ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 7 พันธมิตรซัตสึมะ-โจชู และจุดจบของระบอบโชกุน

ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้ว หลังจากที่เราได้พูดถึงเหตุการณ์สงครามอังกฤษ-ซัตสึมะและการเปลี่ยนวิสัยทัศน์ของแคว้นซัตสึมะจากที่เคยต่อต้านชาวต่างชาติมาเป็นการผูกมิตรและรับวิทยาการไปในตอนที่แล้ว บัดนี้แคว้นซัตสึมะภายใต้การนำของ ชิมะซึ ฮิซามิตสึ (Shimazu Hisamitsu) และเหล่าขุนพลซามุไรหนุ่มไฟแรง ได้ก้าวขึ้นมาเป็นแกนนำคนสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น เพื่อเตรียมสะสางอำนาจกับรัฐบาลโชกุนโทกุงาวะที่ปกครองประเทศมาอย่างยาวนาน

Shimazu Hisamitsu

ในขณะที่แคว้นซัตสึมะกำลังสร้างความแข็งแกร่งทั้งด้านกองทัพและเศรษฐกิจ ทางฝั่งของ แคว้นโจชู (Choshu) ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกของเกาะฮอนชู กลับตกอยู่ในสถานะที่ยากลำบากอย่างยิ่ง แคว้นโจชูเป็นหนึ่งในแคว้นหัวเรี่ยวหัวแรงหลักที่ยึดมั่นในแนวคิดขับไล่ชาวต่างชาติและถวายคืนอำนาจให้กับพระราชสำนักเกียวโตอย่างสุดโต่ง พวกเขาเคยก่อเหตุปะทะและพยายามยึดอำนาจในเมืองหลวง แต่ถูกกองกำลังผสมของแคว้นซัตสึมะและแคว้นไอสึขับไล่ออกไปเสียก่อน รัฐบาลโชกุนจึงใช้เหตุการณ์นี้เป็นข้ออ้างในการส่งกองทัพขนาดมหึมานับหมื่นนายมาบุกโจมตีแคว้นโจชูเพื่อลงโทษในฐานะกบฏ หรือที่เรียกว่า สงครามโจชูครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2

ในสายตาของรัฐบาลโชกุนและแคว้นอื่นๆ ในเวลานั้น แคว้นโจชูเปรียบเสมือนกบฏนอกกฎหมายที่ต้องถูกกวาดล้างให้สิ้นซาก ไม่มีแคว้นไหนกล้าให้ความช่วยเหลือหรือคบค้าด้วยเพราะเกรงกลัวอำนาจของรัฐบาลกลาง แต่ทว่า ท่ามกลางความโดดเดี่ยวและวิกฤตการณ์ใกล้ล่มสลายของแคว้นโจชูนั่นเอง บุรุษผู้มีวิสัยทัศน์กว้างไกลและมองการณ์ไกลกว่าใครอย่าง ซากาโมโต เรียวมะ (Sakamoto Ryoma) ซามุไรพเนจรจากแคว้นโทสะ ได้มองเห็นภาพรวมของประเทศว่า หากแคว้นใหญ่ทั้งสองแคว้นนี้ยังคงรบราฆ่าฟันกันเองตามเกมการเมืองของรัฐบาลโชกุน ญี่ปุ่นก็จะอ่อนแอลงและตกเป็นเหยื่อของชาติตะวันตกอย่างแน่นอน

Sakamoto Ryoma

เรียวมะจึงได้ใช้ความพยายามอย่างหนักในการทำหน้าที่เป็นคนกลางผู้ประสานรอยร้าว ระหว่างแคว้นซัตสึมะซึ่งเปรียบเสมือนเสือใต้ และแคว้นโจชูซึ่งเปรียบเสมือนเสือเหนือ ในอดีตทั้งสองแคว้นนี้มีความเกลียดชังและเป็นไม้เบื่อไม้เมากันมาอย่างยาวนาน การจะให้ซัตสึมะและโจชูมาจับมือเป็นพันธมิตรกันได้จึงถือเป็นเรื่องที่แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยในทางปฏิบัติ แต่ด้วยความมุ่งมั่นและการเจรจาอันชาญฉลาดของเรียวมะ ประกอบกับความต้องการทางธุรกิจและการทหารที่ลงตัว ทำให้ในที่สุด พันธมิตรซัตสึมะ-โจชู (Satcho Alliance) ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นอย่างลับๆ ในเมืองเกียวโต ปี ค.ศ. 1866

Satcho Alliance

สาระสำคัญของพันธมิตรลับฉบับนี้คือ การที่แคว้นซัตสึมะซึ่งมีฐานะการเงินมั่นคงและมีความสัมพันธ์อันดีกับชาวอังกฤษ จะแอบทำหน้าที่เป็นผู้จัดหาอาวุธปืนสมัยใหม่ เรือรบ และกระสุนจำนวนมหาศาล ส่งมอบให้กับแคว้นโจชูผ่านทางบริษัทการค้า เพื่อนำไปใช้ต่อสู้กับกองทัพของรัฐบาลโชกุน ในขณะที่แคว้นโจชูซึ่งมีความเชี่ยวชาญในการรบภาคพื้นดินและมีความเด็ดเดี่ยว ก็จะเป็นกำลังรบแนวหน้าในการปะทะกับกองทัพโชกุน เมื่อกองทัพของรัฐบาลโชกุนยกพลมาบุกโจมตีแคว้นโจชูครั้งที่ 2 ในเวลาต่อมา พวกเขาจึงต้องพบกับความประหลาดใจครั้งใหญ่ เพราะกองทัพโจชูไม่ได้ใช้อาวุธดาบและธนูแบบเดิมอีกต่อไป แต่กลับเพียบพร้อมไปด้วยปืนไรเฟิลทันสมัยที่ส่งตรงมาจากซัตสึมะ ผลลัพธ์คือ กองทัพโชกุนแตกพ่ายยับเยินกลับไปอย่างไม่เป็นท่า ความพ่ายแพ้ครั้งนี้สั่นคลอนความน่าเชื่อถือของรัฐบาลโชกุนจนถึงรากโคน และพิสูจน์ให้เห็นถึงอานุภาพของพันธมิตรซัตสึมะ-โจชู

หลังจากที่รัฐบาลโชกุนสูญเสียอำนาจการควบคุมทางการทหารและความน่าเชื่อถือไปอย่างสิ้นเชิง สถานการณ์การเมืองของญี่ปุ่นก็เดินทางมาถึงโค้งสุดท้าย องค์จักรพรรดิและขุนนางในราชสำนักเริ่มหันมาฟังเสียงของกลุ่มปฏิรูปมากขึ้น ในช่วงเวลานี้เอง บุคคลสำคัญจากแคว้นซัตสึมะอย่าง ไซโก ทากาโมริ และ โอคุโบะ โทชิมิจิ รวมถึงซอโก โชจิโร่จากแคว้นโทสะ ได้ร่วมกันผลักดันแผนการถ่ายโอนอำนาจบริหารประเทศกลับคืนสู่พระราชสำนัก โดยพยายามหลีกเลี่ยงสงครามกลางเมืองขนาดใหญ่ที่จะสร้างความเสียหายให้กับประเทศชาติ

ในวันที่ 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1867 โชกุนคนสุดท้าย โตกุกาวะ โยชิโนบุ (Tokugawa Yoshinobu) ผู้มองเห็นสถานการณ์ว่าตนเองไม่อาจต้านทานกระแสความเปลี่ยนแปลงและกำลังทหารของพันธมิตรซัตสึมะ-โจชูได้อีกต่อไป จึงได้ตัดสินใจประกาศ ถวายคืนพระราชอำนาจ (Taisei Hokan) กลับคืนสู่สมเด็จพระจักรพรรดิเมจิ การประกาศครั้งนี้ถือเป็นจุดสิ้นสุดอย่างเป็นทางการของระบอบการปกครองโดยรัฐบาลโชกุนและยุคสมัยแห่งซามุไรที่ยาวนานกว่า 700 ปี แคว้นซัตสึมะภายใต้การนำของตระกูลชิมะซึได้บรรลุเป้าหมายสำคัญในการสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับประเทศญี่ปุ่น

ทว่า การสละอำนาจของโชกุนไม่ได้หมายความว่าอำนาจเก่าจะยอมสลายตัวไปโดยง่าย กลุ่มขั้วอำนาจเก่าและกองกำลังที่ยังจงรักภักดีต่อตระกูลโตกุกาวะเริ่มรวมตัวกันเพื่อต่อต้านรัฐบาลใหม่ นำไปสู่การปะทะกันใน สงครามโบชิน (Boshin War) สงครามกลางเมืองครั้งสุดท้ายของญี่ปุ่น กองทัพพันธมิตรซัตสึมะและโจชูที่มีกองกำลังทหารสวมชุดเครื่องแบบตะวันตกและถือปืนไรเฟิลทันสมัย ได้ยาตราทัพขึ้นเหนือเพื่อกวาดล้างกองกำลังฝ่ายโชกุนจนราบคาบ ทัพของซัตสึมะภายใต้การนำของไซโก ทากาโมริ สามารถรุกคืบเข้ายึดครองปราสาทเอโดะได้อย่างราบรื่น เปิดทางให้ประเทศญี่ปุ่นก้าวเข้าสู่ยุคสมัยใหม่แห่งการปฏิรูปเมจิ และนำพาบุคลากรจากแคว้นซัตสึมะก้าวขึ้นมาเป็นแกนนำหลักในการบริหารประเทศยุคใหม่

ในตอนหน้า เราจะมาติดตามกันต่อครับว่า เมื่อสิ้นสุดสงครามและการปฏิรูปประเทศเริ่มต้นขึ้นแล้ว ความขัดแย้งทางความคิดระหว่างเพื่อนรักอย่างไซโก ทากาโมริ และรัฐบาลเมจิจะดำเนินไปอย่างไร จุดจบของเหล่านักรบซัตสึมะในเหตุการณ์กบฏซัตสึมะจะมีความดุเดือดและน่าเศร้าสลดเพียงใด อย่าลืมติดตามอ่านกันนะครับ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

เบื้องหลังความสำเร็จในการยึดครองและเจรจาสงบศึกเพื่อรักษาเมืองเอโดะไม่ให้ถูกเพลิงไหม้ทำลายล้างในช่วงสงครามโบชินนั้น เกิดจากการพบกันอย่างลับๆ ระหว่าง ไซโก ทากาโมริ แม่ทัพผู้เกรียงไกรแห่งแคว้นซัตสึมะ กับ คัตสึ ไคชู ตัวแทนผู้ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลโชกุน ทั้งสองคนเคยเป็นคู่ศัตรูกันในสนามรบ แต่ด้วยความเคารพซึ่งกันและกันในฐานะลูกผู้ชายและการมองเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวมของประเทศชาติ ไซโกจึงยอมรับข้อเสนอในการส่งมอบปราสาทเอโดะโดยสันติ ทำให้เมืองหลวงและชีวิตของผู้คนนับล้านรอดพ้นจากภัยสงครามและการนองเลือดครั้งใหญ่ได้อย่างน่าอัศจรรย์

เรื่องแนะนำ :
– ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 6 เหตุการณ์นามะมุงิและสงครามเปลี่ยนทัศนคติ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 4 อาณาจักรซัตสึมะ และการเป็นประเทศราชสองฝ่าย
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 2 ไฟสงครามยุคเซ็งโงกุ และอาวุธปืนกระบอกแรก
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 1 ปฐมบทแห่งพยัคฆ์แดนใต้

ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Satchu Alliance – Japan Reference (https://jref.com/articles/satchu-alliance.856/)
• Boshin War – Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Boshin_War)
• History of Kagoshima – Kagoshima Prefectural Government (https://www.pref.kagoshima.jp/ab10/pr/gaiyou/rekishi/index.html)
• https://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/106
• https://yokaguide.com/en/sightseeing/9473.html
• https://japan-forward.com/the-british-in-bakumatsu-japan-the-namamugi-incident/

#ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 7 พันธมิตรซัตสึมะ-โจชู และจุดจบของระบอบโชกุน #Shimazu Clan

ถอดรหัส Aeon: อาณาจักรอมตะจากร้านกิโมโนสู่เบอร์หนึ่งค้าปลีกญี่ปุ่น ตอนที่ 2 อเมริกันดรีม และการควบรวมเพื่อเปลี่ยนโลก

ถ้าเราพูดถึงช่วงเวลาที่มืดมนที่สุดในประวัติศาสตร์ของประเทศญี่ปุ่น คงไม่มีใครปฏิเสธได้ว่านั่นคือช่วงหลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง ในปี 1945

ญี่ปุ่นในเวลานั้นเปรียบเสมือนประเทศที่ถูกกดปุ่มรีเซ็ตใหม่ทั้งหมด เมืองสำคัญหลายแห่งถูกระเบิดจนราบเป็นหน้ากลอง เศรษฐกิจพังทลาย และผู้คนต้องดิ้นรนเอาชีวิตรอดท่ามกลางความขาดแคลนอย่างแสนสาหัส

เมืองยกไกจิ จังหวัดมิเอะ ซึ่งเป็นที่ตั้งของร้าน โอคาดายะ อาณาจักรค้าปลีกท้องถิ่นที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ก็ไม่อาจหลีกหนีชะตากรรมนี้พ้น ร้านค้าที่เคยรุ่งเรืองและเต็มไปด้วยลูกค้า ถูกไฟสงครามเผาผลาญจนเหลือเพียงเถ้าถ่าน

Okadaya, Yokkaichi, Mie Prefecture

ท่ามกลางซากปรักหักพังนั้น ทายาทรุ่นที่ 7 ของตระกูลโอคาดะ ผู้มีนามว่า ทาคุยะ โอคาดะ ในวัยเพียงยี่สิบต้นๆ ต้องก้าวขึ้นมารับช่วงต่อกิจการที่แทบจะไม่เหลืออะไรเลย

Takuya Okada

สำหรับชายหนุ่มที่เพิ่งก้าวออกจากรั้วมหาวิทยาลัยวาเซดะ การต้องมากอบกู้ธุรกิจครอบครัวจากศูนย์ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ด้วยวิญญาณของพ่อค้าที่ไหลเวียนอยู่ในสายเลือด เขาไม่ได้จมปลักอยู่กับความสูญเสีย ทาคุยะเริ่มต้นใหม่ด้วยการสร้างเพิงไม้เล็กๆ บนพื้นที่เดิม และเริ่มนำเสื้อผ้าเท่าที่หาได้มาวางขาย

ในยุคที่ผู้คนไม่มีแม้แต่เสื้อผ้าดีๆ จะสวมใส่ โอคาดายะกลับมาเป็นที่พึ่งของชาวเมืองอีกครั้ง และด้วยความยึดมั่นในปรัชญา ลูกค้าคือที่หนึ่งเสมอ ธุรกิจที่เริ่มต้นจากเพิงไม้ก็ค่อยๆ ฟื้นตัวและเติบโตกลับมาเป็นร้านค้าที่แข็งแกร่งได้อีกครั้งในยุคที่ญี่ปุ่นกำลังเร่งฟื้นฟูประเทศ

เมื่อเข้าสู่ทศวรรษ 1950 โอคาดายะเริ่มขยายสาขาในระดับท้องถิ่น และนำระบบการขายแบบ บริการตนเอง หรือ Self-service ซึ่งเป็นของใหม่ในยุคนั้นมาใช้ ทำให้ยอดขายเติบโตอย่างก้าวกระโดด

ดูเหมือนว่าทุกอย่างกำลังไปได้สวย และถ้าทาคุยะเป็นแค่ผู้บริหารที่พอใจกับความสำเร็จในพื้นที่ของตัวเอง เรื่องราวของ Aeon ก็คงจะจบลงแค่การเป็นร้านค้าที่ประสบความสำเร็จในระดับจังหวัดเท่านั้น

แต่ความยิ่งใหญ่ของผู้นำ มักจะถูกวัดกันที่วิสัยทัศน์ในการมองเห็นพายุที่ยังมาไม่ถึง

ในช่วงทศวรรษ 1960 ทาคุยะ โอคาดะ ได้ตัดสินใจเดินทางไปดูงานด้านธุรกิจค้าปลีกที่ประเทศสหรัฐอเมริกา และการเดินทางครั้งนั้นเอง ที่กลายเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดในชีวิตของเขา

เมื่อเท้าของเขาแตะแผ่นดินอเมริกา ทาคุยะต้องตกตะลึงกับสิ่งที่อยู่ตรงหน้า เขาได้เห็นห้างสรรพสินค้าขนาดมหึมา ซูเปอร์มาร์เก็ตที่เต็มไปด้วยสินค้าละลานตา และศูนย์การค้าที่กว้างใหญ่ไพศาล

แต่สิ่งที่ทำให้เขาประทับใจที่สุด ไม่ใช่ขนาดของร้านค้า แต่คือโมเดลธุรกิจที่เรียกว่า Chain Store หรือเครือข่ายร้านค้าปลีกที่มีสาขาจำนวนมากกระจายอยู่ทั่วประเทศ

เขาได้ศึกษาการทำงานของบริษัทยักษ์ใหญ่อย่าง Sears และ J.C. Penney จนค้นพบความลับที่ว่า เมื่อธุรกิจมีขนาดใหญ่และมีสาขามากพอ พวกเขาจะเกิดการประหยัดต่อขนาด หรือ Economies of Scale ซึ่งทำให้สามารถกดต้นทุนการซื้อสินค้าจากผู้ผลิตได้ต่ำลงมหาศาล นำไปสู่การตั้งราคาขายที่ถูกกว่าคู่แข่ง และกวาดต้อนลูกค้ามาได้ทั้งหมด

ทาคุยะตระหนักได้ทันทีว่า ภาพที่เขาเห็นในอเมริกา คือภาพอนาคตที่จะเกิดขึ้นในญี่ปุ่นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

เมื่อเขากลับมาที่ญี่ปุ่น ความกังวลของเขาก็กลายเป็นความจริง บริษัทยักษ์ใหญ่ในประเทศอย่าง Daiei และ Ito-Yokado เริ่มขยายสาขาอย่างดุดันข้ามภูมิภาค พวกเขามีทุนหนา มีอำนาจต่อรองสูง และพร้อมที่จะบดขยี้ร้านค้าปลีกท้องถิ่นให้ราบคาบ

ทาคุยะรู้ดีว่า หากโอคาดายะยังคงยืนหยัดต่อสู้อย่างโดดเดี่ยวในฐานะร้านค้าท้องถิ่น วันหนึ่งพวกเขาก็จะต้องถูกยักษ์ใหญ่เหล่านี้กลืนกินไปในที่สุด

