ้นเป็นกลุ่มคลุมพื้นดิน

นอกจากนี้ ยังมีต้นสนพันธุ์อื่นๆ เช่น สนเจฟฟรีย์ (Pinus jeffreyi) และ สนยูโสะ (Pinus luchuensis) ที่พบในบางพื้นที่ของญี่ปุ่นด้วยเช่นกัน

แม้ต้นสนจะมีประโยชน์มากมาย แต่ก็มีข้อเสียและผลกระทบต่อคนญี่ปุ่นในบางด้าน

1. ก่อให้เกิดภูมิแพ้
เกสรของต้นสน โดยเฉพาะสนญี่ปุ่น (Japanese Cedar – Cryptomeria japonica) ซึ่งไม่ใช่สนแท้แต่เป็นพืชตระกูลเดียวกัน จะปล่อยละอองเกสรเป็นจำนวนมากในช่วงฤดูใบไม้ผลิ ทำให้คนญี่ปุ่นจำนวนมากมีอาการ “คาฟุนโช” หรือ “Hay Fever” เป็นอาการแพ้ที่เกิดจากละอองเกสร ทำให้จาม คันตา และมีน้ำมูกไหล เป็นต้น ใครเป็นก็จะทรมานในการในชีวิตประจำวันอยู่ไม่น้อย

2. ทำให้เกิดไฟป่าได้ง่าย
ต้นสนมีเรซิน (น้ำมันไม้) สูง ทำให้ติดไฟง่าย โดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อนและฤดูแล้ง หากเกิดไฟป่า… ต้นสนเหล่านี้นี่แหล่ะที่จะเป็นตัวแพร่กระจายไฟได้อย่างรวดเร็ว ถือเป็นเชื้อไฟชั้นดีเลยทีเดียว

3. ทำให้ดินเสื่อมโทรม
ใบสนและเปลือกไม้ของต้นสนมีสารที่ทำให้ดินเป็นกรด ทำให้พืชชนิดอื่นเจริญเติบโตได้ยาก ป่าที่มีแต่ต้นสนจึงมักจะมีพืชพรรณน้อยลง ทำให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดลง

4. แพร่กระจายเร็วเกินไป
บางพื้นที่ในญี่ปุ่นปลูกต้นสนจำนวนมากเพื่อใช้เป็นไม้แปรรูป แต่เมื่อเวลาผ่านไป ต้นสนก็ทำให้พื้นที่ดังกล่าวยกลายเป็นป่ารกครึ้มและเบียดเบียนพื้นที่ของพืชท้องถิ่นอื่นๆ

5. มีศัตรูพืชร้ายแรง
ต้นสนเสี่ยงต่อการถูกแมลงเจาะลำต้น เช่น แมลงเปลือกไม้สน (Pine Bark Beetle) ทำให้ต้นไม้แห้งตาย ในช่วงศตวรรษที่ผ่านมา ปัญหาแมลงศัตรูพืชก็ทำให้ต้นสนในญี่ปุ่นหลายล้านต้นต้องล้มตาย ซึ่งส่งผลกระทบในเชิงเศรษฐกิจเช่นเดียวกัน

แม้ต้นสนจะมีประโยชน์ทั้งในเชิงธรรมชาติและวัฒนธรรม แต่ถ้าควบคุมไม่ดี ก็อาจก่อให้เกิดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและด้านสุขภาพของคนได้เหมือนกัน เหรียญมีสองด้านฉันใด… ล่ะนะ

เรื่องแนะนำ :
– ภูมิแพ้เกสร (คะฟุนโช) สงครามระหว่างคนญี่ปุ่นกับละอองเกสร
– พระญี่ปุ่นทำมัมมี่ตัวเอง ดับสูญเพื่อคงอยู่นิรันดร์
– ปราสาทอินุยามะ: สมบัติแห่งยุคซามูไร สัมผัสเสน่ห์ญี่ปุ่นโบราณ
– มรดกโลกญี่ปุ่น อนุสรณ์สันติภาพฮิโรชิม่า (Genbaku Dome)
– สวนสันติภาพฮิโรชิม่า (Hiroshima Peace Memorial Park)