คำถามสำคัญคือ แล้วร้านค้าท้องถิ่นจะเอาตัวรอดจากสึนามิลูกนี้ได้อย่างไร

ในโลกธุรกิจ เมื่อเราไม่สามารถเอาชนะศัตรูที่ตัวใหญ่กว่าด้วยตัวคนเดียวได้ ทางออกเดียวที่มีคือการหาพันธมิตร และนั่นคือที่มาของแนวคิดที่ทาคุยะเรียกว่า การบริหารแบบสหพันธรัฐ หรือ Renpo Keiei

ทาคุยะไม่ได้คิดจะไปขอรวมกิจการกับยักษ์ใหญ่เพื่อยอมเป็นเบี้ยล่าง แต่เขาเลือกที่จะเดินไปหาผู้ประกอบการร้านค้าปลีกท้องถิ่นในภูมิภาคอื่น ที่มีขนาดใกล้เคียงกัน มีความกังวลเหมือนกัน และมีอุดมการณ์เดียวกัน

เขาได้พบกับ คาซูอิจิ ฟูทากิ เจ้าของร้าน ฟูทากิ ซึ่งเป็นร้านค้าปลีกที่แข็งแกร่งในจังหวัดเฮียวโกะ และ จิโร อินุเอะ เจ้าของร้าน ชิโระ จากเมืองโอซาก้า

ผู้นำทั้งสามคนนั่งจับเข่าคุยกัน และต่างก็มองเห็นอนาคตที่ตรงกันว่า หากพวกเขายังต่างคนต่างอยู่ ความตายคือสิ่งเดียวที่รออยู่เบื้องหน้า แต่ถ้าพวกเขานำทรัพยากร ความรู้ และสาขามารวมกัน พวกเขาจะกลายเป็นผู้เล่นระดับประเทศที่มีขนาดใหญ่พอจะต่อกรกับใครก็ได้

แต่ปัญหาคลาสสิกของการควบรวมกิจการก็คือ อัตตา หรือ Ego ของผู้ก่อตั้ง ไม่มีใครอยากสูญเสียชื่อบริษัทที่ตัวเองสร้างมากับมือ และไม่มีใครอยากเป็นลูกน้องของใคร

ทาคุยะ โอคาดะ เข้าใจจุดอ่อนนี้ดี เขาจึงเสนอหลักการที่ยิ่งใหญ่และแสดงให้เห็นถึงความใจกว้างอย่างที่สุด นั่นคือการควบรวมครั้งนี้ จะเป็นการควบรวมของผู้ที่เท่าเทียมกันอย่างแท้จริง

พวกเขาตกลงกันว่าจะลบชื่อบริษัทเดิมของแต่ละคนทิ้งไปทั้งหมด เพื่อไม่ให้มีความรู้สึกว่าใครถูกใครกลืนกิน และร่วมกันสร้างบริษัทใหม่ขึ้นมาด้วยกัน

ลองจินตนาการดูนะครับว่า การยอมทิ้งชื่อ โอคาดายะ ที่บรรพบุรุษสร้างและรักษามานานกว่า 200 ปีนั้น ต้องใช้ความกล้าหาญและความเสียสละมากขนาดไหน แต่นี่คือการทำตามปรัชญา จงติดล้อให้เสาหลัก อย่างแท้จริง เมื่อโลกเปลี่ยนไป ธรรมเนียมเดิมๆ ก็ต้องพร้อมที่จะถูกสลัดทิ้งเพื่อความอยู่รอด

และในที่สุด ปี 1969 การเจรจาประวัติศาสตร์ก็เป็นผลสำเร็จ โอคาดายะ, ฟูทากิ และ ชิโระ ได้ประกาศควบรวมกิจการเข้าด้วยกัน และตั้งชื่อบริษัทใหม่ว่า JUSCO ซึ่งย่อมาจาก Japan United Stores Company

JUSCO

การก่อตั้ง JUSCO ไม่ใช่แค่การรอดพ้นจากวิกฤต แต่มันคือการสร้างขุมพลังใหม่แห่งวงการค้าปลีกญี่ปุ่น จากร้านค้าท้องถิ่นสามแห่ง พวกเขากลายเป็นเครือข่ายที่มีสาขากระจายอยู่ทั่วภูมิภาคคันไซและชูบุในชั่วข้ามคืน

มีเรื่องเล่าที่น่าสนใจและกลายเป็นตำนานเกี่ยวกับการเลือกตำแหน่งประธานบริษัท JUSCO ในยุคก่อตั้ง เมื่อทั้งสามบริษัทรวมกันเป็นหนึ่งด้วยความเท่าเทียม พวกเขาจึงต้องใช้วิธีที่ยุติธรรมที่สุดในการหาตัวผู้นำ

เชื่อไหมครับว่า ผู้บริหารทั้งสามคนตกลงใช้วิธี จับฉลาก เพื่อเลือกประธานบริษัท และผลก็คือ ทาคุยะ โอคาดะ เป็นผู้จับฉลากได้ตำแหน่งนั้น

แต่เหนือสิ่งอื่นใด การใช้วิธีจับฉลากนี้เป็นเพียงสัญลักษณ์ที่แสดงให้เห็นว่า พวกเขาทุกคนให้ความสำคัญกับ ความอยู่รอดและอนาคตของบริษัท มากกว่า ตำแหน่งและอำนาจส่วนตัว

นี่คือบทเรียนทางธุรกิจที่ล้ำค่าที่สุดเรื่องหนึ่งในประวัติศาสตร์ มันสอนเราว่า ในยุคที่โลกธุรกิจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและเต็มไปด้วยคู่แข่งที่แข็งแกร่ง การยึดติดกับอัตตาและชื่อเสียงในอดีต อาจเป็นหนทางที่นำไปสู่ความพินาศ

การก่อตั้ง JUSCO พิสูจน์ให้เห็นว่า เมื่อผู้ประกอบการยอมสละชื่อของตัวเอง ยอมทลายกำแพงแห่งอีโก้ แล้วร่วมมือกันด้วยวิสัยทัศน์ที่ยิ่งใหญ่กว่า พวกเขาก็สามารถสร้างสิ่งที่แข็งแกร่งจนไม่มีใครสามารถโค่นล้มได้

และนี่คือจุดเริ่มต้นของการติดปีกให้กับองค์กร ที่กำลังจะสยายปีกออกไปสร้างปรากฏการณ์ใหม่ในวงการค้าปลีก ซึ่งเราจะได้เห็นความแพรวพราวในการขยายอาณาจักรของพวกเขา ด้วยการบุกเบิกกลยุทธ์ป่าล้อมเมืองในตอนต่อไปครับ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

ในตอนแรกที่ทั้งสามบริษัทตัดสินใจร่วมทุนกัน พวกเขาตั้งชื่อบริษัทเฉพาะกิจขึ้นมาว่า สหพันธ์ร้านค้าปลีกญี่ปุ่น หรือ Japan United Stores Company ก่อนที่ต่อมาพนักงานในบริษัทจะช่วยกันโหวตและเสนอให้นำตัวอักษรย่อของชื่อนี้มาผสมกัน จนกลายมาเป็นชื่อ JUSCO (จัสโก้) ซึ่งเป็นชื่อที่คนไทยในยุค 90 คุ้นเคยกันเป็นอย่างดี เพราะเคยเข้ามาเปิดสาขาในประเทศไทยหลายแห่ง ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อเป็น MaxValu ในปัจจุบัน

เรื่องแนะนำ :
– ถอดรหัส Aeon: อาณาจักรอมตะจากร้านกิโมโนสู่เบอร์หนึ่งค้าปลีกญี่ปุ่น ตอนที่ 1 จุดกำเนิดจากไม้คานหาบเร่ สู่ปรัชญาที่ไม่มีวันตาย
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 7 ก้าวข้ามผ่านขีดจำกัดมนุษยชาติ
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 6 ชิปเปลี่ยนโลก
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 5: พายุหมุนในหุบเขาซิลิคอน
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 4: จากบริษัทโทรคมนาคม สู่ “กงสีนักลงทุนระดับโลก”
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 3: สงครามล้มยักษ์

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
– Corporate History, aeon.info
– The Birth of JUSCO and Federal Management, the-shashi.com
– https://www.aeon.info/en/
– https://tfwiki.net/wiki/File:Jusco_logo.png
– https://www.aeonkankyozaidan.or.jp/midoripress/prize/message/index.html
– https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Okadaya_Yokkaichi.JPG

#ถอดรหัส Aeon: อาณาจักรอมตะจากร้านกิโมโนสู่เบอร์หนึ่งค้าปลีกญี่ปุ่น ตอนที่ 2 อเมริกันดรีม และการควบรวมเพื่อเปลี่ยนโลก #AEON Group

ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 6 เหตุการณ์นามะมุงิและสงครามเปลี่ยนทัศนคติ

ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้ว หลังจากที่เราได้พูดถึงการจากไปอย่างกะทันหันของชิมะซึ นาริอากิระ ไดเมียวผู้เปี่ยมวิสัยทัศน์ผู้ริเริ่มโครงการอุตสาหกรรมชูเซคังไปในตอนที่แล้ว บัดนี้แคว้นซัตสึมะต้องเผชิญกับจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญอีกครั้ง เมื่ออำนาจการบริหารแคว้นทั้งหมดได้ตกไปอยู่ในมือของ ชิมะซึ ฮิซามิตสึ (Shimazu Hisamitsu) ผู้เป็นน้องชายต่างมารดาของนาริอากิระ ซึ่งขึ้นมาดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทน ชิมะซึ ทาดาโยชิ (Shimazu Tadayoshi) บุตรชายของตนที่ยังอายุน้อย

Shimazu Hisamitsu (โดย Harada Naojirō)

ฮิซามิตสึมีความคิดทางการเมืองที่แตกต่างจากนาริอากิระอยู่บ้าง ในขณะที่นาริอากิระมุ่งเน้นการปฏิรูปเทคโนโลยีและการเปิดรับวิทยาการตะวันตกอย่างเต็มที่ ฮิซามิตสึกลับเป็นนักการเมืองที่มุ่งเน้นเรื่องเสถียรภาพทางการเมืองภายในประเทศเป็นหลัก เขาสนับสนุนแนวคิด โคบุ กัตไต (Kobu Gattai) หรือการประสานรอยร้าวและรวมอำนาจระหว่างราชสำนักเกียวโตและรัฐบาลโชกุนเอโดะเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างความเข้มแข็งในการรับมือกับมหาอำนาจตะวันตกที่กำลังคุกคามญี่ปุ่น

Shimazu Tadayoshi

ด้วยความมุ่งมั่นที่จะผลักดันแนวคิดนี้ ในปี ค.ศ. 1862 ฮิซามิตสึได้นำกองทัพซามุไรชาวซัตสึมะนับพันนายเดินทางไปยังเมืองหลวงเกียวโตเพื่อเข้าเฝ้าจักรพรรดิ และเดินทางต่อไปยังเมืองเอโดะเพื่อกดดันให้รัฐบาลโชกุนยอมรับข้อเสนอการปฏิรูป การแสดงแสนยานุภาพทางการทหารของฮิซามิตสึในครั้งนั้นสร้างความเกรงขามให้กับรัฐบาลโชกุนเป็นอย่างมาก แต่ทว่า เหตุการณ์ที่สั่นสะเทือนประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นกลับไม่ได้เกิดขึ้นในห้องประชุมเจรจาทางการเมือง แต่กลับเกิดขึ้นบนถนนสายเล็กๆ ในหมู่บ้านนามะมุงิระหว่างการเดินทางกลับ

ในวันที่ 14 กันยายน ค.ศ. 1862 ขบวนเดินทางอันยิ่งใหญ่ของฮิซามิตสึและเหล่าซามุไรผู้คุ้มกันกำลังเดินทางกลับจากเอโดะมุ่งหน้าสู่เกียวโต เมื่อขบวนเดินทางมาถึงหมู่บ้านนามะมุงิ (Namamugi) ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับเมืองท่าโยโกฮาม่า พวกเขาได้เผชิญหน้ากับกลุ่มชาวอังกฤษสี่คนที่กำลังขี่ม้าสวนทางมา หนึ่งในนั้นคือ ชาร์ลส์ เลนน็อกซ์ ริชาร์ดสัน (Charles Lennox Richardson) พ่อค้าชาวอังกฤษที่มาจากเซี่ยงไฮ้ พร้อมกับเพื่อนชายสองคนและหญิงอีกหนึ่งคน

ตามธรรมเนียมปฏิบัติอันเคร่งครัดของญี่ปุ่นในยุคเอโดะ เมื่อขบวนของไดเมียวผู้ทรงอิทธิพลเดินทางผ่าน สามัญชนทุกคนจะต้องคุกเข่าก้มหัวลงกับพื้นเพื่อแสดงความเคารพ และห้ามผู้ใดตัดหน้าขบวนเด็ดขาด หากผู้ใดฝ่าฝืน ซามุไรมีสิทธิอันชอบธรรมที่จะลงดาบสังหารได้ทันทีโดยไม่มีความผิด ซึ่งเรียกว่ากฎ คิริซุเตะ โกเม็ง (Kirisute Gomen) แต่ทว่ากลุ่มชาวอังกฤษซึ่งไม่คุ้นเคยและอาจไม่ใส่ใจกับธรรมเนียมของญี่ปุ่น ไม่ยอมลงจากหลังม้า และยังคงขี่ม้าฝ่าเข้าไปในขบวนของซัตสึมะด้วยความประมาทและขาดความระมัดระวัง

การกระทำดังกล่าวถือเป็นการหยามเกียรติอย่างรุนแรงในสายตาของเหล่านักรบซัตสึมะ ซามุไรผู้ทำหน้าที่คุ้มกันขบวนนำโดย นาริฮาระ คิโยซากิ จึงชักดาบคาตานะออกมาระดมฟันเข้าใส่กลุ่มชาวอังกฤษทันที ริชาร์ดสันได้รับบาดเจ็บสาหัสและตกจากหลังม้า ก่อนที่จะถูกซามุไรซัตสึมะปลิดชีพในเวลาต่อมา ส่วนเพื่อนชายอีกสองคนได้รับบาดเจ็บแต่สามารถหลบหนีไปพร้อมกับสตรีในกลุ่มได้ เหตุการณ์นี้ถูกบันทึกในหน้าประวัติศาสตร์ว่า เหตุการณ์นามะมุงิ (Namamugi Incident)

The Namamugi Incident
(ukiyo-e, open source)

ข่าวการสังหารชาวอังกฤษแพร่สะพัดไปอย่างรวดเร็วและสร้างความโกรธแค้นให้กับรัฐบาลอังกฤษเป็นอย่างมาก อุปทูตอังกฤษประจำญี่ปุ่นได้ยื่นคำขาดเรียกร้องให้รัฐบาลโชกุนกล่าวคำขอโทษและจ่ายเงินค่าทำขวัญจำนวน 100,000 ปอนด์ ซึ่งรัฐบาลโชกุนที่กำลังอ่อนแอก็ยอมจ่ายแต่โดยดี นอกจากนี้ อังกฤษยังเรียกร้องให้แคว้นซัตสึมะจ่ายเงินค่าทำขวัญอีก 25,000 ปอนด์ พร้อมทั้งให้ส่งตัวผู้ลงดาบสังหารริชาร์ดสันมาลงโทษประหารชีวิต แต่ทว่าแคว้นซัตสึมะที่มีความหยิ่งทะนงในศักดิ์ศรีนักรบ ได้ปฏิเสธข้อเรียกร้องทั้งหมดอย่างสิ้นเชิง

การปฏิเสธของซัตสึมะนำไปสู่การตอบโต้ทางทหารอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1863 กองเรือรบของราชนาวีอังกฤษจำนวน 7 ลำ ภายใต้การบังคับบัญชาของพลเรือโท เอากุสตุส คูเปอร์ (Augustus Kuper) ได้แล่นเข้ามาปิดล้อมอ่าวคาโงชิมะ เมืองหลวงของแคว้นซัตสึมะ เพื่อใช้กำลังบีบบังคับให้ซัตสึมะยอมจำนน กองเรืออังกฤษได้ทำการยึดเรือกลไฟของซัตสึมะจำนวน 3 ลำที่จอดอยู่ในอ่าวเป็นตัวประกัน ซึ่งการกระทำดังกล่าวถือเป็นการจุดชนวนสงครามอย่างเป็นทางการ

เมื่อเห็นเรือของตนถูกยึด ปืนใหญ่รักษาชายฝั่งของซัตสึมะที่ถูกผลิตขึ้นจากโรงงานชูเซคังตามดำริของอดีตไดเมียวนาริอากิระ ก็เปิดฉากระดมยิงเข้าใส่กองเรืออังกฤษทันที สงครามอังกฤษ-ซัตสึมะ (Anglo-Satsuma War) จึงอุบัติขึ้น การดวลปืนใหญ่ระหว่างป้อมปราการบนฝั่งและกองเรือรบที่ทันสมัยที่สุดในโลกดำเนินไปอย่างดุเดือด แม้ว่ากองเรืออังกฤษจะมีเทคโนโลยีและอำนาจการยิงที่เหนือกว่ามาก แต่สภาพอากาศที่มีพายุไต้ฝุ่นพัดกระหน่ำ ประกอบกับความแม่นยำของปืนใหญ่ซัตสึมะ ทำให้เรือรบอังกฤษได้รับความเสียหายอย่างหนัก เรือธงของอังกฤษถูกยิงจนกัปตันและรองกัปตันเสียชีวิต

ในขณะเดียวกัน เมืองคาโงชิมะก็ได้รับความเสียหายอย่างหนักหน่วงจากการระดมยิงปืนใหญ่ของอังกฤษ บ้านเรือนกว่า 500 หลังคาเรือนถูกเพลิงไหม้ทำลายล้าง รวมถึงส่วนหนึ่งของโรงงานชูเซคังก็ได้รับความเสียหายด้วย แต่เมื่อกระสุนปืนใหญ่เริ่มร่อยหรอและสภาพอากาศเลวร้ายลง กองเรืออังกฤษจึงตัดสินใจถอนกำลังออกจากอ่าวคาโงชิมะและล่าถอยกลับไปยังโยโกฮาม่า ทิ้งให้แคว้นซัตสึมะอ้างชัยชนะในการขับไล่ผู้รุกรานได้สำเร็จ

แม้ซัตสึมะจะสามารถยืนหยัดต่อสู้กับมหาอำนาจอันดับหนึ่งของโลกได้อย่างสมศักดิ์ศรี แต่ผู้นำแคว้นและเหล่าซามุไรระดับสูงต่างตระหนักดีถึงความเป็นจริงที่โหดร้าย สงครามครั้งนี้ทำให้ชาวซัตสึมะตระหนักรู้แจ้งว่า ลำพังความกล้าหาญและกำลังทหารของแคว้นเดียว ไม่อาจต้านทานแสนยานุภาพทางทหารที่แท้จริงของชาติตะวันตกได้เลย แนวคิด ซนโน โจออย (Sonno Joi) หรือ เทิดทูนจักรพรรดิ ขับไล่คนเถื่อน ที่เคยเป็นกระแสหลักนั้น เป็นเพียงความเพ้อฝันที่ไม่มีวันเป็นจริง

บทเรียนจากเลือดและเปลวเพลิงในสงครามครั้งนี้ นำมาซึ่งจุดเปลี่ยนทางความคิดที่สำคัญที่สุดของแคว้นซัตสึมะ แทนที่จะจมปลักอยู่กับความโกรธแค้นและเกลียดชังชาวต่างชาติ ผู้นำซัตสึมะกลับเลือกที่จะเดินหน้าเจรจาสันติภาพกับอังกฤษอย่างลับๆ พวกเขายอมจ่ายเงินค่าทำขวัญจำนวน 25,000 ปอนด์ตามที่อังกฤษเรียกร้อง และที่น่าทึ่งไปกว่านั้นคือ ซัตสึมะได้เปลี่ยนศัตรูให้กลายมาเป็นพันธมิตร พวกเขาเริ่มติดต่อขอซื้ออาวุธปืนและเรือรบที่ทันสมัยจากอังกฤษโดยตรง เพื่อนำมาพัฒนากองทัพของตนให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น

ความสัมพันธ์ที่ก่อตัวขึ้นจากไฟสงครามระหว่างซัตสึมะและอังกฤษนี้เอง ที่จะกลายเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาสำคัญในการเมืองญี่ปุ่นยุคบาคุมัตสึ การหันมารับวิทยาการและผูกมิตรกับมหาอำนาจตะวันตก ทำให้ซัตสึมะมีความมั่นใจและมีแสนยานุภาพมากพอที่จะท้าทายอำนาจของรัฐบาลโชกุนได้อย่างเต็มตัว และในตอนหน้า เราจะมาติดตามกันต่อว่า การเติบโตทางความคิดของซัตสึมะนี้ จะนำไปสู่การจับมือกับศัตรูคู่อาฆาตอย่างแคว้นโจชูได้อย่างไร และอะไรคือฟันเฟืองที่ทำให้รัฐบาลโชกุนโตกุกาวะที่ปกครองญี่ปุ่นมานานกว่า 250 ปีต้องล่มสลายลงในที่สุด

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

เงินค่าทำขวัญจำนวน 25,000 ปอนด์ หรือคิดเป็นเงินญี่ปุ่นในสมัยนั้นประมาณ 100,000 เรียว ที่แคว้นซัตสึมะต้องจ่ายให้กับรัฐบาลอังกฤษนั้น เป็นจำนวนเงินที่มหาศาลมาก ซัตสึมะใช้ชั้นเชิงทางการทูตโดยอ้างว่าตนเองไม่มีเงินสดมากพอ จึงไปขอกู้ยืมเงินก้อนนี้มาจากคลังของรัฐบาลโชกุนเอโดะเพื่อนำไปจ่ายให้อังกฤษ แต่หลังจากที่ซัตสึมะนำเงินไปจ่ายเรียบร้อยแล้ว พวกเขาก็ไม่เคยชำระหนี้ก้อนนี้คืนให้กับรัฐบาลโชกุนเลยจนกระทั่งรัฐบาลโชกุนล่มสลาย ถือเป็นหนึ่งในกลยุทธ์เตะถ่วงที่ชาญฉลาดและแสบสันต์ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์การเมืองญี่ปุ่น

เรื่องแนะนำ :
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 4 อาณาจักรซัตสึมะ และการเป็นประเทศราชสองฝ่าย
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 2 ไฟสงครามยุคเซ็งโงกุ และอาวุธปืนกระบอกแรก
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 1 ปฐมบทแห่งพยัคฆ์แดนใต้
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 8: จากโรนินพเนจรสู่ปาฏิหาริย์ไดเมียวผู้หวนคืน และการปรับตัวสู่โลกธุรกิจยุคปัจจุบัน

ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Namamugi Incident – Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Namamugi_Incident)
• Bombardment of Kagoshima (Anglo-Satsuma War) – Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Bombardment_of_Kagoshima)
• History of Kagoshima – Kagoshima Prefectural Government (https://www.pref.kagoshima.jp/ab10/pr/gaiyou/rekishi/index.html)
• https://jref.com/articles/shimazu-hisamitsu-1817-1887.858/
• https://yokaguide.com/en/sightseeing/9473.html
• https://japan-forward.com/the-british-in-bakumatsu-japan-the-namamugi-incident/

#ตามรอยตระกูล Shimazu : จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 6 เหตุการณ์นามะมุงิและสงครามเปลี่ยนทัศนคติ #Shimazu Clan

ถอดรหัส Aeon: อาณาจักรอมตะจากร้านกิโมโนสู่เบอร์หนึ่งค้าปลีกญี่ปุ่น ตอนที่ 1 จุดกำเนิดจากไม้คานหาบเร่ สู่ปรัชญาที่ไม่มีวันตาย

ถ้าเราลองถามคนที่ไปเที่ยวประเทศญี่ปุ่นว่า สถานที่ไหนที่มักจะแวะไปฝากท้อง ซื้อของใช้ หรือหาซื้อของฝากก่อนเดินทางกลับ เชื่อว่าชื่อของซูเปอร์มาร์เก็ตหรือห้างสรรพสินค้าที่มีป้ายสีชมพูอมม่วงอย่าง Aeon คงจะเป็นชื่อแรกๆ ที่หลายคนนึกถึง

อาณาจักรค้าปลีกแห่งนี้ไม่ได้มีแค่ซูเปอร์มาร์เก็ต แต่ยังครอบคลุมไปถึงธุรกิจพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ ธนาคาร และบริการทางการเงิน จนกลายเป็นกลุ่มธุรกิจที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชีย ซึ่งมีรายได้ต่อปีระดับมหาศาลและมีสาขากระจายอยู่ทั่วโลก

แต่เคยสงสัยไหมครับว่า ธุรกิจที่ยิ่งใหญ่ระดับโลกนี้ มีจุดเริ่มต้นมาจากอะไร หลายคนอาจจะคิดว่าพวกเขาคงเริ่มต้นจากการเป็นกลุ่มทุนผูกขาดระดับประเทศ หรือได้รับการสนับสนุนเม็ดเงินมหาศาลจากรัฐบาลมาตั้งแต่ต้น

แต่เรื่องราวของ Aeon กลับไม่ได้เริ่มต้นจากนายทุนกระเป๋าหนัก หรือเทคโนโลยีที่ล้ำสมัยแต่อย่างใด มันเริ่มต้นจากสิ่งของที่เรียบง่ายที่สุดอย่าง ไม้คานหาบเร่ ของผู้ชายธรรมดาๆ คนหนึ่งเท่านั้น

เรื่องราวทั้งหมดนี้ ต้องย้อนเวลากลับไปในยุคเอโดะ ปี 1758 หรือกว่าสองศตวรรษครึ่งที่แล้ว

ณ เมืองยกไกจิ จังหวัดมิเอะ ซึ่งในเวลานั้นเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญและเป็นหนึ่งในสถานีจุดพักบนเส้นทางสัญจรหลักที่เรียกว่าเส้นทางโทไคโด ท่ามกลางความคึกคักของผู้คนและพ่อค้าวาณิชที่เดินทางไปมา ชายหนุ่มชื่อ โซซาเอมอน โอคาดะ (Sozaemon Okada) ได้เริ่มต้นธุรกิจเล็กๆ ของเขา ด้วยเงินทุนที่ไม่ได้มากมายอะไร

เขาเลือกที่จะนำผ้ากิโมโน เครื่องประดับ และเครื่องสำอาง ใส่ตะกร้าแขวนไว้ที่ปลายไม้คาน แล้วแบกขึ้นบ่าเดินเร่ขายไปตามบ้านเรือนต่างๆ

ลองจินตนาการถึงสภาพการค้าขายในยุคสมัยที่ไม่มีหน้าร้าน ไม่มีป้ายโฆษณา สิ่งเดียวที่จะทำให้พ่อค้าหาบเร่คนหนึ่งอยู่รอดและเติบโตได้ ท่ามกลางคู่แข่งมากมาย คือคำว่า ความไว้วางใจ

โซซาเอมอนไม่ได้มองว่าตัวเองเป็นแค่คนขายของที่หวังเพียงกำไรฉาบฉวย แต่เขามองว่าตัวเองคือผู้ที่เข้าไปแก้ปัญหาและตอบสนองความต้องการของลูกค้า เขาเดินเท้าเป็นระยะทางไกลหลายสิบกิโลเมตรในแต่ละวัน เพื่อนำสินค้าที่ลูกค้ากำลังมองหาไปส่งมอบให้ถึงมือถึงหน้าประตูบ้าน

ความใส่ใจและวิริยะอุตสาหะนี้เอง ที่ก่อให้เกิดปรัชญาที่ฝังรากลึกลงไปในสายเลือดของตระกูลโอคาดะ นั่นคือคำว่า ลูกค้าคือที่หนึ่งเสมอ

เมื่อธุรกิจหาบเร่เริ่มเติบโตและได้รับความไว้วางใจจากชาวเมืองอย่างล้นหลาม โซซาเอมอนจึงตัดสินใจลงหลักปักฐาน เปิดร้านค้าจำหน่ายผ้ากิโมโนและเครื่องใช้ต่างๆ อย่างเป็นทางการในชื่อ ชิโนฮาระยะ ก่อนที่ทายาทรุ่นต่อมาจะเปลี่ยนชื่อร้านเป็น โอคาดายะ ในเวลาต่อมา

การมีหน้าร้านทำให้ธุรกิจมีความมั่นคงมากขึ้น สามารถสต็อกสินค้าได้มากขึ้น แต่สิ่งหนึ่งที่พวกเขาก็ไม่เคยทิ้งไปเลย คือจิตวิญญาณของการเป็นพ่อค้าหาบเร่ ที่พร้อมจะก้าวเดินไปหาลูกค้าและปรับตัวให้เข้ากับความต้องการของตลาดอยู่เสมอ

กาลเวลาล่วงเลยผ่านไปนับร้อยปี ธุรกิจของโอคาดายะถูกส่งไม้ต่อจากรุ่นสู่รุ่น จนกระทั่งบททดสอบครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นได้มาเยือน เมื่อประเทศก้าวเข้าสู่ยุคการปฏิรูปเมจิ ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19

นี่ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนผ่านยุคสมัยธรรมดา แต่มันคือการพลิกแผ่นดิน ระบบชนชั้นซามูไรที่เคยเป็นลูกค้ากระเป๋าหนักของร้านถูกยกเลิก ผู้คนเริ่มหันไปสวมใส่เสื้อผ้าแบบตะวันตกแทนผ้ากิโมโนแบบดั้งเดิม

การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้บริโภคอย่างฉับพลันนี้ เปรียบเสมือนคลื่นยักษ์ที่ซัดทำลายธุรกิจดั้งเดิม ร้านค้าเก่าแก่จำนวนมากที่ปรับตัวไม่ทัน หรือดื้อรั้นที่จะขาย

แต่กิโมโนแบบเดิม ต้องทยอยปิดกิจการลงไปทีละราย
แต่โอคาดายะกลับรอดพ้นจากกระแสธารแห่งการทำลายล้างนี้มาได้ เพราะพวกเขามีปรัชญาประจำตระกูลที่สืบทอดกันมา ซึ่งเปรียบเสมือนเข็มทิศในการทำธุรกิจ

คำสอนนั้นคือประโยคที่ว่า จงติดล้อให้เสาหลัก

ในสถาปัตยกรรมบ้านญี่ปุ่นดั้งเดิม เสาหลัก หรือ ไดโคคุบาชิระ คือเสาไม้ขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่กลางบ้าน ทำหน้าที่ค้ำจุนโครงสร้างทั้งหมด เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์และศูนย์รวมจิตใจที่ห้ามเคลื่อนย้ายอย่างเด็ดขาด

แต่คำสอนของตระกูลโอคาดะกลับสอนให้ลูกหลานติดล้อเข้ากับเสาหลักนั้น

ความหมายอันลึกซึ้งที่ซ่อนอยู่ก็คือ ในโลกของการทำธุรกิจ ไม่มีความสำเร็จใดหรือธรรมเนียมปฏิบัติใดที่ศักดิ์สิทธิ์จนแตะต้องไม่ได้ หากสถานการณ์โลกเปลี่ยนไป ตลาดเปลี่ยนไป หรือพฤติกรรมของลูกค้าเปลี่ยนไป ธุรกิจก็ต้องพร้อมที่จะเคลื่อนย้าย ปรับโครงสร้าง และเปลี่ยนแปลงตัวเองอยู่เสมอ

คำสอนนี้เองที่ทำให้โอคาดายะกล้าที่จะลดสัดส่วนการขายกิโมโนแบบดั้งเดิมทิ้งไปอย่างไม่เสียดาย แล้วเริ่มนำเข้าสินค้าตะวันตกและเสื้อผ้าสำเร็จรูปเข้ามาขาย เพื่อให้สอดรับกับวิถีชีวิตใหม่ของชาวเมืองญี่ปุ่นที่กำลังเปลี่ยนไปสู่ความทันสมัย

ปรัชญาแห่งการปรับตัวนี้ ได้ถูกนำมาใช้อย่างทรงพลังอีกครั้งและกลายเป็นกรณีศึกษาที่ยอดเยี่ยมในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

ในช่วงทศวรรษที่ 1920 ประเทศญี่ปุ่นต้องเผชิญกับวิกฤตเศรษฐกิจตกต่ำอย่างรุนแรง หรือที่รู้จักกันในชื่อวิกฤตการณ์การเงินโชวะ ตลาดหุ้นพังทลาย ธนาคารหลายแห่งต้องปิดตัวลง ผู้คนตกงานและไม่มีกำลังซื้อ

โซซาเอมอน โอคาดะ รุ่นที่หก ซึ่งเป็นผู้นำตระกูลในเวลานั้น ต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่สินค้าในร้านขายไม่ออก และมีสต็อกคงค้างอยู่มหาศาล ซึ่งเป็นฝันร้ายของคนทำธุรกิจค้าปลีกทุกคน

ในสถานการณ์เช่นนี้ ร้านค้าส่วนใหญ่มักจะเลือกเก็บสินค้าไว้เพื่อรอให้เศรษฐกิจฟื้นตัว เพราะไม่อยากขายขาดทุน แต่นั่นกลับทำให้ร้านค้าเหล่านั้นขาดกระแสเงินสดหมุนเวียนจนต้องล้มละลายไปในที่สุด

แต่ผู้นำตระกูลโอคาดะเลือกที่จะทำในสิ่งที่สวนกระแส ด้วยคติประจำตระกูลอีกข้อที่ว่า จงตักตวงเมื่อตลาดเป็นขาลง

เขาตัดสินใจจัดงานลดราคาสินค้าครั้งใหญ่ เขายอมหั่นราคาสินค้าลงจนยอมขาดทุน เพื่อเปลี่ยนสินค้าที่กองฝุ่นจับอยู่ให้กลายเป็นเงินสดให้เร็วที่สุด

การตัดสินใจที่เด็ดขาดและกล้าหาญนี้ ทำให้โอคาดายะมีกระแสเงินสดหมุนเวียนในมือ รอดพ้นจากภาวะล้มละลาย และที่สำคัญที่สุดคือ พวกเขายังมีเงินทุนเหลือพอที่จะไปเหมาซื้อสินค้าล็อตใหม่ในราคาที่ถูกแสนถูกจากตลาดที่กำลังซบเซา มาเตรียมไว้ขายต่อเพื่อทำกำไรก้อนใหญ่ได้อีก

นี่คือบทเรียนทางธุรกิจที่ล้ำค่า ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าในยามวิกฤต สภาพคล่องคือพระเจ้า และการยึดติดกับต้นทุนในอดีตคือกับดักที่อันตรายที่สุด

การฝ่าฟันวิกฤตเศรษฐกิจในครั้งนั้น ทำให้รากฐานของโอคาดายะแข็งแกร่งยิ่งขึ้นกว่าเดิม พวกเขาได้จดทะเบียนก่อตั้งเป็นบริษัทอย่างเป็นทางการในปี 1926

แต่นั่นเป็นเพียงแค่บททดสอบเบื้องต้นเท่านั้น เพราะในเวลาต่อมา ประเทศญี่ปุ่นจะต้องเผชิญกับไฟสงครามที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์อย่างสงครามโลกครั้งที่สอง

ภัยสงครามได้เผาผลาญทุกสิ่งทุกอย่าง รวมถึงร้านค้าที่สั่งสมมาหลายร้อยปีของพวกเขาจนราบเป็นหน้ากลอง ธุรกิจต้องหยุดชะงัก ทรัพย์สินสูญหาย และประเทศชาติอยู่ในภาวะพ่ายแพ้

และท่ามกลางเถ้าถ่านของไฟสงครามนั้นเอง ทายาทรุ่นที่เจ็ดของตระกูล ผู้มีนามว่า ทาคุยะ โอคาดะ กำลังจะก้าวขึ้นมารับช่วงต่อในปี 1946 พร้อมกับภารกิจที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิต คือการฟื้นฟูกิจการจากศูนย์

ด้วยวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล เขาไม่ได้ต้องการแค่สร้างร้านโอคาดายะให้กลับมาเหมือนเดิม แต่เขามีความฝันที่จะเปลี่ยนร้านค้าท้องถิ่นของครอบครัว ให้กลายเป็นเครือข่ายค้าปลีกระดับชาติ ซึ่งจะเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้ง JUSCO และการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของอาณาจักรแห่งนี้ในยุคต่อมา

การเดินทางจากไม้คานหาบเร่ในยุคเอโดะ สู่การลุกขึ้นจากเถ้าถ่านของไฟสงคราม ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า ความลับของความยั่งยืน ไม่ใช่ความแข็งแกร่งที่ต้านทานกระแสลม แต่คือความยืดหยุ่นที่พร้อมจะลู่ไปตามลม และปรับตัวให้เข้ากับทุกความเปลี่ยนแปลงของโลก

และนี่เป็นเพียงปฐมบทของมหากาพย์แห่งจักรวรรดิ Aeon เท่านั้น

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

ชื่อเมืองยกไกจิ (Yokkaichi) ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของตระกูลโอคาดะนั้น มีความหมายตามตัวอักษรว่า ตลาดวันที่สี่ เนื่องจากในสมัยก่อน เมืองนี้จะมีการจัดตลาดนัดใหญ่ในทุกๆ วันที่ลงท้ายด้วยเลข 4 ของเดือน การเติบโตในเมืองที่เป็นศูนย์กลางการค้าขายเช่นนี้ จึงมีส่วนสำคัญอย่างมากในการหล่อหลอมสัญชาตญาณพ่อค้าของตระกูลโอคาดะมาตั้งแต่ยุคบุกเบิก