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ:
https://www.gardenpondskauai.com/winter-dormancy-and-kadomatsu-kauai/

#ไขความลับ! ทำไมญี่ปุ่นถึงมีต้นสนเยอะสุดๆ #ภูมิแพ้เกสร #kafunsho #ต้นสนในญี่ปุ่น

เคยไปเที่ยวญี่ปุ่นช่วงวันปีใหม่..แล้วก็ต้องสะดุดตากับการตกแต่งอาคารรับปีใหม่แบบญี่ปุ่นที่ดูแปลกตา แต่สวยเก๋เข้าท่า มีเสน่ห์จนต้องเก็บภาพมาไว้ดูเล่น อยากจะรู้มากว่ามันคืออะไร หรือเอามาวางทำสวยไว้แค่นั้นเอง

เคยไปเที่ยวญี่ปุ่นช่วงวันปีใหม่..แล้วก็ต้องสะดุดตากับการตกแต่งอาคารรับปีใหม่แบบญี่ปุ่นที่ดูแปลกตา แต่สวยเก๋เข้าท่า มีเสน่ห์จนต้องเก็บภาพมาไว้ดูเล่น อยากจะรู้มากว่ามันคืออะไร หรือเอามาวางทำสวยไว้แค่นั้นเอง เสียดายที่หาคนตอบแบบจริงๆ จังๆ ไม่ค่อยได้ รู้แต่ว่าพอถึงปีใหม่ก็ตกแต่งกันอย่างนี้ทุกปี

กลับมาถึงเมืองไทยแล้วก็ยังคาใจอยู่ดี เลยต้องหาความรู้กันหน่อย ไหนๆ ก็ยังอยู่ในช่วงต้อนรับปีใหม่กันนี่นา เผื่อใครผ่านไปผ่านมาเห็นบางแห่งตกแต่งแบบนี้บ้าง ก็จะได้ร้องอ๋อ! นี่เป็นสไตล์ของคนญี่ปุ่นเขานะ

นี่คือภาพของสิ่งที่ไปเห็นมา เป็นการตกแต่งของโรงแรมน่ะ ชาวญี่ปุ่นเรียกกันว่า คาโดมัทสึ (Kadomatsu, 門松) แปลกันตรงๆ ว่า “ประตูสน” มีลักษณะคล้ายกับกระถางหรือแจกันขนาดใหญ่พันด้วยฟางถัก เป็นของประดับตกแต่งอาคารบ้านเรือนช่วงปีใหม่ ซึ่งแต่ละภูมิภาคจะหน้าตาที่ไม่เหมือนกัน โดยทั่วไปแล้วจะประกอบด้วยไม้ไผ่ กิ่งสน และอาจจะมีช่อดอกบ๊วย หรืออื่นๆ ที่มีความหมายเป็นสิริมงคลด้วยก็ได้

“คาโดมัทสึ” นี้คนญี่ปุ่นนิยมจัดตกแต่งในช่วงปีใหม่กันมาก คล้ายๆ กับที่ชาวคริสต์ตกแต่งต้นสนช่วงวันคริสต์มาสเลย โดยเขาเชื่อกันว่า ถ้าตั้งคาโดมัทสึไว้หน้าบ้าน อาคาร หรือสำนักงานต่างๆ ประมาณว่าอะไรที่เป็นทางเข้าก็ตั้งเอาไว้ตรงนั้นเลย เป็นการแสดงความเคารพต่อเทพเจ้าผู้นำปีใหม่มาให้ ชื่อว่าToshogami (年神) บางคนก็เรียกว่า Shōgatsu-sama ซึ่งเป็นเทพเจ้าในศาสนาชินโต ที่ค่อนข้างเข้มงวดเรื่องพิธีรีตองมาก จึงต้องใส่ใจกับการจัดแต่งคาโดมัทสึกันพอสมควร แล้วสิ่งนี้ยังเป็นเสมือนสถานที่สถิตย์ชั่วคราวของท่านในช่วงปีใหม่อีกด้วย นอกจากนี้ยังเป็นการแสดงถึงการต้อนรับดวงวิญญาณของบรรพบุรุษที่จะกลับมาในช่วงปีใหม่

บ้างก็ว่าการจัดคาโดมัทสึนั้น เป็นการขอให้สุขภาพของคนในครอบครัวสมบูรณ์แข็งแรงและขอให้มีแต่ความโชคดี บางทีก็ถือว่าคาโดมัทสึนั้นเป็นทวารบาล หรือเทพผู้พิทักษ์ประตูด้วย อาจจะมีเหตุผลเนื่องมาจากว่า ในสมัยเอโดะ (ราวปี 1400) เกือบทุกบ้านจะต้องมีไผ่ลำใหญ่ใหญ่ เติมน้ำและทรายวางไว้หน้าประตูบ้านเสมอๆ เผื่อกรณีเกิดเพลิงไหม้ ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่เกิดได้บ่อยมากในสมัยนั้น จึงทำให้จำเป็นต้องมีเทพผู้พิทักษ์คอยเฝ้าดูแลบ้านไว้ให้อุ่นใจกันสักหน่อยกระมัง

จริงๆ แล้วคาโดมัทสึนั้น มักจะจัดกันไว้เป็นคู่ แต่ปัจจุบันบ้านหลังเล็กๆ หรือบ้านคนโสดก็มักจะนิยมจัดไว้อันเดียว หรือไม่ก็ใช้แบบพลาสติกไปเลย นำมาใช้ได้หลายปีแล้วยังช่วยประหยัดได้อีกด้วย เพราะราวๆ วันที่ 7 ม.ค. คาโดมัทสึ (สด) ก็จะถูกนำไปที่วัดเพื่อเผาให้เทพเจ้าและยังปลดปล่อยให้ท่านได้กลับไปยังที่ที่ท่านมา

วิธีการประดิษฐ์คาโดมัทสึนั้นเริ่มต้นกันที่ “ไม้ไผ่” ซึ่งหมายถึง ความมั่งคั่งและอุดมสมบูรณ์ ที่ได้ความหมายแบบนี้ก็เพราะว่าไผ่นั้น เป็นไม้ที่ลำต้นแข็งแรงมาก เมื่อโตขึ้นลำต้นก็ยังตั้งตรง สูงตระหง่านเสียดฟ้า อีกทั้งยังมีโครงสร้างของรากที่มั่นคงแข็งแรงด้วย

พอได้ไผ่ต้นไม้ที่มีคุณประโยชน์โดดเด่นของญี่ปุ่นมาแล้ว (ไม้ไผ่สีเขียวสด ตัดใหม่ๆ กลิ่นก็หอมมีเอกลักษณ์มาก) ก็นำมาตัดเฉลียง คือการตัดแบบทแยงมุม ที่คนไทยมักเรียกว่าตัดเป็น “ปากฉลาม” ซึ่งก็ไม่รู้ว่ามันเหมือนกันตรงไหน พอได้ไม้ไผ่ตัดเฉลียง 3 ลำ ก็นำมามัดติดกันเอาไว้ โดยจัดให้ทั้ง 3 ลำนั้นสูงต่ำไม่เท่ากัน

ลำที่อยู่สูงสุดหมายถึงสรวงสวรรค์ ลำที่ต่ำลงมาหมายถึงมนุษยชาติ และลำที่อยู่ต่ำสุดหมายถึงโลก บางตำราก็จัดให้โลกและมนุษยชาติอยู่ในระดับเดียวกัน

หลังจากนั้นก็ได้เวลาตกแต่งกันต่อด้วย “กิ่งสน” ซึ่งหมายถึง อายุมั่นขวัญยืนและความอดทนอดกลั้น เพราะว่าต้นสนนั้นเป็นไม้ใหญ่ โตได้สูงราวกับหอคอย แถมยังอึดอีกด้วย แล้วก็ตามมาด้วย “กิ่งบ๊วย” ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของ ความซื่อสัตย์จงรักภักดีไม่เปลี่ยนแปลง เพราะว่าลำต้นและกิ่งก้านของบ๊วยมีความเป็นระเบียบ ประณีต สะอาดตา และไม่ว่าฤดูหนาวจะหฤโหดขนาดไหน พอเข้าฤดูใบไม้ผลิ ต้นบ๊วยก็จะกลับมาบานสะพรั่งได้อย่างงดงามไม่เปลี่ยนแปลง