เรื่องแนะนำ :
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 7 ก้าวข้ามผ่านขีดจำกัดมนุษยชาติ
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 6 ชิปเปลี่ยนโลก
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 5: พายุหมุนในหุบเขาซิลิคอน
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 4: จากบริษัทโทรคมนาคม สู่ “กงสีนักลงทุนระดับโลก”
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 3: สงครามล้มยักษ์
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 2: หมากกระดานแรกบนเวทีโลก

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
– About AEON History, aeon.info History
– AEON, aeon.com
– https://www.aeon.info/en/

#ถอดรหัส Aeon: อาณาจักรอมตะจากร้านกิโมโนสู่เบอร์หนึ่งค้าปลีกญี่ปุ่น ตอนที่ 1 จุดกำเนิดจากไม้คานหาบเร่ สู่ปรัชญาที่ไม่มีวันตาย #AEON Group

ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 5 สายลมแห่งการเปลี่ยนแปลง และอุตสาหกรรมชูเซคัง

ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้ว หลังจากที่เราได้เห็นภาพการดิ้นรนเอาตัวรอดและการสร้างความมั่งคั่งอย่างแยบยลของตระกูลชิมะซึ ด้วยการใช้ระบบประเทศราชสองฝ่ายเพื่อผูกขาดการค้ากับต่างชาติและน้ำตาลทรายดำในตอนที่แล้ว บัดนี้กาลเวลาได้ล่วงเลยเข้าสู่ช่วงปลายยุคเอโดะ หรือที่หน้าประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นเรียกว่ายุค บาคุมัตสึ ความสงบสุขที่ดำเนินมาอย่างยาวนานกว่าสองร้อยปีภายใต้การปกครองของรัฐบาลโชกุนโทกุงาวะกำลังจะสิ้นสุดลง สายลมแห่งการเปลี่ยนแปลงจากโลกตะวันตกได้เริ่มพัดเข้ามาปะทะชายฝั่งอาทิตย์อุทัย และแคว้นซัตสึมะแห่งตระกูลชิมะซึก็คือแคว้นแรกๆ ที่สัมผัสได้ถึงพายุลูกใหญ่นี้

ในช่วงเวลานั้น ภัยคุกคามจากมหาอำนาจตะวันตกเริ่มแผ่ขยายเข้ามาในเอเชียอย่างเห็นได้ชัด ข่าวการพ่ายแพ้ของจักรวรรดิต้าชิงหรือประเทศจีนในสงครามฝิ่นต่อจักรวรรดิอังกฤษ สร้างความตื่นตระหนกให้กับชนชั้นปกครองของญี่ปุ่นบางส่วนเป็นอย่างมาก หนึ่งในผู้ที่ตระหนักถึงภัยพิบัตินี้อย่างลึกซึ้งที่สุดคือ ชิมะซึ นาริอากิระ ไดเมียวคนที่ 11 แห่งแคว้นซัตสึมะ และผู้นำตระกูลชิมะซึรุ่นที่ 28 นาริอากิระผู้นี้ได้รับการยกย่องจากนักประวัติศาสตร์ว่าเป็นหนึ่งในไดเมียวที่ปราดเปรื่องและมีวิสัยทัศน์กว้างไกลที่สุดในยุคบาคุมัตสึ เขาคือผู้ที่พลิกโฉมแคว้นซัตสึมะจากแคว้นนักรบแบบดั้งเดิม ให้กลายเป็นศูนย์กลางทางเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมสมัยใหม่แห่งแรกของญี่ปุ่น

Shimazu Nariakira

เส้นทางสู่การเป็นผู้นำแคว้นของนาริอากิระนั้นไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ แม้เขาจะเป็นบุตรชายคนโตที่เกิดจากภรรยาเอก แต่บิดาของเขาคือ ชิมะซึ นาริโอกิ กลับโปรดปรานบุตรชายอีกคนหนึ่งที่ชื่อ ฮิซามิตสึ ซึ่งเกิดจากภรรยาน้อยที่ชื่อโอยุระ มากกว่า ความลำเอียงนี้ลุกลามจนกลายเป็นความขัดแย้งทางการเมืองภายในแคว้นที่รุนแรงและยืดเยื้อยาวนานหลายปี ซึ่งเรียกกันว่า กบฏโอยุระ (Oyura Sodo) กลุ่มขุนนางแตกออกเป็นสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งสนับสนุนนาริอากิระผู้ฝักใฝ่วิทยาการตะวันตก ส่วนอีกฝ่ายสนับสนุนฮิซามิตสึและแนวทางอนุรักษ์นิยม ความขัดแย้งนี้ส่งผลให้ผู้สนับสนุนของนาริอากิระหลายคนถูกบังคับให้คว้านท้องฆ่าตัวตาย กว่าที่นาริอากิระจะได้ขึ้นเป็นไดเมียวอย่างเป็นทางการก็ต้องรอจนถึงปี ค.ศ. 1851 เมื่อเขาอายุได้ 42 ปีแล้ว โดยต้องอาศัยการแทรกแซงจากรัฐบาลโชกุนที่เอโดะเพื่อให้บิดาของเขายอมสละตำแหน่ง

เมื่อก้าวขึ้นสู่อำนาจ นาริอากิระก็ไม่รอช้าที่จะสานต่ออุดมการณ์ที่เขาหลงใหลมาตั้งแต่สมัยยังหนุ่ม นั่นคือการศึกษา รังกากุ หรือวิทยาการตะวันตกผ่านตำราภาษาดัตช์ นาริอากิระเชื่อมั่นอย่างสุดหัวใจว่า ลำพังจิตวิญญาณซามุไรและดาบคาตานะไม่อาจปกป้องญี่ปุ่นจากปืนใหญ่และเรือรบกลไฟของชาติตะวันตกได้ นโยบายปิดประเทศคือความล้าหลังที่จะนำพาชาติไปสู่หายนะ แนวทางเดียวที่จะทำให้ญี่ปุ่นรอดพ้นจากการตกเป็นอาณานิคม คือการเปิดรับเทคโนโลยีตะวันตก สร้างความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ และเสริมสร้างกำลังทหารให้แข็งแกร่ง หรือที่เรียกกันด้วยสโลแกนว่า ฟุโคคุ เคียวเฮ (ประเทศมั่งคั่ง กองทัพแข็งแกร่ง) ซึ่งต่อมาแนวคิดนี้ได้กลายเป็นรากฐานนโยบายระดับชาติของรัฐบาลเมจิ

เพื่อทำให้วิสัยทัศน์นี้เป็นจริง นาริอากิระได้ริเริ่มโครงการระดับเมกะโปรเจกต์ของยุคนั้นที่มีชื่อว่า ชูเซคัง (Shuseikan) ขึ้นที่เขตอิโซะ ในเมืองคาโงชิมะ โครงการชูเซคังไม่ใช่แค่โรงงานธรรมดา แต่เป็นศูนย์รวมอุตสาหกรรมสมัยใหม่แบบครบวงจรแห่งแรกของญี่ปุ่นที่ไม่ได้พึ่งพาวิศวกรชาวตะวันตกเลยแม้แต่คนเดียว นาริอากิระอาศัยเพียงเงินทุนมหาศาลที่สะสมมาจากการผูกขาดการค้าของแคว้น ผนวกกับความสามารถของช่างฝีมือชาวญี่ปุ่นที่ต้องลองผิดลองถูกจากการอ่านและถอดรหัสแบบแปลนในตำราภาษาดัตช์เท่านั้น

ผลงานชิ้นโบแดงที่สำคัญที่สุดของโครงการชูเซคัง คือการก่อสร้างเตาหลอมเหล็กแบบสะท้อนความร้อน หรือ ฮันชาโระ (Reverberatory furnace) การสร้างเตาหลอมชนิดนี้มีความซับซ้อนอย่างยิ่ง เพราะต้องใช้อิฐทนไฟที่สามารถทนความร้อนได้สูงนับพันองศาเซลเซียส ช่างชาวซัตสึมะต้องใช้เวลาวิจัยและทดลองอยู่นานกว่าจะสามารถผลิตอิฐทนไฟได้สำเร็จ เมื่อเตาหลอมเสร็จสมบูรณ์ แคว้นซัตสึมะก็สามารถหลอมเหล็กคุณภาพสูงเพื่อนำมาหล่อเป็นปืนใหญ่แบบตะวันตกได้สำเร็จ ทำให้ซัตสึมะกลายเป็นแคว้นที่มีอำนาจการยิงทางทหารที่ทรงพลังที่สุดแคว้นหนึ่งในญี่ปุ่น แซงหน้ากองทัพของรัฐบาลโชกุนไปอย่างไม่เห็นฝุ่น

นอกจากการผลิตอาวุธแล้ว นาริอากิระยังให้ความสำคัญกับการพัฒนากองทัพเรือ เขาตระหนักดีว่าญี่ปุ่นเป็นประเทศหมู่เกาะ หากไม่มีกองทัพเรือที่เข้มแข็งก็ไม่อาจป้องกันภัยจากทางทะเลได้ โครงการชูเซคังจึงได้เริ่มทำการต่อเรือรบแบบตะวันตก โดยผลงานชิ้นสำคัญคือการสร้างเรือ โชเฮมารุ (Shohei Maru) ซึ่งเป็นเรือใบแบบตะวันตกที่ต่อขึ้นด้วยฝีมือช่างชาวญี่ปุ่นทั้งหมด เรือลำนี้มีความสง่างามและมีประสิทธิภาพสูงมาก จนในเวลาต่อมา รัฐบาลโชกุนที่เอโดะต้องขอร้องให้แคว้นซัตสึมะต่อเรือแบบเดียวกันนี้เพื่อใช้เป็นเรือรบของรัฐบาลกลางเลยทีเดียว

Shohei Maru

อุตสาหกรรมในชูเซคังไม่ได้จำกัดอยู่แค่ยุทโธปกรณ์ทางทหารเท่านั้น นาริอากิระยังมีวิสัยทัศน์ในการผลิตสินค้าเพื่อการส่งออกและนำเงินตราเข้าประเทศ เขาได้สนับสนุนให้มีการทดลองผลิตเครื่องแก้วคริสตัลที่เรียกว่า ซัตสึมะ คิริโกะ (Satsuma Kiriko) ซึ่งเป็นการนำเทคนิคการเป่าแก้วและการเจียระไนแบบตะวันตกมาผสมผสานกับศิลปะญี่ปุ่น ทำให้ได้เครื่องแก้วที่มีสีสันสดใสโดยเฉพาะสีแดงทับทิมและการไล่ระดับสีที่งดงามเกินกว่าที่ชาติตะวันตกจะทำได้ในยุคนั้น นอกจากเพื่อความสวยงามแล้ว เทคนิคการทำแก้วนี้ยังถูกนำไปใช้ผลิตขวดแก้วสำหรับใส่สารเคมีในการทดลอง และผลิตเลนส์สำหรับกล้องโทรทรรศน์และกล้องถ่ายรูปอีกด้วย

ความหลงใหลในเทคโนโลยีของนาริอากิระครอบคลุมไปถึงวิทยาการล้ำสมัยอื่นๆ เขาเป็นไดเมียวชาวญี่ปุ่นคนแรกที่สั่งให้นำเข้ากล้องถ่ายรูปและทำการทดลองถ่ายภาพแบบดาแกโรไทป์ (Daguerreotype) จนประสบความสำเร็จ ทำให้เขากลายเป็นคนญี่ปุ่นคนแรกที่ถูกถ่ายภาพไว้ได้ นอกจากนี้ เขายังริเริ่มการทดลองสร้างระบบโทรเลขขึ้นใช้ภายในบริเวณปราสาท การผลิตไฟฟ้าจากแบตเตอรี่ และการใช้ก๊าซเพื่อเป็นแสงสว่าง สิ่งเหล่านี้พิสูจน์ให้เห็นว่าซัตสึมะในยุคนั้นก้าวล้ำหน้ากว่ายุคสมัยไปมากเพียงใด

อีกสิ่งหนึ่งที่ทำให้ชิมะซึ นาริอากิระ เป็นผู้นำที่ยิ่งใหญ่ ไม่ใช่แค่ความหลงใหลในเครื่องจักร แต่คือสายตาอันเฉียบแหลมในการมองเห็นคุณค่าของทรัพยากรมนุษย์ เขาเป็นคนที่เปิดกว้างและไม่ยึดติดกับชนชั้นวรรณะที่เคร่งครัดของสังคมซามุไร หากใครมีความสามารถ เขาก็พร้อมที่จะสนับสนุนและดึงตัวมาใช้งาน นาริอากิระได้เลื่อนขั้นให้กับซามุไรระดับล่างที่ยากจนแต่มีสติปัญญาเฉียบแหลมหลายคน บุคคลที่โดดเด่นที่สุดที่ได้รับการอุปถัมภ์จากเขาคือ ซาอิโก ทากาโมริ และ โอคุโบะ โทชิมิจิ นาริอากิระได้ดึงตัวซาอิโกจากเสมียนบ้านนอกให้เข้ามารับใช้ใกล้ชิด และมอบหมายให้ทำงานสำคัญทางการเมืองที่นครเอโดะและเกียวโต ซามุไรหนุ่มเหล่านี้ได้ซึมซับอุดมการณ์และความรักชาติจากนาริอากิระ และต่อมาพวกเขาคือกำลังสำคัญในการโค่นล้มระบอบโชกุนและร่วมก่อตั้งรัฐบาลเมจินั่นเอง

น่าเสียดายที่วิสัยทัศน์อันกว้างไกลของนาริอากิระต้องมาสะดุดลงอย่างกะทันหัน ในปี ค.ศ. 1858 ขณะที่เขากำลังเตรียมนำกองทัพซัตสึมะหลายพันนายเดินทางขึ้นไปยังเมืองเอโดะเพื่อกดดันให้รัฐบาลโชกุนปฏิรูปประเทศ นาริอากิระกลับล้มป่วยลงอย่างกะทันหันและเสียชีวิตในอีกไม่กี่วันต่อมา ด้วยวัยเพียง 49 ปี สาเหตุการเสียชีวิตถูกระบุว่าเป็นโรคอหิวาตกโรค แต่ก็มีข่าวลือหนาหูว่าเขาอาจถูกวางยาพิษโดยกลุ่มขั้วอำนาจเก่า การจากไปของเขาทำให้โครงการชูเซคังต้องหยุดชะงักลงชั่วคราว และอำนาจการบริหารแคว้นก็ตกกลับไปอยู่ในมือของฮิซามิตสึ น้องชายต่างมารดาของเขาในฐานะผู้สำเร็จราชการ

แม้ว่าชิมะซึ นาริอากิระ จะมีชีวิตอยู่ไม่ถึงวันแห่งการปฏิวัติประเทศสำเร็จตามที่เขาตั้งใจไว้ แต่โรงงานชูเซคัง ปืนใหญ่ เรือรบ และที่สำคัญที่สุดคือเหล่าขุนพลซามุไรหนุ่มที่เขาฟูมฟักมากับมือ ได้กลายเป็นมรดกชิ้นสำคัญที่ทำให้แคว้นซัตสึมะมีรากฐานที่แข็งแกร่งที่สุดในแผ่นดิน มรดกเหล่านี้คือฟันเฟืองที่ขับเคลื่อนให้ซัตสึมะผงาดขึ้นมาเป็นผู้นำในการล้มล้างระบอบบาคุฝุ สร้างประเทศญี่ปุ่นยุคใหม่ได้ในที่สุด

ในตอนหน้า เราจะมาติดตามกันต่อครับว่า หลังจากสิ้นยุคของนาริอากิระ แคว้นซัตสึมะภายใต้การนำของฮิซามิตสึจะต้องเผชิญกับวิกฤตการณ์ความขัดแย้งกับชาวต่างชาติอย่างไร เหตุการณ์นองเลือดที่นำไปสู่สงครามระหว่างแคว้นซัตสึมะและจักรวรรดิอังกฤษจะดุเดือดแค่ไหน และบทเรียนจากสงครามครั้งนั้นจะเปลี่ยนความคิดของชาวซัตสึมะไปในทิศทางใด อย่าลืมติดตามอ่านกันนะครับ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

รู้หรือไม่ว่า ธงชาติญี่ปุ่น หรือธงฮิโนมารุ (Hinomaru) ที่เป็นรูปวงกลมสีแดงบนพื้นสีขาวนั้น มีจุดเริ่มต้นมาจากแนวคิดของ ชิมะซึ นาริอากิระ ในช่วงที่แคว้นซัตสึมะและแคว้นอื่นๆ เริ่มมีการต่อเรือรบแบบตะวันตก นาริอากิระได้เสนอต่อรัฐบาลโชกุนว่า ญี่ปุ่นจำเป็นต้องมีสัญลักษณ์ที่ชัดเจนเพื่อใช้ชูทับบนเสากระโดงเรือ เพื่อให้สามารถแยกแยะความแตกต่างระหว่างเรือของญี่ปุ่นและเรือของชาติตะวันตกได้อย่างชัดเจน รัฐบาลโชกุนเห็นด้วยกับข้อเสนอนี้ จึงได้ประกาศใช้ธงฮิโนมารุเป็นธงประจำเรือของญี่ปุ่นอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1854 ซึ่งต่อมาธงนี้ก็ได้กลายมาเป็นธงชาติของประเทศญี่ปุ่นจวบจนถึงปัจจุบัน

เรื่องแนะนำ :
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 4 อาณาจักรซัตสึมะ และการเป็นประเทศราชสองฝ่าย
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 2 ไฟสงครามยุคเซ็งโงกุ และอาวุธปืนกระบอกแรก
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 1 ปฐมบทแห่งพยัคฆ์แดนใต้
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 8: จากโรนินพเนจรสู่ปาฏิหาริย์ไดเมียวผู้หวนคืน และการปรับตัวสู่โลกธุรกิจยุคปัจจุบัน

ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Sengan-en and Shoko Shuseikan Museum Official Website (https://www.senganen.jp/en/)
• History of Kagoshima – Kagoshima Prefectural Government (https://www.pref.kagoshima.jp/ab10/pr/gaiyou/rekishi/index.html)
• Shimazu Nariakira and the Modernization of Japan – Japan Reference (https://jref.com/articles/shimazu-nariakira.856/)
• https://jref.com/articles/shimazu-nariakira-1809-1858.857/
• https://note.com/msdf_issa/n/n3f6f46d0cfa3

#ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 5 สายลมแห่งการเปลี่ยนแปลง และอุตสาหกรรมชูเซคัง #Shimazu Clan

มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 8 ราคาของจิ๊กซอว์เปลี่ยนโลก… บทสรุปของอาณาจักร SoftBank และอนาคตที่รอวันพิสูจน์

การเดินทางของหลายบริษัทบนโลกใบนี้ มักจะมีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุดที่คาดเดาได้ แต่สำหรับอาณาจักรที่ชื่อว่า SoftBank Group เรื่องราวของพวกเขากลับเป็นเหมือนรถไฟเหาะที่ไม่มีใครรู้ว่าจะไปหยุดอยู่ที่ตรงไหน

ตลอดการเดินทางใน 7 ตอนที่ผ่านมา เราได้เห็นความทะเยอทะยานของเด็กหนุ่มที่เริ่มต้นธุรกิจจากลังผลไม้เก่าๆ ก้าวขึ้นมาเป็นจักรพรรดิแห่งวงการโทรคมนาคมญี่ปุ่น และผันตัวมาเป็นนักลงทุนที่ทรงอิทธิพลที่สุดในหุบเขาซิลิคอนแวลลีย์

เขาผ่านวิกฤตดอตคอมที่ทำให้สูญเสียความมั่งคั่งไปถึง 99 เปอร์เซ็นต์ เขาผ่านบาดแผลฉกรรจ์จากดีลสตาร์ทอัปอสังหาริมทรัพย์ที่เกือบจะลากบริษัทลงเหว และเขาก็กลับมายืนผงาดได้อีกครั้งด้วยการเดิมพันกับสถาปัตยกรรมชิปเปลี่ยนโลกอย่าง ARM Holdings

แต่คำถามที่หลายคนในวงการการเงินยังคงสงสัยก็คือ อะไรคือจุดหมายปลายทางที่แท้จริงของ ซัน มาซาโยชิ เมื่อไหร่ที่ชายคนนี้จะรู้สึกพอ และหยุดพักเพื่อเก็บเกี่ยวผลกำไรเหมือนกับนักธุรกิจที่ประสบความสำเร็จคนอื่นๆ

คำตอบของเรื่องนี้ อาจจะซ่อนอยู่ในสิ่งที่วงการเทคโนโลยีกำลังเผชิญหน้าอยู่ในปัจจุบัน

ถ้าถามว่าทรัพยากรที่มีค่าที่สุดในศตวรรษที่ 21 คืออะไร หลายคนอาจจะนึกถึงน้ำมัน ทองคำ หรือข้อมูล แต่ในยุคที่เทคโนโลยีกำลังจะเปลี่ยนโลกไปตลอดกาล คำตอบอาจจะเป็นสิ่งที่จับต้องได้ยากกว่านั้น นั่นคือพลังการประมวลผล

สงครามในยุคตื่นปัญญาประดิษฐ์ ทำให้ทุกบริษัทยักษ์ใหญ่ต้องกระโจนเข้ามาเป็นนักขุดทองกันอย่างบ้าคลั่ง และการจะสร้างสมองกลที่ฉลาดที่สุดในโลกได้นั้น มันจำเป็นต้องอาศัยชิปประมวลผลจำนวนมหาศาล

เราได้เห็นความเคลื่อนไหวของ Elon Musk และ xAI ที่วางแผนระดมทุนก้อนมหึมาสูงถึง 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อนำไปซื้อชิป GPU จาก Nvidia

เป้าหมายของพวกเขาคือการสร้างซูเปอร์คอมพิวเตอร์แห่งอนาคตเพื่อเป็นโรงงานผลิตปัญญาประดิษฐ์ขั้นสูง หรือ AGI

ปัจจุบัน xAI มีซูเปอร์คอมพิวเตอร์ชื่อ Colossus ซึ่งใช้ชิปรุ่นท็อปไปแล้วหลายหมื่นตัว และมีเป้าหมายที่จะสร้าง Colossus 2 ซึ่งอาจต้องใช้ชิปมากถึงหนึ่งล้านตัวเลยทีเดียว

การทุ่มเงินมหาศาลไปกับฮาร์ดแวร์ที่ราคาแพงนี้ ถือเป็นความเสี่ยงทางการเงินที่สูงลิ่ว โดยมีการประเมินกันว่าแค่ในปี 2025 ปีเดียว xAI อาจจะต้องใช้จ่ายเงินไปกับการดำเนินงานสูงถึง 1.3 หมื่นล้านดอลลาร์

และในดีลระดับโลกนี้ Nvidia เองก็จะเข้ามาร่วมลงทุนใน xAI ด้วย ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพวกเขาไม่ได้มองตัวเองเป็นแค่ผู้ผลิตฮาร์ดแวร์อีกต่อไป แต่กำลังวางตำแหน่งตัวเองเป็นศูนย์กลางของระบบนิเวศเทคโนโลยีทั้งหมด

นี่คือภาพสะท้อนความดุเดือดของสมรภูมิที่ ซัน มาซาโยชิ และ SoftBank กำลังเผชิญหน้าอยู่ แต่สิ่งที่ทำให้วิสัยทัศน์ของซันแตกต่างออกไป ก็คือเขาไม่ได้มองเป้าหมายแค่ระดับ AGI แบบที่คู่แข่งคนอื่นๆ มอง

ซันมองข้ามช็อตไปถึงระดับ ASI หรือ Artificial Super Intelligence ซึ่งเป็นปัญญาประดิษฐ์ที่มีความฉลาดเหนือกว่ามนุษย์ทั้งหมดรวมกันถึง 10,000 เท่า

สำหรับเขา AGI เป็นเพียงแค่สถานีทางผ่าน แต่ ASI คือปลายทางที่จะเข้ามาปฏิวัติโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคมของมนุษยชาติใหม่ทั้งหมด

ในยุคของ ASI ที่ซันวาดภาพไว้ ปัญญาประดิษฐ์จะไม่ใช่แค่ตัวช่วยค้นหาข้อมูล แต่มันจะเป็นศูนย์กลางของการแก้ไขปัญหาที่ซับซ้อนที่สุดของจักรวาล ไม่ว่าจะเป็นการรักษาโรคร้ายที่มนุษย์หมดทางเยียวยา การจัดการวิกฤตสภาพภูมิอากาศ หรือแม้กระทั่งการออกแบบระบบเศรษฐกิจใหม่

เพื่อที่จะไปให้ถึงจุดนั้น SoftBank ไม่สามารถเล่นเกมลงทุนแบบหว่านแหได้อีกต่อไป พวกเขาถึงต้องดึงเอา ARM Holdings ที่ตัวเองเป็นเจ้าของ เข้ามาเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างสถาปัตยกรรมชิปที่ประหยัดพลังงาน เพื่อรองรับศูนย์ข้อมูลขนาดยักษ์ที่จะเกิดขึ้นทั่วโลก

หลายคนอาจจะตั้งคำถามว่า ทำไมบริษัทที่ประสบความสำเร็จอย่างมหาศาล และมีกระแสเงินสดมั่นคงจากธุรกิจโทรคมนาคมในญี่ปุ่น ถึงต้องเอาตัวเองไปเสี่ยงกับสงครามที่ต้องเผาเงินลงทุนมหาศาลขนาดนี้

คำตอบของเรื่องนี้คือ ซัน มาซาโยชิ เข้าใจประวัติศาสตร์ของโลกเทคโนโลยีดีกว่าใคร และเขารู้ว่าถ้าองค์กรหยุดวิ่งเมื่อไหร่ ความตายก็จะมาเยือนเมื่อนั้น

บริษัทเทคโนโลยีที่เคยยิ่งใหญ่และเป็นเหมือนพระเจ้าในยุคหนึ่ง มักจะมีรูปแบบที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า นั่นคือการสร้างนวัตกรรมที่พลิกโฉมโลก จนกลายเป็นผู้เล่นที่ผูกขาดตลาด

แต่ความสำเร็จอันยิ่งใหญ่นั้นเอง กลับกลายเป็นเหมือนยาพิษที่ค่อยๆ ทำลายบริษัทจากภายใน

ในวันที่บริษัทครองส่วนแบ่งตลาดไปเกือบทั้งหมดแล้ว การมีผลิตภัณฑ์ที่ดีขึ้นอีกเล็กน้อย แทบจะไม่ได้ช่วยเพิ่มยอดขายหรือกำไรได้อย่างมีนัยสำคัญอีกต่อไป

ฝ่ายขายและการตลาดจึงกลายเป็นกลุ่มคนที่มีอำนาจมากที่สุดในองค์กร ในขณะที่วิศวกรและนักพัฒนาผลิตภัณฑ์เริ่มถูกผลักออกจากกระบวนการตัดสินใจที่สำคัญ

ตัวอย่างที่เจ็บปวดที่สุดคือเรื่องราวของ Xerox ที่ศูนย์วิจัย PARC ซึ่งวิศวกรได้คิดค้นเทคโนโลยีที่จะกลายมาเป็นมาตรฐานของคอมพิวเตอร์ในปัจจุบัน แต่ผู้บริหารกลับมองไม่เห็นคุณค่า เพราะมัวแต่ให้ความสำคัญกับการขายเครื่องถ่ายเอกสารซึ่งเป็นธุรกิจหลัก

นวัตกรรมนำไปสู่การผูกขาด การผูกขาดนำไปสู่การยกย่องฝ่ายการตลาด ซึ่งนำไปสู่การละเลยนวัตกรรม และท้ายที่สุดคือการเสื่อมถอย

กรณีของยักษ์ใหญ่อย่าง IBM ก็เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน ในวันที่พวกเขาคือเจ้าโลกคอมพิวเตอร์ พวกเขาลืมคุณค่าของการพัฒนาผลิตภัณฑ์ และปล่อยให้การตลาดนำทาง จนสุดท้ายก็พลาดคลื่นลูกใหญ่อย่างคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลไปอย่างน่าเสียดาย

ซัน มาซาโยชิ หวาดกลัววงจรความเสื่อมถอยนี้มากที่สุด เขาปฏิเสธที่จะให้ SoftBank กลายเป็นบริษัทที่ขับเคลื่อนด้วยฝ่ายการตลาดเพียงอย่างเดียว เขาจึงเลือกที่จะทุบทำลายความสำเร็จเดิมของตัวเองทิ้ง และโยนบริษัทเข้าสู่ความท้าทายใหม่ๆ อยู่เสมอ

วิสัยทัศน์ที่แท้จริงของ SoftBank จึงไม่ใช่แผนธุรกิจ 3 ปี หรือ 5 ปีแบบที่บริษัทในตลาดหลักทรัพย์ทั่วไปทำกัน แต่มันคือการมองไปถึงวิสัยทัศน์ 300 ปี

การมองอนาคตล่วงหน้าถึงสามศตวรรษ ทำให้การตัดสินใจในวันนี้ของ SoftBank ดูเป็นเรื่องบ้าคลั่งในสายตาของนักลงทุนระยะสั้น แต่สำหรับซัน มันคือการเตรียมพร้อมเพื่อให้บริษัทสามารถปรับตัวและเอาชีวิตรอดได้ในทุกกระแสการเปลี่ยนแปลง

บาดแผลจากดีลที่ผิดพลาด หรือความผันผวนของผลประกอบการ อาจจะเป็นเรื่องใหญ่ในสายตาของนักวิเคราะห์ทางการเงิน แต่มันเป็นเพียงรอยขีดข่วนเล็กๆ เมื่อเทียบกับเป้าหมายระยะยาวของบริษัท

อย่างไรก็ตาม ทุกอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ย่อมต้องเผชิญกับบททดสอบที่สำคัญที่สุด นั่นคือเรื่องของการสืบทอดอำนาจ

ปัจจุบัน ซัน มาซาโยชิ มีอายุเข้าใกล้ 70 ปีแล้ว ในอดีตเขาเคยประกาศอย่างชัดเจนกับผู้ถือหุ้นว่าตั้งใจจะเกษียณตัวเองในวัย 60 ปี และจะส่งมอบไม้ต่อให้กับผู้บริหารรุ่นใหม่

เขาเคยพยายามดึงตัวผู้บริหารระดับสูงจากบริษัทระดับโลก ให้เข้ามาเป็นมือขวาและเตรียมตัวรับตำแหน่งทายาท แต่สุดท้ายก็ไม่มีใครที่สามารถทำงานร่วมกับกรอบความคิดที่ทะเยอทะยานและรวดเร็วแบบก้าวกระโดดของเขาได้นาน

จนกระทั่งเมื่อกระแสของปัญญาประดิษฐ์เริ่มจุดประกายขึ้นมาอย่างชัดเจนในโลก ซันก็ค้นพบว่า โลกกำลังอยู่ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญที่สุดในรอบประวัติศาสตร์

เทคโนโลยีมันพัฒนาเร็วและน่าสนุกเกินกว่าที่เขาจะยอมนั่งจิบชาอยู่บ้าน เขาจึงตัดสินใจฉีกแผนการเกษียณของตัวเองทิ้ง และประกาศว่าจะขออยู่เป็นผู้นำทัพ SoftBank ต่อไป เพื่อพามนุษยชาติก้าวข้ามเส้นแบ่งของยุค ASI ให้สำเร็จ

แต่นี่ก็คือจุดอ่อนที่น่ากลัวที่สุดของอาณาจักร SoftBank เช่นกัน เพราะบริษัทแห่งนี้พึ่งพาวิสัยทัศน์ สัญชาตญาณ และความกล้าบ้าบิ่นของชายเพียงคนเดียวมากเกินไป

หากวันหนึ่งไม่มี ซัน มาซาโยชิ นั่งอยู่บนหอคอยบัญชาการแล้ว SoftBank จะยังคงเป็นกงสีนักลงทุนที่กล้าได้กล้าเสีย หรือจะกลายสภาพเป็นเพียงแค่บริษัทโฮลดิ้งธรรมดาที่รอรับเงินปันผลจากหุ้นเทคโนโลยีเก่าๆ แล้วค่อยๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา

ตลอดกว่า 4 ทศวรรษที่ผ่านมา ราคาของจิ๊กซอว์เปลี่ยนโลกที่ SoftBank ต้องจ่ายไปนั้น มหาศาลกว่าที่ใครจะจินตนาการได้ มันเต็มไปด้วยหยาดเหงื่อ ความกดดัน การขาดทุนย่อยยับ และการถูกคนทั้งโลกตั้งคำถามหรือแม้แต่หัวเราะเยาะ

แต่ทุกครั้งที่ชายคนนี้ล้มลง เขาก็จะลุกขึ้นมาพร้อมกับไพ่ใบใหม่ที่ใหญ่กว่าเดิม และมีเดิมพันที่สูงขึ้นกว่าเดิมเสมอ

บทสรุปของอาณาจักร SoftBank ยังคงเป็นปลายเปิดที่รอวันพิสูจน์ เราไม่มีทางรู้เลยว่าการเดิมพันกับอนาคตด้วยความเชื่อมั่นในปัญญาประดิษฐ์ขั้นสูงสุด จะจบลงด้วยชัยชนะที่ทำให้พวกเขาเป็นผู้กำหนดชะตากรรมของมนุษยชาติ หรือจะพังทลายลงมาเป็นเพียงประวัติศาสตร์หน้าหนึ่งของการลงทุน

แต่สิ่งหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้ก็คือ โลกเทคโนโลยีในวันนี้ จะไม่มีหน้าตาเป็นแบบที่เราคุ้นเคยเลย หากไม่มีการกล้าได้กล้าเสียของชายที่ชื่อ ซัน มาซาโยชิ

และไม่ว่าตอนจบของมหากาพย์เรื่องนี้จะเป็นอย่างไร สิ่งที่ SoftBank ได้สร้างและผลักดันมาตลอด ย่อมถือเป็นมรดกที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ที่ได้ฝากเอาไว้ให้กับวิวัฒนาการของมนุษยชาติแล้วอย่างแท้จริง

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

วิสัยทัศน์ 300 ปีของ SoftBank ไม่ได้เป็นเพียงแค่วาทกรรมทางการตลาดสวยๆ แต่ ซัน มาซาโยชิ ได้จัดทำคู่มือและพิมพ์เขียวสำหรับการเติบโตของบริษัทในอีกสามศตวรรษข้างหน้าเอาไว้จริงๆ โดยระบุถึงการขยายตัวของกลุ่มบริษัทให้มีจำนวนถึง 5,000 บริษัทในระบบนิเวศเดียวกัน และเน้นย้ำแก่นแท้ว่า SoftBank จะต้องไม่มีวันยึดติดกับเทคโนโลยี หรือแบรนด์ใดแบรนด์หนึ่งอย่างตายตัว แต่จะต้องพร้อมที่จะลอกคราบตัวเองเพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่โครงสร้างพื้นฐานที่ดีที่สุดของแต่ละยุคสมัยอยู่เสมอ เพื่อให้องค์กรสามารถอยู่รอดได้แม้โลกจะหมุนไปอีกกี่ร้อยปีก็ตาม

เรื่องแนะนำ :
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 7 ก้าวข้ามผ่านขีดจำกัดมนุษยชาติ
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 6 ชิปเปลี่ยนโลก
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 5: พายุหมุนในหุบเขาซิลิคอน
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 4: จากบริษัทโทรคมนาคม สู่ “กงสีนักลงทุนระดับโลก”
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 3: สงครามล้มยักษ์
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 2: หมากกระดานแรกบนเวทีโลก

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
– https://group.softbank/en/philosophy/vision
– https://asia.nikkei.com/Business/SoftBank-Group/
– https://www.wsj.com/articles/
– https://newsroom.arm.com/blog/arm-cristal-intelligence

#มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 8 ราคาของจิ๊กซอว์เปลี่ยนโลก… บทสรุปของอาณาจักร SoftBank และอนาคตที่รอวันพิสูจน์ #Softbank Group

ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 4 อาณาจักรซัตสึมะ และการเป็นประเทศราชสองฝ่าย

ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้ว หลังจากที่เราได้ทราบถึงวีรกรรมอันห้าวหาญและการสละชีพเพื่อฝ่าวงล้อมที่ทุ่งเซกิงาฮาระของตระกูลชิมะซึไปแล้วในตอนก่อนหน้านี้ บัดนี้แผ่นดินญี่ปุ่นได้ก้าวเข้าสู่ยุคที่เรียกว่า ยุคเอโดะ อย่างเป็นทางการ ภายใต้การปกครองอันเด็ดขาดของรัฐบาลโชกุนโทกุงาวะ สำหรับตระกูลชิมะซึแห่งแคว้นซัตสึมะนั้น แม้พวกเขาจะรอดพ้นจากการถูกยึดดินแดนมาได้อย่างหวุดหวิดด้วยชั้นเชิงทางการทูตและความเกรงขามที่สร้างไว้ในสมรภูมิ แต่สถานะทางการเมืองของพวกเขาก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