มัดของตกแต่งทั้งหมดด้วยเชือกฟางสะอาดทถักใหม่ๆ ที่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ทั้งหมดนี้บ่งบอกถึงความเป็นญี่ปุ่นแท้ๆ ที่อยู่ร่วมกันได้กับธรรมชาติ และใส่ใจสิ่งเล็กๆ น้อยๆ มาก ช่างประณีตกันเสียเหลือเกิน

ดูแล้วการทำคาโดมัทสึนี้ ก็คล้ายกับการจัดดอกไม้สไตล์ญี่ปุ่น และยังมีความหมายมาก รวมๆ แล้วก็คือการขอให้อายุยืนยาว มีความมั่นคงมั่งคั่ง นอกจากนี้ยังแสดงถึงความเคารพและความแน่วแน่อีกด้วย พอทำเสร็จแล้วก็สามารถนำไปวางไว้ด้านนอกประตูทั้งสองฝั่ง หรือไม่ก็วางไว้ด้านใดด้านหนึ่งของประตู ปัจจุบันนี้ถือว่าไม่ผิดกติกาแต่ประการใด

นอกจากนี้ก็ยังมีการแต่งเชือกประดับ ที่เรียกว่า ชิเมคาซาริ (Shimekazari, 標飾り) ในช่วงปีใหม่ด้วย ซึ่งก็เป็นไปตามความเชื่อของศาสนาชินโตเหมือนกับคาโดมัทสึ โดยใช้เชือกศักดิ์สิทธิ์ที่ทำจากฟางข้าว แต่งด้วยแถบกระดาษขาวตัดทแยงทำเป็นพู่ห้อย แล้วก็อาจจะใช้เฟิร์น ส้ม กุ้งมังกร และอื่นๆ ที่มีความหมายเป็นสิริมงคลด้วย เช่น “ส้ม” ก็ถือเป็นสัญลักษณ์แทน ความอุดมสมบูรณ์ สุขภาพแข็งแรง มักจะใช้ส้มพันธุ์เล็กเรียกว่า daidai ซึ่งมีเสียงคล้ายกับคำที่มีความหมายว่ามากมายหลายรุ่น เพื่อขอความอุดมสมบูรณ์ และขอให้มีลูกหลานสืบทอดวงศ์ตระกูลมากมาย  “กุ้งมังกร” ที่สื่อถึง อายุยืนยาวและ “สาหร่ายสีดำ หรือ konbu” ที่มีเสียงคล้ายกับคำว่า yorokobu ซึ่งแปลว่า ขอให้มีความสุข

ชิเมคาซารินั้นมีรูปร่างหน้าตาคล้ายๆ กับพวงมาลา มีหลายขนาด ใหญ่ๆ ก็จะแขวนประดับเหนือคานนอกประตู เล็กๆ ก็อาจจะนำไปประดับประดาตามประตูต่างๆ ในบ้าน หรือเหนือเตาไฟในครัวก็ได้ เชื่อกันว่าจะช่วยป้องกันและขจัดสิ่งชั่วร้ายไม่ให้เข้ามาในบ้าน บางคนอาจจะถึงขนาดแต่งไว้ที่กระจังหน้ารถที่ล้างสะอาดสะอ้านเพื่อต้อนรับปีใหม่ด้วย (ไอเดียคุ้นๆ นะ)

แล้วภายในบ้านของชาวญี่ปุ่นก็อาจจะมีการจัดมุมใดมุมหนึ่งไว้ เพื่อรับรองแขกที่มาอวยพรปีใหม่โดยเฉพาะ เรียกว่า “โทโคโนมะ (Tokonoma, 床の間)” ซึ่งยกพื้นสูงขึ้น ตกแต่งด้วยภาพแขวนที่เรียกว่า “คาเคะจิกุ (Kakejiku, 掛軸)” เป็นภาพสัญลักษณ์หรือภาพสัตว์มงคล มีแจกันหรือถาดดอกไม้อิเคบานะ (Ikebana, 生け花) จัดตกแต่งไว้อย่างประณีต

และมีคะงะมิโมจิ (Kagami Mochi, 鏡餅) แปลตรงๆ ว่า “โมจิกระจก” แต่งไว้ด้วยตามความเชื่อแบบชินโต ซึ่งกระจกเป็นเสมือนสัญลักษณ์ของเทพเจ้า นอกจากนี้กระจกยังเป็น 1 ใน 3 เครื่องราชกกุธภัณฑ์ของราชวงศ์ญี่ปุ่นด้วย เรียกว่า “กระจกยาตะ (八咫鏡)” ถ้าดูจากในรูปอันแรกคือกระจกที่ว่า อันที่สองคือประแสงดาบ ส่วนอันล่างสุดคือเครื่องประดับมีค่าของราชวงศ์อิมพีเรียลของญี่ปุ่น

ทำให้คะงะมิโมจินี้จึงมีรูปร่างคล้ายๆ กับกระจกสมัยก่อนด้วยมั้ง แล้วพอประมาณวันที่ 11 ม.ค. ก็จะมีการตัดโมจิลูกเล็กไปทำอาหาร เป็นพิธีที่เรียกว่า คากามิ บิรากิ (Kagami biraki, 鏡開き) หรือการเปิดกระจก เพื่อความโชคดี

นอกจากนี้อาจจะตั้งชุดกาและจอกเหล้าโบราณรสแรง ที่เรียกว่า โอโทโสะ (Otoso, 屠蘇) ไว้ด้วย เพื่อดื่มอวยพรกันตามประเพณี ถ้าเป็นสมัยก่อนบ้านซามูไรทั้งหลาย ก็จะเอาชุดเกราะมาตั้งประดับไว้ด้วย

การตกแต่งบ้านรับปีใหม่แบบญี่ปุ่นนี้ ยังมีรายละเอียดทั้งทางศาสตร์และทางศิลป์อีกมากมาย แต่ที่น่าสนใจก็เห็นจะเป็นธรรมเนียมที่ต้องจัดให้เสร็จก่อนวันที่ 30 ธ.ค. บางตำราก็ว่านิยมจัดตกแต่งบ้านรับปีใหม่ให้เสร็จตั้งแต่วันที่ 28 ธ.ค. เพราะชาวญี่ปุ่นถือว่าเลข 8 เป็นเลขนำโชค จึงเลือกเอาวันสุดท้ายของปีที่มีเลข 8 อยู่ด้วยมาเป็นวันมงคลในการจัดแต่งประดับประดาบ้านเรือน และจะจัดกันไว้อย่างนี้จนถึงราวๆ วันที่ 7 ม.ค.

ธรรมเนียมการประดับประดาบ้านเรือนของชาวญี่ปุ่นแบบนี้เริ่มมาตั้งแต่สมัยมุโรมาจิ (1336 – 1573) ถือว่ามีประวัติย้อนหลังไปได้ยาวนานเลยนะ แล้วการจัดตกแต่งแต่ละอย่างก็ยังสะท้อนถึงความเชื่อที่ยังคงมีความลึกซึ้งอีกมากมาย ไม่รู้ว่าคนญี่ปุ่นสมัยนี้จะรู้และเข้าใจในธรรมเนียมนี้กันขนาดไหน แต่ยังไงเค้าก็ยังถือปฏิบัติกันมา แถมยังนำมาจัดตกแต่งกันได้อย่างงดงามร่วมสมัยเสียด้วย ยอดจริงๆ

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
http://en.wikipedia.org/wiki/Kadomatsu
http://www.bemyshelf.com/webboard_detail.php?id=123
http://www.hamamoto-house.com
http://townmunakata.blog15.fc2.com/blog-entry-36.html
http://www.japanikuiku.com/143/sacred-straw-festoon-shimekazari/