ด้วยความที่ตระกูลชิมะซึเคยยืนอยู่คนละฝั่งกับโทกุงาวะ อิเอยาสึ ในศึกเซกิงาฮาระ รัฐบาลเอโดะจึงจัดให้พวกเขาอยู่ในกลุ่ม โทซามะ ไดเมียว หรือ ไดเมียวฝายนอก ซึ่งเป็นกลุ่มไดเมียวที่เพิ่งมาสวามิภักดิ์หลังสงครามจบลง สถานะนี้ทำให้ตระกูลชิมะซึถูกรัฐบาลกลางจับตามองด้วยความหวาดระแวงอยู่ตลอดเวลา และที่สำคัญที่สุดคือ พวกเขาถูกกีดกันไม่ให้มีส่วนร่วมในการบริหารราชการแผ่นดินส่วนกลางที่เอโดะอย่างเด็ดขาด นอกจากนี้ รัฐบาลโชกุนยังมีนโยบายบั่นทอนกำลังทรัพย์ของไดเมียวฝายนอกด้วยการสั่งให้ไปช่วยสร้างปราสาท หรือระบบ ซังคิงโคไต ที่บังคับให้ไดเมียวต้องเดินทางไปกลับและพำนักอยู่ที่เอโดะสลับกับแคว้นของตน ซึ่งมีค่าใช้จ่ายในการเดินทางที่มหาศาลมาก

การถูกโดดเดี่ยวทางการเมืองและภาระค่าใช้จ่ายที่หนักหน่วงเช่นนี้ บีบบังคับให้แคว้นซัตสึมะต้องหาวิธีเอาตัวรอด สร้างความมั่งคั่ง และสะสมกำลังด้วยวิถีทางของตนเอง ณ ดินแดนใต้สุดของประเทศที่ห่างไกลจากสายตาของโชกุน แต่ด้วยสภาพภูมิประเทศของซัตสึมะที่เป็นเถ้าภูเขาไฟ ไม่เหมาะแก่การทำเกษตรกรรม ทำให้การเก็บภาษีข้าวไม่ได้ผลผลิตเต็มเม็ดเต็มหน่วย ผู้นำตระกูลชิมะซึจึงต้องมองหาแหล่งรายได้ใหม่ และสายตาของพวกเขาก็มองข้ามน้ำข้ามทะเลลงไปทางตอนใต้ ซึ่งเป็นที่ตั้งของ อาณาจักรริวกิว หรือหมู่เกาะโอกินาว่าในปัจจุบัน

อาณาจักรริวกิวในเวลานั้น เป็นอาณาจักรอิสระที่มีความเจริญรุ่งเรืองจากการเป็นศูนย์กลางการค้าทางทะเล เป็นจุดแวะพักและจุดแลกเปลี่ยนสินค้าสำคัญระหว่างจีน ญี่ปุ่น เกาหลี และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ริวกิวมีความสัมพันธ์อันดีและเป็นรัฐบรรณาการของราชวงศ์หมิง (และต่อมาคือราชวงศ์ชิง) ของจีน ซึ่งทำให้ริวกิวได้รับสิทธิพิเศษในการค้าขายกับจีนอย่างเสรี จุดนี้เองที่ดึงดูดความสนใจของแคว้นซัตสึมะเป็นอย่างมาก

จุดเริ่มต้นของการสร้างความมั่งคั่งในยุคเอโดะ เกิดขึ้นในสมัยของ ชิมะซึ ทาดาสึเนะ ผู้นำตระกูลรุ่นที่ 18 เขาได้วางแผนที่จะดึงเอาความมั่งคั่งของการค้าในทะเลจีนตะวันออกเข้ามาสู่กระเป๋าของแคว้นซัตสึมะ ในปี ค.ศ. 1609 ซัตสึมะได้อ้างเหตุผลว่ากษัตริย์ริวกิวแสดงความกระด้างกระเดื่อง ไม่ยอมส่งทูตไปแสดงความยินดีกับการขึ้นรับตำแหน่งของโชกุนโทกุงาวะ และละเลยต่อข้อเรียกร้องของซัตสึมะ ทาดาสึเนะจึงขออนุญาตจากโชกุนอิเอยาสึในการส่งกองทัพไปปราบปรามอาณาจักรริวกิว

Shimazu Tadatsune

กองทัพซัตสึมะพร้อมทหารประมาณ 3,000 นายและอาวุธปืนไฟที่ทันสมัยกว่า ได้ยกพลขึ้นบกและบุกโจมตีริวกิวอย่างรวดเร็ว กองกำลังป้องกันของริวกิวที่คุ้นเคยกับการค้ามากกว่าการทำสงคราม ไม่สามารถต้านทานความดุดันของซามุไรซัตสึมะได้เลย เพียงไม่กี่สัปดาห์ ปราสาทชูริซึ่งเป็นศูนย์กลางของริวกิวก็ถูกยึดครอง กษัตริย์โชเนอิแห่งริวกิวถูกจับเป็นเชลยและถูกส่งตัวไปยังแคว้นซัตสึมะและเมืองเอโดะ

แต่ความชาญฉลาดและวิสัยทัศน์ที่ล้ำลึกของตระกูลชิมะซึอยู่ที่การจัดการหลังการยึดครองครับ แทนที่จะทำลายอาณาจักรริวกิวทิ้ง หรือผนวกรวมดินแดนทั้งหมดเข้าเป็นส่วนหนึ่งของแคว้นซัตสึมะอย่างเปิดเผยแบบที่ผู้ชนะสงครามมักจะทำกัน ซัตสึมะกลับเลือกที่จะปล่อยให้กษัตริย์ริวกิวปกครองประเทศของตนต่อไปในฐานะกษัตริย์เช่นเดิม แต่เบื้องหลังคือต้องยอมตกเป็นประเทศราชและส่งส่วยให้กับแคว้นซัตสึมะ

เหตุผลที่ซัตสึมะทำเช่นนี้ เป็นเพราะพวกเขารู้ดีว่าความมั่งคั่งของริวกิวมาจากการที่ริวกิวเป็นรัฐบรรณาการของจีน หากซัตสึมะล้มล้างกษัตริย์ริวกิวและกลืนชาติ ราชสำนักจีนซึ่งมีกฎเกณฑ์ที่เข้มงวดว่าจะค้าขายกับรัฐที่มาสวามิภักดิ์และส่งบรรณาการเท่านั้น ย่อมจะตัดขาดการค้ากับริวกิวทันที ซัตสึมะจึงต้องเล่นละครฉากใหญ่ โดยปล่อยให้ริวกิวแสดงตนต่อชาวโลกและต่อประเทศจีนว่าเป็นอาณาจักรอิสระ เพื่อให้การส่งเครื่องราชบรรณาการและการค้าขายกับจีนดำเนินต่อไปได้

กลยุทธ์ทางรัฐศาสตร์นี้ นักประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นเรียกว่า “นิตจู รียวโซคุ” (Nitchu Ryozoku) หรือที่แปลว่า “การเป็นประเทศราชสองฝ่าย” (Dual Subordination) อาณาจักรริวกิวจึงตกอยู่ในสถานะที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก ต้องสวามิภักดิ์และส่งบรรณาการให้กับทั้งราชสำนักจีน และส่งส่วยรายได้ให้กับแคว้นซัตสึมะของญี่ปุ่นไปพร้อมๆ กัน นโยบายที่ดูเหมือนจะประนีประนอมนี้ แท้จริงแล้วมีนัยยะแอบแฝงทางการค้าที่แยบยลที่สุดในยุคนั้น

ในช่วงเวลาต่อมา เมื่อรัฐบาลโชกุนที่เอโดะประกาศนโยบาย “ซาโกคุ” หรือนโยบายปิดประเทศ ห้ามชาวญี่ปุ่นออกนอกประเทศและห้ามค้าขายกับชาวต่างชาติอย่างเด็ดขาด (ยกเว้นดัตช์และจีนที่เกาะเดจิมะ จังหวัดนางาซากิ) อาณาจักรริวกิวกลับกลายเป็นช่องโหว่และประตูหลังบ้านที่สำคัญที่สุดของญี่ปุ่น ตระกูลชิมะซึอาศัยความได้เปรียบนี้ ใช้ริวกิวเป็น “นกต่อ” ในการลักลอบค้าขายกับต่างชาติ สินค้าฟุ่มเฟือย ยารักษาโรค ผ้าไหมชั้นดี และเทคโนโลยีต่างๆ จากจีนและโลกภายนอก ถูกลักลอบนำเข้าสู่ญี่ปุ่นผ่านทางริวกิว

ในขณะเดียวกัน เมื่อมีทูตจากจีนเดินทางมายังริวกิวเพื่อประกอบพิธีแต่งตั้งกษัตริย์หรือรับเครื่องบรรณาการ ซามุไรและข้าราชการจากซัตสึมะที่ประจำการอยู่ในริวกิวจะต้องหลบซ่อนตัว ห้ามแสดงตน ห้ามใส่ชุดซามุไร หรือแม้แต่ห้ามร้องเพลงด้วยภาษาญี่ปุ่น เพื่อไม่ให้ทูตจีนรู้ว่าแท้จริงแล้วริวกิวถูกควบคุมโดยญี่ปุ่นอยู่ การเล่นละครตบตาข้ามศตวรรษนี้ สร้างเม็ดเงินและผลกำไรมหาศาลให้กับคลังของตระกูลชิมะซึ ทำให้แคว้นซัตสึมะกลายเป็นหนึ่งในแคว้นที่ร่ำรวยและมีสายป่านทางการเงินที่ยาวที่สุดในญี่ปุ่นอย่างเงียบๆ ภายใต้จมูกของรัฐบาลโชกุน

นอกเหนือจากรายได้มหาศาลจากการค้าลับผ่านริวกิวแล้ว การยึดครองในปี ค.ศ. 1609 ยังทำให้ซัตสึมะได้ริบเอาดินแดนส่วนบนของริวกิว นั่นคือ หมู่เกาะอามามิ (Amami Islands) มาไว้ใต้การปกครองของตนโดยตรง หมู่เกาะอามามิมีสภาพภูมิอากาศกึ่งเขตร้อนซึ่งเหมาะแก่การปลูกอ้อยเป็นอย่างมาก ซัตสึมะมองเห็นศักยภาพทางเศรษฐกิจข้อนี้ จึงได้นำพันธุ์อ้อยมาปลูกและบังคับให้ชาวเกาะอามามิผลิตน้ำตาลทรายดำ (Brown Sugar) เพื่อส่งส่วยให้กับแคว้นในรูปแบบของการผูกขาดอย่างเบ็ดเสร็จ

Amami Islands

ในยุคเอโดะนั้น น้ำตาลถือเป็นสินค้าฟุ่มเฟือยที่มีราคาแพงและมีความต้องการในตลาดสูงมาก เปรียบเสมือนทองคำสีน้ำตาล ซัตสึมะเป็นเพียงไม่กี่แคว้นที่สามารถผลิตน้ำตาลได้ในปริมาณมหาศาล พวกเขานำน้ำตาลทรายดำเหล่านี้ใส่เรือไปขายต่อที่นครโอซาก้าซึ่งเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจและการกระจายสินค้าของประเทศ กอบโกยกำไรส่วนต่างกลับเข้าสู่คลังของตระกูลได้เป็นจำนวนมหาศาล

ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจที่หลั่งไหลเข้ามาจากการผูกขาดการค้าผ่านประเทศราชและการผูกขาดน้ำตาลนี้เองครับ ที่กลายเป็นรากฐานสำคัญและเป็น “ทุนสำรอง” ก้อนโตที่แคว้นซัตสึมะนำไปใช้ในการปฏิรูปแคว้น ชำระหนี้สินที่เคยพอกพูน และเมื่อถึงเวลาอันควร เงินทุนจากน้ำตาลและริวกิวเหล่านี้นี่เอง ที่จะกลายเป็นงบประมาณหลักในการซื้ออาวุธปืนกล เรือรบกลไฟ และส่งซามุไรหนุ่มไปเรียนต่อยังโลกตะวันตก ทำให้ตระกูลชิมะซึมีความพร้อมด้านทุนทรัพย์มากกว่าแคว้นใดๆ เมื่อเวลาแห่งการพลิกแผ่นดินในยุคบาคุมัตสึเดินทางมาถึง

ในตอนหน้า เราจะขยับเข้าใกล้ช่วงเวลาแห่งความวุ่นวายเมื่อสายลมแห่งการเปลี่ยนแปลงจากตะวันตกพัดมาถึงชายฝั่งญี่ปุ่น ตระกูลชิมะซึจะได้ผู้นำที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกลที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์มาเป็นผู้นำทัพ และเขาผู้นี้จะเป็นผู้สร้างอุตสาหกรรมสมัยใหม่แห่งแรกของญี่ปุ่นขึ้นที่แคว้นซัตสึมะ เรื่องราวจะเป็นอย่างไรนั้น โปรดติดตามครับ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

เบื้องหลังความมั่งคั่งจากการผูกขาดน้ำตาลของแคว้นซัตสึมะนั้น แลกมาด้วยความยากลำบากอย่างแสนสาหัสของชาวหมู่เกาะอามามิ รายได้หลักเกือบครึ่งหนึ่งของแคว้นซัตสึมะในช่วงหลังของยุคเอโดะ มาจากการขายน้ำตาลทรายดำเหล่านี้ แต่การกดขี่ขูดรีดชาวเกาะนั้นรุนแรงมาก ซัตสึมะได้ออกกฎหมายที่เข้มงวดถึงขนาดว่า ห้ามชาวเกาะกินน้ำตาลที่ตนเองผลิต หากใครแอบเลียหรือขโมยน้ำตาลเพียงเล็กน้อยอาจมีโทษถึงตาย น้ำตาลทุกเกล็ดต้องถูกรีดเร้นและส่งเข้าคลังของแคว้นชิมะซึเพื่อแปลงเป็นเงินทุนเท่านั้น เป็นภาพสะท้อนให้เห็นถึงอีกด้านหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์การสร้างความมั่งคั่งในยุคที่ไร้ซึ่งสิทธิมนุษยชนครับ

เรื่องแนะนำ :
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 2 ไฟสงครามยุคเซ็งโงกุ และอาวุธปืนกระบอกแรก
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 1 ปฐมบทแห่งพยัคฆ์แดนใต้
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 8: จากโรนินพเนจรสู่ปาฏิหาริย์ไดเมียวผู้หวนคืน และการปรับตัวสู่โลกธุรกิจยุคปัจจุบัน
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 7: ทาจิบานะ กิงจิโย พยัคฆ์สาวเจ้าปราสาท และการสืบทอดทางการเมือง

ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Shimazu Clan – Japan Reference (https://jref.com/articles/shimazu-clan.855/)
• Island Societies and Maritime Networks between Ryukyu and Japan – University of Michigan (https://events.umich.edu/event/138158)
• History of the Ryukyu Kingdom – Okinawa Prefectural Government (https://www.pref.okinawa.jp/site/chijiko/kohokoryu/foreign/english/okinawa/history.html)
• https://www.facebook.com/SamuraiHistoryCultureJapan/
• https://www.researchgate.net/figure/Map-of-the-Ryukyu/

#ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 4 อาณาจักรซัตสึมะ และการเป็นประเทศราชสองฝ่าย #Shimazu Clan

รำลึก 9/11 ในญี่ปุ่น ตอนนั้นคุณอยู่ที่ไหนและทำอะไรอยู่?

คำเตือน: บทความนี้อาจมีเนื้อหาที่กระทบกระเทือนความรู้สึกผู้อ่าน ทั้งนี้ผู้เขียนมิได้มีเจตนาที่จะทำให้ผู้อ่านรู้สึกเศร้าเสียใจ หากแต่เป็นข้อเขียนเพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์วันนี้ที่ประเทศญี่ปุ่น และเพื่อเป็นการเตือนสติ เตือนใจให้ใส่ใจสมาชิกในครอบครัว คนรอบข้างและสังคมมากขึ้น

ผู้เขียนขออภัยหากข้อเขียนนี้กระทบกระเทือนความรู้สึกของท่านผู้อ่าน

เหตุการณ์วินาศกรรม 11 กันยายน พ.ศ. 2544 (9/11) ส่งผลให้มีชาวญี่ปุ่นเสียชีวิต 24 ราย และกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ญี่ปุ่นต้องปรับเปลี่ยนนโยบายความมั่นคงจากการเน้นสันติภาพหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ไปสู่การยกระดับการป้องกันประเทศร่วมกับพันธมิตร

ปฏิกิริยาทันทีของญี่ปุ่น (พ.ศ. 2544)

ยกระดับความปลอดภัย: นายกรัฐมนตรีจุนอิจิโร โคอิซูมิ ในขณะนั้น ได้สั่งการให้กองกำลังป้องกันตนเอง (SDF) เพิ่มมาตรการรักษาความปลอดภัยขั้นสูงสุดรอบฐานทัพสหรัฐฯ ในญี่ปุ่นและสถานที่สำคัญทั่วประเทศ

คุมเข้มสนามบิน: กระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การขนส่ง และการท่องเที่ยว ได้สั่งการให้สายการบินในประเทศทั้งหมดเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจค้นสัมภาระและผู้โดยสารสูงสุด

ความวิตกของประชาชน: ผลสำรวจของสำนักข่าว Yomiuri Shimbun ในเดือนกันยายน 2544 พบว่า ประชาชนญี่ปุ่นถึง 98% รู้สึกกังวลกับเหตุการณ์นี้ และ 86% กลัวว่าอาจเกิดเหตุการณ์ลักษณะเดียวกันขึ้นในญี่ปุ่น

ผู้เสียชีวิตชาวญี่ปุ่น

เหยื่อในเหตุการณ์: มีชาวญี่ปุ่นเสียชีวิตทั้งหมด 24 คน ส่วนใหญ่เป็นพนักงานบริษัทการเงิน และธนาคารของญี่ปุ่นที่มีสำนักงานตั้งอยู่ในอาคารเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ เที่ยวบินที่ 93 (Flight 93): หนึ่งในผู้เสียชีวิตคือ โทชิยะ คุเกะ (Toshiya Kuge) นักศึกษาวัย 20 ปีจากมหาวิทยาลัยวาเซดะ ซึ่งอยู่บนเครื่องบินยูไนเต็ดแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 93 ที่ถูกจี้และตกในรัฐเพนซิลเวเนีย

การเปลี่ยนแปลงนโยบายความมั่นคงในระยะยาว

กฎหมายพิเศษต่อต้านการก่อการร้าย: รัฐบาลญี่ปุ่นได้ผ่านกฎหมายพิเศษ (Anti-Terrorism Special Measures Law) เพื่ออนุญาตให้กองกำลังป้องกันตนเอง (SDF) สามารถส่งกำลังพลไปสนับสนุนภารกิจที่ไม่ใช่การรบ เช่น การส่งกำลังบำรุงและการเติมน้ำมันให้แก่กองทัพสหรัฐฯ และพันธมิตรในอัฟกานิสถาน

การตีความรัฐธรรมนูญ: เหตุการณ์นี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ญี่ปุ่นเริ่มทบทวนและผ่อนปรนข้อจำกัดในรัฐธรรมนูญสันติภาพ (มาตรา 9) เพื่อให้ญี่ปุ่นมีบทบาทในเวทีความมั่นคงโลกมากขึ้น

เรื่องแนะนำ :
– เปิดตัวผลิตภัณฑ์ใหม่ในงานทำบุญประจำปี ‘Apple Event 2026’ ก้าวสู่ยุค Intelligent Personal Hub
– ฝ่าวิกฤต “Rain Bomb”: เจาะลึกเทคโนโลยี 3 ประสาน และอุโมงค์ยักษ์ใต้ดิน ผู้อยู่เบื้องหลังการเซฟเมืองนาโกย่า
– สัมผัสเสน่ห์ศิลปะคันธาระ: จากพิพิธภัณฑ์แห่งชาติโตเกียวสู่ความงดงามแห่งเส้นทางสายไหม
– Toyota’s Factory Upgrade: ปฏิวัติอีโคซิสเต็มยานยนต์ ชุบชีวิตรถเก่าให้ล้ำสมัยด้วยจิตวิญญาณแบบญี่ปุ่น
– ต้อนรับฤดูใบไม้ร่วงกับคอลเล็คชั่นสุดเท่ ได้ก่อนใครที่ UNIQLO JAPAN

#รำลึก 9/11 ในญี่ปุ่น ตอนนั้นคุณอยู่ที่ไหนและทำอะไรอยู่?

มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 7 ก้าวข้ามผ่านขีดจำกัดมนุษยชาติ… ยุคแห่งความฉลาดขั้นสุดยอด (ASI) และมหากาพย์การร่วมมือกับ OpenAI

เคยสงสัยไหมครับว่า ทำไมบริษัทเทคโนโลยีที่เคยยิ่งใหญ่และเป็นเหมือนพระเจ้าในยุคหนึ่ง ถึงกลับค่อยๆ เลือนหายไปจากความทรงจำของผู้คน เรื่องราวแบบนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ครั้งเดียว แต่มันเป็นเหมือนรูปแบบที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในประวัติศาสตร์ เราเคยเห็นภาพนี้มาแล้วกับบริษัทอย่าง IBM หรือ Xerox ที่ในยุคหนึ่งดูเหมือนจะไม่มีใครสามารถโค่นล้มบัลลังก์ของพวกเขาลงได้ บริษัทเหล่านี้ต่างมีจุดเริ่มต้นที่คล้ายกัน นั่นคือการสร้างนวัตกรรมที่พลิกโฉมโลก จนทำให้พวกเขากลายเป็นผู้เล่นที่ผูกขาดตลาดไปโดยปริยาย

แต่เรื่องที่น่าเหลือเชื่อก็คือ ความสำเร็จอันยิ่งใหญ่นั้นเอง กลับกลายเป็นเหมือนยาพิษที่ค่อยๆ ทำลายบริษัทจากภายใน และเป็นจุดเริ่มต้นของการเสื่อมถอย เมื่อผลิตภัณฑ์แทบไม่เคยเปลี่ยน คนกลุ่มที่มีอิทธิพลต่อความสำเร็จขององค์กรมากที่สุดจึงกลายเป็นฝ่ายขายและการตลาด ในวันที่บริษัทครองส่วนแบ่งตลาดไปเกือบทั้งหมดแล้ว การมีผลิตภัณฑ์ที่ดีขึ้นอีกเล็กน้อย แทบจะไม่ได้ช่วยเพิ่มยอดขายหรือกำไรได้อย่างมีนัยสำคัญอีกต่อไป ฝ่ายการตลาดจึงกลายเป็นกลุ่มคนที่มีอำนาจมากที่สุดในองค์กร ในขณะที่วิศวกรและนักพัฒนาผลิตภัณฑ์เริ่มถูกผลักออกจากกระบวนการตัดสินใจที่สำคัญ นวัตกรรมนำไปสู่การผูกขาด การผูกขาดนำไปสู่การยกย่องฝ่ายการตลาด และการที่ฝ่ายการตลาดขึ้นมามีอำนาจ ก็นำไปสู่การละเลยนวัตกรรม ซึ่งท้ายที่สุดแล้ว ก็คือการเสื่อมถอยนั่นเอง แม้แต่ในยุคปัจจุบัน บริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่อย่าง Apple ก็ยังถูกตั้งคำถามว่ากำลังเดินซ้ำรอยประวัติศาสตร์นี้หรือไม่ เมื่อกลยุทธ์การตลาดที่เชี่ยวชาญในการสร้างความตื่นเต้นและภาพลักษณ์ ดูเหมือนจะเข้ามามีบทบาทนำหน้านวัตกรรมที่เปลี่ยนโลกอย่างแท้จริง

ซัน มาซาโยชิ ผู้นำแห่งอาณาจักร SoftBank ตระหนักถึงวงจรแห่งความเสื่อมถอยนี้ดีกว่าใคร เขาเรียนรู้จากประวัติศาสตร์ว่า ในโลกของเทคโนโลยี การหยุดนิ่งอยู่กับที่ คือการกระทำที่อันตรายที่สุด ด้วยเหตุนี้ ปรัชญาในการบริหารของเขาจึงมุ่งเน้นไปที่การทำลายล้างความสำเร็จเดิมของตัวเองอยู่เสมอ เพื่อก้าวไปสู่กระแสคลื่นลูกใหม่ที่ใหญ่กว่า

ในยุคที่ความเปลี่ยนแปลงถาโถมเข้ามา บริษัทที่จะอยู่รอดได้คือบริษัทที่กล้าหาญพอที่จะผ่าตัดตัวเอง เหมือนกับเรื่องราวของ Philips บริษัทที่มีอายุกว่า 130 ปี ที่เริ่มต้นจากการเป็นผู้ผลิตหลอดไฟระดับโลก แต่เมื่อโลกหมุนเข้าสู่ยุคดิจิทัล และต้องเผชิญกับการแข่งขันที่ดุเดือดจากเอเชีย บัลลังก์ของ Philips ก็เริ่มสั่นคลอน ปัญหาใหญ่คือการขาดโฟกัสและมีผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายเกินไปจนทำให้อุ้ยอ้าย ในช่วงปลายทศวรรษ 1990 ถึงต้นทศวรรษ 2000 บริษัทต้องเผชิญกับการขาดทุนอย่างหนักจนเกือบล้มละลาย แต่จุดเปลี่ยนก็มาถึงในปี 2011 เมื่อผู้บริหารตัดสินใจเลือกที่จะทิ้งความสำเร็จเดิม แล้วแยกธุรกิจออกเพื่อมุ่งเน้นไปที่เทคโนโลยีทางการแพทย์และการดูแลสุขภาพ (HealthTech) เป็นหลัก การผ่าตัดองค์กรครั้งใหญ่นี้ทำให้ Philips ต้องทุ่มเงินลงทุนมหาศาลไปกับการวิจัยและพัฒนา รวมถึงการเข้าซื้อกิจการบริษัทเทคโนโลยีทางการแพทย์ ผลลัพธ์คือการพลิกโฉมจากผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้า กลายเป็นหนึ่งใน 3 บริษัทเทคโนโลยีทางการแพทย์ชั้นนำของโลกที่เติบโตอย่างยั่งยืน

อาณาจักร SoftBank ก็กำลังดำเนินการผ่าตัดองค์กรครั้งประวัติศาสตร์ในสเกลที่ใหญ่กว่านั้นหลายร้อยเท่า ซัน มาซาโยชิ มองเห็นอย่างทะลุปรุโปร่งว่า ยุคทองของอินเทอร์เน็ตบนมือถือที่เคยสร้างความมั่งคั่งมหาศาลให้กับ SoftBank ผ่านการครอบครองคลื่นความถี่และการถือหุ้นใหญ่ในบริษัทโทรคมนาคมนั้น กำลังจะสิ้นสุดลง โลกกำลังก้าวเข้าสู่กระบวนทัศน์ใหม่ที่ทรงพลังที่สุดเท่าที่มนุษยชาติเคยพานพบ นั่นคือยุคแห่งปัญญาประดิษฐ์

ถ้าถามว่าทรัพยากรที่มีค่าที่สุดในศตวรรษที่ 21 คืออะไร คำตอบอาจจะไม่ใช่น้ำมันหรือข้อมูลอีกต่อไป แต่มันคือ พลังการประมวลผล เรากำลังอยู่ในยุคตื่นทองครั้งใหม่ นั่นคือยุคตื่น AI ที่ทุกบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ต่างกระโจนเข้ามาเป็นนักขุดทองกันอย่างบ้าคลั่ง และในสมรภูมินี้ บริษัทที่รับบทเป็นคนขายพลั่วที่ดีที่สุดก็คือ Nvidia ซึ่งชิป GPU ของพวกเขากลายเป็นสิ่งจำเป็นที่ขาดไม่ได้สำหรับใครก็ตามที่ต้องการสร้าง AI ที่ทรงพลัง

ภาพสะท้อนที่ชัดเจนที่สุดของสงครามครั้งนี้ คือความเคลื่อนไหวของ Elon Musk และ xAI บริษัทปัญญาประดิษฐ์น้องใหม่ที่เขาก่อตั้งขึ้นมาเพื่อเป้าหมายในการสร้าง AI ที่มีความสามารถทัดเทียมมนุษย์ มีรายงานว่า xAI กำลังวางแผนระดมทุนก้อนมหึมาที่มีมูลค่าสูงถึง 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อซื้อชิปประมวลผลกราฟิกจาก Nvidia เป้าหมายของเม็ดเงินมหาศาลนี้คือการสร้างซูเปอร์คอมพิวเตอร์แห่งอนาคตเพื่อเป็นโรงงานผลิตปัญญาประดิษฐ์ขั้นสูง หรือที่เรียกกันว่า AGI (Artificial General Intelligence) AGI ไม่ใช่ AI ทั่วไป แต่เป็น AI ที่มีความเข้าใจ มีเหตุผล และเรียนรู้ได้หลากหลายเหมือนมนุษย์ ปัจจุบัน xAI มีซูเปอร์คอมพิวเตอร์ชื่อ Colossus ซึ่งใช้ชิป GPU รุ่นท็อปอย่าง Nvidia H100 ไปแล้วหลายหมื่นตัว และมีเป้าหมายที่จะขยายให้มีชิปมากถึง 200,000 ตัว ไปจนถึงการสร้าง Colossus 2 ที่อาจต้องใช้ชิปมากถึงหนึ่งล้านตัว

การเดิมพันของ Musk ถือว่าสูงลิ่ว มีการประเมินว่าแค่ในปี 2025 ปีเดียว xAI อาจจะต้องใช้จ่ายเงินไปกับการดำเนินงานสูงถึง 1.3 หมื่นล้านดอลลาร์เลยทีเดียว เงินทุนส่วนใหญ่มาจากหนี้สิน ซึ่งหากโมเดล AI ไม่สามารถสร้างรายได้ตามเป้า ก็อาจนำมาซึ่งวิกฤตทางการเงินได้ แต่วิสัยทัศน์ของ Musk คือการสร้าง AGI เพื่อให้กลายเป็นสมองกลางที่เชื่อมต่ออาณาจักรทั้งหมดของเขา ทั้งระบบขับขี่อัตโนมัติของ Tesla ภารกิจอวกาศของ SpaceX หรือชิปฝังสมองของ Neuralink ดีลระดับ 2 หมื่นล้านดอลลาร์นี้ เป็นเพียงเสียงปืนที่บอกว่าการแข่งขันเพื่อสร้างสติปัญญารูปแบบใหม่ได้เริ่มต้นขึ้นแล้วอย่างเป็นทางการ

แต่ในขณะที่อัจฉริยะอย่าง Elon Musk และเหล่ายักษ์ใหญ่ในซิลิคอนแวลลีย์กำลังทุ่มทรัพยากรเพื่อไปให้ถึงจุดที่เป็น AGI ซัน มาซาโยชิ กลับมองข้ามช็อตนั้นไปไกลกว่ามาก ในการประชุมผู้ถือหุ้นครั้งสำคัญของ SoftBank ซันได้ขึ้นเวทีและประกาศวิสัยทัศน์ที่ทำให้คนทั้งโลกต้องขนลุก เขาบอกว่า AGI หรือ AI ที่ฉลาดเท่ามนุษย์นั้น เป็นเพียงแค่ป้ายหยุดรถชั่วคราวที่จะเกิดขึ้นภายในเวลาไม่กี่ปีต่อจากนี้ แต่สถานีปลายทางที่แท้จริงที่ SoftBank กำลังจะเดิมพันด้วยชีวิตและจิตวิญญาณทั้งหมดของบริษัท คือสิ่งที่เรียกว่า ASI หรือ Artificial Super Intelligence

ASI ในนิยามของซัน มาซาโยชิ คือปัญญาประดิษฐ์ขั้นสุดยอดที่มีความฉลาดมากกว่ามนุษย์ทุกคนบนโลกรวมกันถึง 10,000 เท่า มันไม่ใช่แค่โปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ตอบคำถามได้เหมือน ChatGPT แต่มันคือเครือข่ายของสมองกลอัจฉริยะที่สามารถสื่อสารกันเอง คิดค้นนวัตกรรม รักษาโรคร้ายที่มนุษย์หมดทางเยียวยา และแก้ไขปัญหาความซับซ้อนของจักรวาลได้อย่างสมบูรณ์แบบ ซันเชื่อว่ายุคของ ASI จะมาถึงภายในสิบปีข้างหน้า และเมื่อวันนั้นมาถึง โครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคมของมนุษยชาติจะถูกปฏิวัติใหม่ทั้งหมด

เพื่อไปให้ถึงจุดนั้น ซันรู้ดีว่า SoftBank ไม่สามารถเป็นเพียงแค่นักลงทุนที่นั่งรอรับเงินปันผลได้อีกต่อไป พวกเขาต้องเป็นผู้สร้างระบบนิเวศ (Ecosystem) ที่รองรับการเกิดของ ASI และจิ๊กซอว์ชิ้นที่สำคัญที่สุดบนกระดานนี้ก็คือ สมองกลที่เป็นผู้พัฒนา AI ที่ก้าวหน้าที่สุดในโลก ซึ่งก็คือ OpenAI

ในช่วงปลายปีที่ผ่านมา ข่าวหน้าหนึ่งของสื่อธุรกิจทั่วโลกต่างพาดหัวถึงการขยับตัวครั้งใหญ่ของ SoftBank เมื่อซัน มาซาโยชิ ตัดสินใจอัดฉีดเม็ดเงินลงทุนก้อนมโหฬารเข้าสู่ OpenAI การตัดสินใจครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ ซันและ Sam Altman ซีอีโอของ OpenAI มีความสัมพันธ์อันแนบแน่นและวิสัยทัศน์ที่ตรงกันอย่างน่าประหลาด ทั้งคู่มองเห็นภาพเดียวกันว่า ข้อจำกัดเดียวที่จะขัดขวางไม่ให้โลกก้าวไปสู่ ASI ได้ ไม่ใช่เรื่องของซอฟต์แวร์หรืออัลกอริทึม แต่มันคือเรื่องของ โครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ (Physical Infrastructure)

พลังการประมวลผลมหาศาลที่ต้องใช้เพื่อฝึกฝนและรันโมเดล AI ขั้นซุปเปอร์คอมพิวเตอร์นั้น ต้องอาศัยฮาร์ดแวร์และพลังงานในระดับที่โลกไม่เคยสร้างมาก่อน การระดมทุน 2 หมื่นล้านดอลลาร์ของ xAI เพื่อซื้อชิป Nvidia เป็นเพียงแค่เศษเสี้ยวของสิ่งที่ซันและ Altman กำลังวางแผน พวกเขากำลังพูดถึงโปรเจกต์ระดับล้านล้านดอลลาร์ที่ชื่อว่า “Stargate” ซึ่งเป็นความร่วมมือที่อาจดึงยักษ์ใหญ่ด้านระบบฐานข้อมูลและคลาวด์คอมพิวติ้งมาร่วมสร้างซูเปอร์คอมพิวเตอร์ที่มีขนาดใหญ่กว่าทุกเครื่องที่มีอยู่บนโลกรวมกัน

แต่ซัน มาซาโยชิ เป็นนักยุทธศาสตร์ที่มองเกมขาดเสมอ เขาเรียนรู้จากกรณีของ ARM Holdings ว่า ผู้ที่กุมอำนาจที่แท้จริงคือผู้ที่ควบคุมสถาปัตยกรรมพื้นฐาน แม้ Nvidia จะเป็นราชาในโลกของ GPU แต่ชิปเหล่านั้นกินพลังงานมหาศาลมโหฬาร หากโลกจะสร้าง Data Center สำหรับ ASI ที่ต้องใช้ชิปนับล้านตัว ปัญหาใหญ่ที่สุดที่จะตามมาคือ โลกใบนี้จะผลิตกระแสไฟฟ้าไม่พอให้มันใช้งาน

นี่คือเหตุผลที่โครงสร้างธุรกิจของ SoftBank ในยุคใหม่ ถูกออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์นี้โดยเฉพาะ ซันไม่ได้ลงทุนแค่ในบริษัทซอฟต์แวร์ AI อย่าง OpenAI เท่านั้น แต่เขายังมี ARM ที่กำลังพัฒนาสถาปัตยกรรมชิป AI ที่ประหยัดพลังงานที่สุดในโลก และยังเข้าลงทุนในบริษัทพัฒนาพลังงานสะอาด พลังงานแสงอาทิตย์ ไปจนถึงการศึกษาความเป็นไปได้ของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟิวชั่น ทุกอย่างถูกร้อยเรียงเข้าด้วยกันเป็นวิสัยทัศน์เดียว นั่นคือการเตรียมความพร้อมทั้งด้านสมองกลและพลังงานขับเคลื่อน เพื่อต้อนรับการจุติของ Artificial Super Intelligence

แน่นอนว่าการเดิมพันครั้งนี้ของ SoftBank มาพร้อมกับความเสี่ยงที่สูงที่สุดในประวัติศาสตร์ของบริษัท เม็ดเงินลงทุนที่ต้องใช้ในการสร้างโครงสร้างพื้นฐานสำหรับ ASI นั้นมหาศาลจนอาจทำให้บริษัทต้องแบกรับภาระหนี้สินระดับประเทศ นักวิเคราะห์ใน Wall Street หลายคนยังคงตั้งคำถามถึงความคุ้มค่า และบาดแผลจากวิกฤตการณ์ WeWork ก็ยังคงเป็นภาพจำที่ทำให้นักลงทุนบางส่วนรู้สึกหวาดผวา

แต่สำหรับผู้ชายที่ชื่อ ซัน มาซาโยชิ ความกลัวที่จะล้มเหลว ไม่เคยยิ่งใหญ่ไปกว่าความกลัวที่จะสูญเสียโอกาสในการเปลี่ยนโลก เขาเคยกล่าวไว้ว่า เส้นทางของ SoftBank ตลอดกว่า 4 ทศวรรษที่ผ่านมา คือการกระโดดข้ามจากหุบเหวหนึ่งไปยังอีกหุบเหวหนึ่งเสมอ จากยุคซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์ สู่ยุคอินเทอร์เน็ตบรอดแบนด์ สู่ยุคโทรศัพท์มือถือ และบัดนี้คือยุคของ ASI หาก SoftBank เลือกที่จะอยู่อย่างปลอดภัยและปกป้องผลกำไรในธุรกิจเดิม พวกเขาก็คงมีจุดจบไม่ต่างจากบริษัทยักษ์ใหญ่ในอดีตที่ค่อยๆ เสื่อมถอยลงไปตามกาลเวลา

การประกาศร่วมมือกับ OpenAI และการทุ่มเทสรรพกำลังทั้งหมดเพื่อมุ่งสู่ยุค ASI จึงไม่ใช่แค่กลยุทธ์ทางธุรกิจ แต่มันคือบทพิสูจน์ครั้งสุดท้ายของชายผู้มีความฝันยิ่งใหญ่ที่สุดในโลกเทคโนโลยี มันคือมหากาพย์การเดินทางที่กำลังจะให้คำตอบกับมนุษยชาติว่า อนาคตที่ปัญญาประดิษฐ์ฉลาดกว่ามนุษย์นับหมื่นเท่า จะเป็นรุ่งอรุณแห่งความรุ่งโรจน์ หรือจะเป็นหายนะที่ไม่อาจควบคุมได้ อนาคตเท่านั้นที่จะเป็นผู้ชี้ชะตา

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

เบื้องหลังวิสัยทัศน์ที่ดุดันในการมุ่งสู่ยุค ASI ของซัน มาซาโยชิ มีจุดเปลี่ยนทางอารมณ์ที่ลึกซึ้งซ่อนอยู่ ในช่วงที่ SoftBank เผชิญวิกฤตการเงินอย่างหนักจนต้องเข้าสู่ “โหมดตั้งรับ” ซันเคยเล่าให้ผู้ถือหุ้นฟังด้วยน้ำตาว่า เขารู้สึกเสียใจที่ชีวิตของเขากำลังจะร่วงโรยไปโดยที่ยังไม่ได้สร้างผลกระทบที่ยิ่งใหญ่พอให้กับมนุษยชาติ แต่เมื่อเขาได้เห็นความสามารถของ ChatGPT รุ่นแรกๆ เขาก็เหมือนตื่นจากฝันร้าย เขากลับมารู้สึกตื่นเต้นจนนอนไม่หลับ และตระหนักได้ทันทีว่า ภารกิจที่แท้จริงในชีวิตของเขา ไม่ใช่การเป็นแค่นักลงทุนที่รวยที่สุด แต่คือการเป็น “นายทุนผู้ให้กำเนิดวิวัฒนาการขั้นต่อไปของมนุษยชาติ” และนั่นคือแรงผลักดันที่ทำให้เขากลับมาลงสนามรบอย่างบ้าคลั่งอีกครั้งในวัยเกือบ 70 ปี

เรื่องแนะนำ :
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 6 ชิปเปลี่ยนโลก
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 5: พายุหมุนในหุบเขาซิลิคอน
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 4: จากบริษัทโทรคมนาคม สู่ “กงสีนักลงทุนระดับโลก”
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 3: สงครามล้มยักษ์
– มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 2: หมากกระดานแรกบนเวทีโลก
– มหากาพย์ SoftBank จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 1: เด็กหนุ่มจากลังผลไม้ และการปฏิวัติที่ไม่มีใครเชื่อ

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพ :
– https://gigazine.net/gsc_news/
– https://group.softbank/en/philosophy/vision
– https://www.reuters.com/technology/
– https://www.ft.com/content/0a283b7b-272e-4b71-80a6-9ab860a4e768

มหากาพย์ SoftBank: จักรวรรดิแสนล้านกับการเดิมพันที่เขย่าโลก ตอนที่ 7 ก้าวข้ามผ่านขีดจำกัดมนุษยชาติ… ยุคแห่งความฉลาดขั้นสุดยอด (ASI) และมหากาพย์การร่วมมือกับ OpenAI #Softbank Group

ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ

ได้เวลาที่จะขยับนิ้วเคาะคีย์บอร์ด มาเล่าเรื่องราวในอดีตของประเทศญี่ปุ่นกันอีกครั้งแล้ว หลังจากที่เราได้ทราบถึงเรื่องราวความขัดแย้ง และจุดเปลี่ยนที่นำไปสู่การยอมจำนนของตระกูลชิมะซึต่อขั้วอำนาจส่วนกลางไปแล้วในตอนก่อนหน้านี้ บัดนี้แผ่นดินญี่ปุ่นก็ดูเหมือนจะสงบสุขและอยู่ภายใต้ความเป็นระเบียบเรียบร้อยได้เพียงช่วงระยะเวลาสั้นๆ เท่านั้น ทว่าสัจธรรมของการเมืองและอำนาจนั้นไม่เคยมีอะไรที่จีรังยั่งยืน เมื่อบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ที่สามารถรวบรวมแผ่นดินให้เป็นหนึ่งเดียวอย่าง โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ได้ถึงแก่อสัญกรรมลงในปี ค.ศ. 1598 อำนาจการปกครองที่เคยรวมศูนย์อย่างเด็ดขาดก็เริ่มสั่นคลอนอย่างรุนแรงอีกครั้ง

ในเวลานั้น ไดเมียวผู้ทรงอิทธิพลและมีประสบการณ์การเมืองมากที่สุดอย่าง โทกุงาวะ อิเอยาสึ (Tokugawa Ieyasu) ได้เริ่มเคลื่อนไหวและดำเนินกลยุทธ์เพื่อรวบรวมอำนาจทั้งหมดเข้าสู่ตนเองอย่างช้าๆ แต่อย่างมั่นคง การกระทำอันทะเยอทะยานนี้สร้างความไม่พอใจให้กับขุนนางสายบุ๋นผู้ภักดีต่อตระกูลโทโยโตมิเป็นอย่างมาก ในขณะนั้น อิชิดะ มิตสึนาริ (Ishida Mitsunari) ซึ่งเป็นขุนนางคนสำคัญที่ต้องการปกป้องเจตนารมณ์ของฮิเดโยชิ ก็ได้รวบรวมกำลังพลและพันธมิตรไดเมียวต่างๆ เพื่อลุกขึ้นต่อต้านอิเอยาสึอย่างเปิดเผย ความขัดแย้งทางผลประโยชน์นี้ลุกลามใหญ่โตเกินกว่าจะควบคุม จนนำไปสู่สงครามครั้งประวัติศาสตร์ที่ชี้ชะตาแผ่นดินญี่ปุ่น นั่นคือ ศึกเซกิงาฮาระ (Battle of Sekigahara) ซึ่งอุบัติขึ้นในปี ค.ศ. 1600 ครับ

Battle of Sekigahara

สำหรับตระกูลชิมะซึแห่งแคว้นซัตสึมะนั้น พวกเขาไม่อาจหลีกเลี่ยงการถูกดึงดูดเข้าสู่วังวนของพายุสงครามครั้งนี้ได้ ในศึกชี้ชะตาครั้งนี้ ตระกูลชิมะซึภายใต้การนำทัพของขุนพลผู้ห้าวหาญอย่าง ชิมะซึ โยชิฮิโระ (Shimazu Yoshihiro) ซึ่งเป็นน้องชายของโยชิฮิสะ ได้ตัดสินใจนำกองกำลังเข้าร่วมกับกองทัพฝั่งตะวันตกของอิชิดะ มิตสึนาริ อันที่จริงแล้ว โยชิฮิโระเป็นนักรบที่ผ่านสมรภูมิมาอย่างโชกโชน แต่ทว่า ด้วยเหตุผลทางการเมืองที่สลับซับซ้อนและความขัดแย้งภายในแคว้นซัตสึมะเอง ทำให้โยชิฮิโระไม่สามารถโน้มน้าวให้ทางแคว้นส่งกองทัพใหญ่มาช่วยรบได้ เขาจึงสามารถระดมกำลังพลมาร่วมรบได้เพียง 1,500 นายเท่านั้น จำนวนทหารเพียง 1,500 นายนี้ ถือว่าเป็นกองกำลังที่น้อยมากอย่างน่าใจหาย เมื่อเทียบกับกองทัพหลักของทั้งสองฝ่ายที่มีกำลังพลรวมกันหลักแสนนาย การนำทัพขนาดเล็กเข้าสู่มหาสงครามเช่นนี้ย่อมสร้างความกดดันให้กับโยชิฮิโระไม่น้อยเลยทีเดียว

Shimazu Yoshihiro

ยิ่งไปกว่านั้น สถานการณ์ในค่ายทัพตะวันตกก็ไม่ได้ราบรื่นอย่างที่ควรจะเป็น เมื่อแม่ทัพใหญ่อย่างมิตสึนาริกลับแสดงท่าทีเพิกเฉยและไม่ให้ความสำคัญต่อคำแนะนำทางยุทธวิธีของโยชิฮิโระ โยชิฮิโระซึ่งเป็นขุนศึกผู้มากประสบการณ์พยายามเสนอแผนการรบ แต่กลับถูกปฏิเสธและไม่ได้รับความไว้วางใจ การถูกเมินเฉยเช่นนี้ทำให้กองกำลังของชิมะซึถูกจัดให้อยู่ในตำแหน่งแนวหลังของสนามรบ และแทบจะไม่ได้มีส่วนร่วมในการปะทะในช่วงต้นของสงครามเลย กองกำลังชิมะซึได้แต่นั่งดูสถานการณ์ที่กำลังดำเนินไปอย่างตึงเครียดเบื้องหน้า โดยไม่รู้เลยว่าชะตากรรมที่เลวร้ายที่สุดกำลังรอคอยพวกเขาอยู่

เมื่อการสู้รบที่ทุ่งเซกิงาฮาระดำเนินไปจนถึงจุดแตกหัก กองทัพฝั่งตะวันตกต้องเผชิญกับตัวแปรที่คาดไม่ถึงและนำมาซึ่งความพินาศ นั่นคือการทรยศหักหลังของ โคบายาคาวะ ฮิเดอากิ (Kobayakawa Hideaki) ไดเมียวหนุ่มผู้ซึ่งคุมกำลังพลมหาศาลอยู่บนภูเขา ได้ตัดสินใจหันอาวุธไปเข้าข้างฝ่ายตะวันออกของอิเอยาสึ การแปรพักตร์อย่างกะทันหันนี้สร้างความตื่นตระหนกและทำให้แนวรบของฝั่งตะวันตกพังทลายลงอย่างรวดเร็วราวกับโดมิโน กองทัพของมิตสึนาริแตกพ่ายยับเยิน ทหารต่างพากันทิ้งอาวุธและหนีตายกันอย่างอลหม่าน ทิ้งให้สนามรบกลายเป็นทะเลเลือดแห่งความพ่ายแพ้

ท่ามกลางความโกลาหลนั้น กองกำลังชิมะซึจำนวน 1,500 นายกลับถูกทิ้งให้โดดเดี่ยวอยู่กลางสมรภูมิ ล้อมรอบไปด้วยกองทัพศัตรูฝ่ายตะวันออกนับหมื่นนายที่กำลังฮึกเหิมไล่ล่าผู้พ่ายแพ้ ทางเลือกของโยชิฮิโระในวินาทีนั้นมีไม่มากนัก หากเลือกที่จะถอยหลังกลับไปทางเดิม ก็จะต้องเจอกับกองทัพฝ่ายเดียวกันที่กำลังแตกพ่ายและเหยียบย่ำกันเอง หากเลือกที่จะวางอาวุธและยอมแพ้ ก็ถือเป็นการเสียเกียรติยศของซามุไรอย่างร้ายแรง ในวินาทีความเป็นความตายที่ชี้ชะตาทั้งชีวิตและชื่อเสียงของตระกูล โยชิฮิโระได้ตัดสินใจสั่งการด้วยยุทธวิธีที่บ้าบิ่นที่สุดในประวัติศาสตร์สงครามญี่ปุ่น นั่นคือการบุกทะลวงไปข้างหน้า ผ่ากลางวงล้อมของทัพหลักอิเอยาสึโดยตรงเพื่อเปิดทางหนี

ยุทธวิธีอันห้าวหาญและบ้าคลั่งนี้ถูกขนานนามและจารึกในหน้าประวัติศาสตร์ภายหลังว่า ชิมะซึ โนะ โนคิงุจิ (Shimazu no Nokiguchi) หรือ การถอยทัพแบบชิมะซึ ทหารซัตสึมะที่เหลืออยู่จัดทัพเป็นรูปสี่เหลี่ยมอย่างแน่นหนา และมุ่งหน้าเข้าปะทะกับทัพหลวงของโทกุงาวะอย่างไม่คิดชีวิต ในการฝ่าวงล้อมอันสิ้นหวังนี้ พวกเขาได้นำยุทธวิธีที่เรียกว่า สุเตงามาริ (Sutegamari) หรือ ยุทธวิธีทิ้งตัวตาย มาใช้อย่างเต็มรูปแบบ

กลยุทธ์สุเตงามารินี้ เป็นการเสียสละที่ยิ่งใหญ่ โดยจะให้พลปืนไฟกลุ่มเล็กๆ รั้งท้ายขบวน คอยซุ่มยิงขุนพลฝ่ายศัตรูที่ไล่ตามมาเพื่อสร้างความปั่นป่วน เมื่อลั่นไกยิงเสร็จและไม่มีเวลาบรรจุกระสุนใหม่ พวกเขาก็จะชักดาบออกสู้จนตัวตายโดยไม่ถอยหนี เพื่อถ่วงเวลาให้ขุนพลหลักและกองทัพส่วนใหญ่สามารถหนีรอดตีฝ่าวงล้อมไปได้ การถอยทัพผ่าดงศัตรูครั้งนี้นองเลือดและโหดร้ายอย่างยิ่ง ทหารชิมะซึล้มตายราวใบไม้ร่วงไปตลอดเส้นทาง รวมถึงบุคคลสำคัญอย่าง ชิมะซึ โทโยฮิสะ (Shimazu Toyohisa) ผู้เป็นหลานชายสุดที่รัก ก็ได้ตัดสินใจสละชีพตนเองเป็นทัพหลังเพื่อปกป้องผู้เป็นลุงให้หนีรอดไปได้

Shimazu Toyohisa

ด้วยความกล้าหาญ เด็ดเดี่ยว และการเสียสละของเหล่าซามุไรซัตสึมะนี้เอง ทำให้โยชิฮิโระสามารถรอดชีวิตกลับไปยังแคว้นซัตสึมะทางตอนใต้ได้สำเร็จพร้อมกับทหารคู่ใจเพียงไม่กี่สิบคนเท่านั้น แม้ว่าตระกูลชิมะซึจะพ่ายแพ้ในมหาสงครามครั้งนี้ แต่ทว่าความกล้าหาญและความดุดันของพวกเขาก็เป็นที่ประจักษ์แก่สายตาชาวญี่ปุ่นทั้งปวง จนแม้แต่ผู้ชนะอย่างอิเอยาสึยังต้องรู้สึกขยาดและหวาดหวั่นต่อกำลังใจของคนตระกูลนี้ และนี่เองที่เป็นเหตุผลสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้อิเอยาสึไม่กล้าสั่งยุบแคว้นซัตสึมะในเวลาต่อมา เพราะเกรงว่าจะเกิดการลุกฮือสู้ตายที่สร้างความสูญเสียอย่างมหาศาลนั่นเอง

วีรกรรมที่ทุ่งเซกิงาฮาระได้กลายเป็นตำนานที่เล่าขานสืบต่อกันมาถึงความจงรักภักดีและความไม่ยอมจำนนต่อโชคชะตาของตระกูลชิมะซึ และในตอนหน้า เราจะมาติดตามกันต่อว่า เมื่อก้าวเข้าสู่ยุคเอโดะภายใต้การปกครองของรัฐบาลโทกุงาวะอย่างเต็มตัวแล้ว แคว้นซัตสึมะที่ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มไดเมียวนอกสายตา จะหาทางเอาตัวรอดและสร้างความมั่งคั่งเพื่อรอวันผงาดขึ้นมาอีกครั้งได้อย่างไร อย่าลืมติดตามอ่านกันนะครับ

เกร็ดน่ารู้ท้ายตอน

ความน่ากลัวของยุทธวิธี สุเตงามาริ (Sutegamari) หรือ การทิ้งหมาก ที่ตระกูลชิมะซึนำมาใช้นั้น เป็นยุทธวิธีที่โหดร้ายแต่ทรงประสิทธิภาพอย่างยิ่งในการถอยทัพ พลปืนไฟที่ถูกทิ้งไว้เบื้องหลังจะนั่งขัดสมาธิเล็งปืนอย่างใจเย็นท่ามกลางสนามรบที่สับสนวุ่นวาย รอจนศัตรูระดับแม่ทัพเข้ามาใกล้ในระยะเผาขนแล้วจึงลั่นไกสังหารฝ่ายตรงข้ามอย่างแม่นยำ จากนั้นพวกเขาจะชักดาบออกสู้จนตัวตายโดยไม่คิดหนีเอาชีวิตรอด ว่ากันว่าด้วยความเด็ดขาดของยุทธวิธีสละชีพนี้เอง ส่งผลให้ขุนพลคนสำคัญของอิเอยาสึอย่าง อี นาโอมาสะ (Ii Naomasa) ได้รับบาดเจ็บสาหัสจากการถูกกระสุนปืนของพลรั้งท้ายชิมะซึยิงเข้าใส่ จนเป็นเหตุให้เขาต้องเสียชีวิตลงในอีกสองปีต่อมา

เรื่องแนะนำ :
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 2 ไฟสงครามยุคเซ็งโงกุ และอาวุธปืนกระบอกแรก
– ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 1 ปฐมบทแห่งพยัคฆ์แดนใต้
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 8: จากโรนินพเนจรสู่ปาฏิหาริย์ไดเมียวผู้หวนคืน และการปรับตัวสู่โลกธุรกิจยุคปัจจุบัน
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 7: ทาจิบานะ กิงจิโย พยัคฆ์สาวเจ้าปราสาท และการสืบทอดทางการเมือง
– Tachibana มหาตระกูลพลิกแผ่นดินญี่ปุ่น ตอนที่ 6: ทาจิบานะ โดเซ็ตสึ “เทพอสูรผู้ฟันสายฟ้า” แห่งสมรภูมิเซนโกคุ

ขอบคุณรูปภาพ และข้อมูลอ้างอิง :
• Reinterpreting Sekigahara – Samurai Archives (https://www.tapatalk.com/groups/japanese_history/reinterpreting-sekigahara-t349.html)
• https://en.wikipedia.org/wiki/Shimazu_Yoshihiro
• https://samuraiswords.store/shimazu-toyohisa/
• https://www.ospreypublishing.com/

#ตามรอยตระกูล Shimazu: จากนักรบสู่ผู้นำยุคใหม่ ตอนที่ 3 ฝ่าทะลวงวงล้อมที่เซกิงาฮาระ #Shimazu Clan